Лагер шаһитлири: хитай гөрүгә елинғанларни уйғур сотиға қарши ойонға мәҗбурлиди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-06-09
Share
Лагер шаһитлири: хитай гөрүгә елинғанларни уйғур сотиға қарши ойонға мәҗбурлиди "уйғур сот коллегийәси" орунлаштурған гуваһлиқ аңлаш соти аяғлашқан 7-июн күни хитайниң "хәлқ гезити" тивиттердики һесабидин бир тарқитип синдин елинған.
Social Media

"уйғур сот коллегийәси" ниң лондонда давам қилған 4 күнлүк испат аңлаш йиғини башланмай турупла, хитай мәзкур сотни қарилаш һуҗумлирини башлиғаниди. Уйғур соти аяғлашқан 7-июн күни хитайниң "хәлқ гезити" тивиттердики һесабидин бир видийо тарқитип, "уйғур сот коллегийәси" ни әйиблигәниди. Хитай һөкүмити башқурушидики "чәтәл тори" ниң 8-июндики хәвиридә йәнә, улар бу қетимқи гуваһлиқ йиғинини хитайға қарши "дүшмәнләрниң вә ‹дуня уйғур қурултийи' ниң бир қетимлиқ сиясий оюни" дәп атиған.

Хитай қануний тәртипләр бойичә ечилған гуваһлиқ йиғинини "қанунсиз сот" дәп атиған вә баш сотчи җефри найис әпәндини "узун тарихқа игә әнглийә җасуслуқ хадими" дәп қарилиған. Сотта уйғур қирғинчилиқи һәққидә гуваһлиқ бәргән барлиқ кишиләрни "сиясий артислар" дегәниди.

9-Июн уйғур аптоном район даирилири ахбарат йиғини ечип хоңкоң телевизийәсидә нәқ мәйдандин тарқатти. Хитай бу қетимлиқ ахбарат йиғининиң һуҗум нишанини "хитайниң ирқий қирғинчилиқи" вә лагерлар һәққидә испат бәргән лагер шаһитлириға қаратқан. Уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң баянатчиси шу гуйшяң риясәтчилик қилған. Йиғинға қатнашқан хитай әмәлдар вә мутәхәссисләрдин, шинҗаң университети сиясий қанун институтниң муавин башлиқи әркин самсақ қатарлиқлар "уйғур сот коллегийәси" ни: "қануний җәһәттин җаза һөкүм қилиш һоқуқи йоқ, пәқәт бир қисим хитайни парчилашқа урунған бөлгүнчи тәшкилат вә күчләр тәрипидин уюштурулуп, аталмиш шаһитлар рол алған, өзлири ойнап өзлири һузур алған бир қетимлиқ сиясий сәһнә, униң һечқандақ етибари йоқ" дәп әйиблигән вә һуҗум қилған.

Муһими хитай даирилири бу нөвәт "уйғур сот коллегийәси" дики бир-биридин муһим шаһитларниң бәргән гуваһлиқлирини ялғанға чиқиришқа қайтидин урунған болуп, улар сайрагул савутбай, турсунай зиявудун, меһригүл турсун, зумрәт давут қатарлиқларниң уруқ-туғқанлирини вә аталмиш йеқинлирини сәһнигә чиқирип, лагер шаһитлириға қарши тәйярланған баянлирини сөзләткән.

Лекин, бу қилмиш иҗтимаий таратқуларда күчлүк тәнқидий инкасларға сәвәб болған болуп, хитайниң мәзкур йиғининиң нәқ мәйдан тарқитиши астиға бәзиләр һәтта "хитай һөкүмитиниң ирқий қирғинчилиқ ахбарат елан қилиш йиғини" дегәндәк баһаларни йезип қойған. Хитай тәрәп әйиблигән лагер шаһитлири буниңға инкас қайтуруп, өзлирини әйиблигән туғқанлириниң мәҗбурлаш астида екранға чиққанлиқи вә һәтта йезип тәйярлап бәргән сөзләрни ейтқанлиқини билдүрүшти.

Бу нөвәт хитай турсунай зиявудунниң кичик иниси пазил зиявудунни өз һәдисиниң уйғур сотиға бәргән испатлириға қарши сөзләткән.

Турсунай зиявудун хитайниң екранида өз инисини көрүп бир аз һаяҗанланған болсиму йәнила амрақ инисиниң өмридә өзигә һөрмәтсизлик қилип бақмиғанлиқи, у сәһнидә ейтқан сөзләрни ейтишқа мәҗбурланғанда униң қанчилик қийналғанлиқини қериндашлиқ туйғулири билән чоңқур һес қилалайдиғанлиқини баян қилди.

Хитай бу сәһнигә йәнә турсунай зиявудунниң узун йиллиқ қошниси дәп таҗигүл аблаҗан исимлик бирини турсунай һәққидә бир һекайә тоқуп сөзләткән

Әмма қизиқ йери турсунай бу аталмиш кона қошнисини һаятида көрүпму бақмиғаникән. У һекайә қилған турсунайни туғмас дәп аҗришип кәткән сабиқ йолдиши турсунҗан әхмәтҗан әмәлийәттә турсунай билән аҗришип кәткән әмәс бәлки у 2007-йили мәлум сәвәб билән өлүп кәткәникән

Хитай һөкүмити испат аңлаш йиғини вә мәхсус видийолуқ хәвәрләрни тарқитип чәтәлләрдики уйғур вә қазақ лагер шаһитлириниң шәхсийитигә тегип уларни қарилап вә испатсиз һалда һәр хил җинайәтләр билән қарилап кәлгәниди. Бу нөвәт хитайниң лагерида һәр тәрәплимилик зиянкәшликләрни бешидин өткүзгән лагер шаһитлиридин меһригүл турсунниң акиси әкбәр турсунниң униңға қарши 5-қетим мәҗбурий сөзлитилиши икән.

Бу мунасивәт билән радийомизниң зияритини қобул қилған меһригүл турсун хитай һөкүмитиниң мушу хилдики һуҗумлириниң әмәлийәттә лагер шаһитлириниң һәқлиқ икәнликини техиму йорутуп бериватқанлиқи вә бу мунасивәт билән ахбаратларда уйғурларниң авазиға техиму көп пурсәт яритиливатқанлиқини оттуриға қойди. Меһригүл: "әгәр мисир, түркийә вә тайландтин вәтәнгә қайтқанчә йоқап кәткән уйғурлар вә милйондин артуқ бигунаһ һалда тутулуп лагерға қамалғанларниң һәммиси маңа охшаш әркин сөзләш пурситигә еришкән болса хитайниң җинайәтлирини охшашла паш қилған болатти. Әҗәба һәммә уйғур артисму? һәқиқәт һаман һәқиқәт хитай дуня алдида пәқәт өзи шәрмәндә болиду", деди.

Хитайниң 9-июндики ахбарат йиғиниға тордин қатнашқан чәтәл мухбирлиридин ITV ниң мухбири, "силәр уйғур сотини бир оюн, униңда испатлиқ бәргәнләрни болса рол алған артислар дәп әйиблидиңлар, ундақта силәр бу ахбарат елан қилип йиғиниға елип чиққан бу кишиләр артислар әмәсму? немә үчүн биз силәргә ишинишимиз керәк?" дәп соал қойди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт