Roshen abbas: “Qéni, u kishilik hoquqni qoghdighuchilar?”

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021.11.15
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Roshen abbas: “Qéni, u kishilik hoquqni qoghdighuchilar?” “Uyghur herikiti” teshkilatining re'isi rushen abbas xanim gérmaniye puqralirini xitayning “Irqiy qirghinchiliqi” gha qarshi turushqa chaqirdi.
RFA/Ekrem

12-Noyabir küni gérmaniyediki meshhur gézitlerdin biri bolghan “Süretler” géziti “Bu ayalning hedisini izdewatqinigha 3 yil boldi” namliq bir maqale élan qildi. Maqalige “Xitayda basturushqa uchrawatqan Uyghurlar” dégen qoshumche mawzu ilawe qilin'ghan bolup, amérikadiki “Uyghur herikiti” teshkilatining re'isi rushen abbas xanim bu maqalining ziyaret obyékti bolup tallan'ghan idi.

Maqale mundaq bashlinidu: “2018-Yili bu doxtur ayal xitayning shinjang rayonida ghayip bolghan. Buninggha uning singlisi roshen abbasning xitayning Uyghurlarni keng kölemde tutqun qilip, atalmish ‛qayta terbiyilesh merkizi‚ ge türkümlep qamishigha diqqitini aghdurghanliqi seweb bolghan idi”. “‛héchkim méni sükütke mejburliyalmaydu. Méning hedem qéni? u hazirmu hayatmu? xitay kommunist hakimiyiti sherqiy türkistanda irqiy qirghinchiliq jinayetliri bilen shughullanmaqta‚ dégenlerni ‛süretler‚ gézitige bayan qildi, rushen abbas xanim.”

“Bu ayalning hedisini izdewatqinigha 3 yil boldi” namliq maqalide roshen abbas xanim bash rol alghan “Hedemni izdep” namliq höjjetlik filimning gérmaniyede qoyulushqa bashlighanliqi, roshen abbasning 2020-yili 12-aygha kelgendila hedisi gülshen abbasning 2019-yili 3-ayda 20 yilliq qamaq jazasigha mehkum qilin'ghanliqidin xewer tapqanliqi, nöwette gülshen abbasqa oxshash milyonlighan gunahsiz Uyghurlarning “Térrorluq, bölgünchilik, esebiylik” qalpaqliri bilen türmilerge yaki jaza lagérlirigha bent qiliniwatqanliqi eskertip ötülgen idi.

Roshen-01.jpg

Chéxiye paytexti pragada 7-nöwetlik d u q yighinigha qatnishiwatqan roshen abbas xanim mezkur maqalining neshir qilinishi munasiwiti bilen ziyaritimizni qobul qilghanda, özining axbarat organlirining ziyaritini qobul qilghanda “Pütün dunyaning sherqiy türkistan'gha ige chiqishini hem dunyaning ‛qayta tekrarlanmaydu‚ dégen wediside turushi” ni izchil telep qilip keliwatqanliqini tekitlidi.

Maqalide, xitay hakimiyitining 1949-yili sherqiy türkistanni bésiwalghandin buyan her türlük siyasiy heriketlerni qozghap, Uyghurlargha zerbe bérip kelgenliki, roshen abbas xanimning ata-anisining 1966-yilidin 1976-yiligha qeder dawam qilghan “Medeniyet inqilabi” mezgilide “Eksil'inqilapchi” atilip 3 yil “Qayta terbiye” élishqa mejburlan'ghanliqi, xitay hakimiyitining xuddi 2-dunya urushi mezgilidiki natsistlargha oxshash usullarni qollinip, bügünki künde milyonlighan Uyghurlarni jaza lagérlirigha qamap, ularni tibbiy tejribe boyumigha aylanduriwatqanliqi, ayallargha xalighanche jinsiy zorawanliq qiliwatqanliqi, tutqunlargha her türlük insaniyetsiz mu'amililerde boliwatqanliqi bayan qilin'ghan.

Rushen abbas xanim bu heqte toxtalghanda, Uyghurlar mesilisining nöwette xelq'araliq bir mesilige aylan'ghanliqigha qarimay xitay zulumining yenila dawam qiliwatqanliqini eskertip: “Irqiy qirghinchiliq hélimu dawam qiliwatidu. Bundaq bir weziyette, bizning mesilimizni téximu küchep teshwiq qilishqa, téximu zor xelq'araliq tesir yaritishqa ihtiyajimiz bar” dégenlerni tilgha aldi.

Maqalining xatimiside, Uyghurlarning yenimu zor xelq'araliq qollashqa, yardemge muhtaj boliwatqanliqini otturigha qoyghan roshen abbas xanimning “Qéni, u ayallar hoquqini izdigüchiler? qéni, u kishilik hoquqni qoghdighuchilar?” dégen xitaplirigha orun bérilgen idi. Roshen abbas xanim bu xususta pikir bayan qilghanda: “Hedem gülshen abbas sherqiy türkistanda heqsiz halda zulumgha, ziyankeshlikke duchar bolghan milyonlighan insanlarning peqet birsi. Men bu delilni chöridep turup, axbarat wastilirigha pütkül sherqiy türkistandiki échinishliq weziyetni tonushturiwatimen hem bu kürishimni taki bir xulasige érishken'ge qeder dawamlashturimen,” dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.