Америка авам палатасида «хитайниң уйғур районидики бастуруши» намлиқ гуваһлиқ йиғини өткүзүлди

Мухбиримиз әркин
2020-08-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка җумһурийәтчи авам палата әзаси марк грен гуваһлиқ бериш тор йиғинида сөзләватқан көрүнүш. 2020-Йили 17-авғуст.
Америка җумһурийәтчи авам палата әзаси марк грен гуваһлиқ бериш тор йиғинида сөзләватқан көрүнүш. 2020-Йили 17-авғуст.
Social Media

Америка авам палатасиниң икки төвән комитети 17-авғуст күни уйғурлар һәққидә бирләшмә гуваһлиқ йиғини чақирип, хитайниң уйғур дияридики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қандақ хатимә бериш, америка башчилиқидики хәлқара җәмийәт буниңға қандақ инкас қайтуруш қатарлиқ мәсилиләрни музакирә қилип, мутәхәссис вә кишилик һоқуқ паалийәтчилириниң бу мәсилидики тәклип-пикирлирини аңлиди.

Йиғинда хәлқара ширкәтләрниң хитай билән болған содидики пайда-зиянни дәп уйғур дияридики вәһшиликләрләрни көрмәскә селиватқанлиқи оттуриға қоюлди, болупму америка васкетбол җәмийити (NBA) ниң бу мәсилидики позитсийәси алаһидә тәнқид қилинди. Йиғинда җумһурийәтчи авам палата әзаси марк грен, 2017-йили трамп һөкүмитиниң көчмәнләрни чәклишигә қарши чиққан NBA ниң хитай базирини дәп уйғурларниң дәпсәндә қилинишиға сүкүт қилғанлиқини әйиблиди.

Марк грен NBA «урушчи» командисиниң мәшқавули стивен керниң юқириқи мәсилидә президент трампни тәнқидлигәнлики, лекин бир милйон уйғурниң лагерларда харлиниши вә басқунчилиққа учришиға үн чиқармиғанлиқини тәкидлиди. У мундақ деди: «NBA билән кергә нисбәтән бу әйиблиниш әрзийду, лекин хитайниң әхлақсизлиқиға көз юмиду. Хитайдики мусулманлар җазалинип, бир милйон адәм җаза лагерлириға қалмалса вә басқунчилиққа учраватса, униң қәлбидики әхлақий җасарәт нәдә қалди?» дәп көрсәтти.

Марк гренниң тәкитлишичә, әгәр уйғурлар 8-әсирдә хитайни икки қетим қутқузуп қалмиған болса, бүгүн хитай мәвҗут болмиған яки униң тарихи пүтүнләй пәрқлиқ болаттикән. У мундақ дәйду: «хитайниң қиливатқанлирини әйипләшкә тегишлик. Әгәр уйғурлар 8-әсирдә уни қутқузуп қалмиған болса, бәлким у бүгүн мәвҗут болмиған яки тарихи пүтүнләй пәрқлиқ болған болатти. Әйни вақитта таң сулалиси ән лушән-ши симиң топилиңида ағдурулуш гирдабиға берип қалғанда, уйғурлар униң ишәнчлик иттипақдиши икәнликини испатлап, таң сулалисининиң чаңән вә лояңни қайтурувелишиға ярдәм қилиду вә уни икки қетим қутқузуп қалиду.»

Йеқинда американиң тәнтәрбийә қанили ESPN, NBA ниң үрүмчидики мәшиқ базисида оқуғучиларниң кәмситишкә учрайдиғанлиқи, оқуғучиларни даим һөкүмәт хадимлириниң вә хитай мәшқавуллириниң хорлайдиғанлиқини ашкарилиған. Америка кеңәш палата әзаси марша бләкборн NBA ға хәт йезип, униң пайдини дәп уйғур дияридики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә көз юмғанлиқини әйиблигән. NBA Ниң муавин комиссари марк татум бу йил 21-июл марша бләкборнниң хетигә җаваб қайтуруп, өзлириниң үрүмчидики мәшиқ базиси билән болған алақисиниң үзүлгәнликигә бир йилдәк болғанлиқини билдүргән.

17-Авғуст өткүзүлгән йиғинда «хитай архипи» намлиқ тор журнилиниң мәсул муһәррири җесика батке гуваһлиқ берип, NBA ниң мәсилиси хитайниң дуня иқтисади билән қанчилик бағлинип кәткәнликидәк җиддий бир мәсилини намаян қилип бәргәнликини билдүрди.

Җесика батке мундақ дәйду: «бу мәсилә хитайниң дуня иқтисадиға қанчилик зич бағлинип кәткәнликидәк җиддий бир соални намаян қилди. Әлвәттә, биз бу мәсилигә дуч кәлгән бирдин-бир дөләт әмәс. Мәсилән, германийәниң волкесваген ширкити буниң мисали, волкесвагенниң уйғур дияриниң мәркизи үрүмчидә завути болсиму, лекин у нәччә қетим бу районда немә ишларниң болуватқанлиқидин хәвири йоқлуқини ейтқан. Қисқиси, бу ширкәтләрниң бу райондики қоюқ сода алақиси уларни сүкүткә мәҗбурлаватиду.»

Йиғинда дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйсаму гуваһлиқ берип, американиң хитайниң уйғур дияридики қилмишини «ирқий қирғинчилиқ» дәп бекитшини тәләп қилди. У мундақ дәйду: «биз йәнә районда йүз бериватқан қорқунчлуқ реаллиқниң характерини бекитип, уни мувапиқ сөз билән ипадиләшкә еһтияҗлиқ. Биз америка вә хәлқара тәшкилатларниң райондики реаллиқни ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп етирап қилишини тәләп қилимиз.»

Долқун әйсаниң тәкитлишичә, америка йәнә уйғур диярида ишләпчиқирилған барлиқ мәһсулатларни бирдәк чәклиши керәк икән. У: мундақ дәйду: «мән йәнә мәҗбурий әмгәкни чәкләш қанун лайиһәсини тезрәк мақуллашни сәмимийлик билән тәләп қилимән. Лекин һөкүмәт дөләт мәҗлисигә қарап турмаслиқи керәк. Америка дәрһал һәрикәткә келип, уйғур диярида ишләпчиқирилған барлиқ мәһсулатларни мәҗбури әмгәкниң мәһсулати, дәп елан қилиши керәк. Бу америка истемалчилириниң хитайниң ирқий қирғинчилиқ характеридики мәҗбурий әмгәкидә ишләпчиқирилған маска, кийим-кечәк вә пәмидур қиямлирини сетивелишиниң алдини алиду.»

Йиғинда авам палата әзаси тед юхо хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичикилики билип туруп, улардин мәһсулат сетивалған ширкәтләрниң тәнқид қилиниши керәкликини билдүрди. Тед юһо мундақ дәйду: «шундақла биз шинҗаңдин мәһсулат сетивалидиған ширкәтләргә шинҗаңда немә ишларниң йүз бериватқанлиқини чүшәндүрүшимиз керәк. Биз ноқул дөләт мәҗлисила әмәс, америка җәмийити вә барлиқ ғәрб демократик доөләтлириму бу ширкәтләрни әйиблиши, уларниң иқтисадий маторини хитайдин айриветиши керәк.»

Тед юхо йәнә өзлириниң уйғур диярида қораллиқ җәсәт көйдүрүш орунлириниң қурулғанлиқи, аялларға мәҗбурий туғмас қилиш елип берилғанлиқи һәққидики доклатларни көргәнликинини билдүрүп, хитай бу районни хәлқараниң назарәт қилишиға йол қоюши керәклики, әгәр доклаттикиләр раст болуп чиқса, униң җавабкарлиққа тартилиши керәкликини билдүрди.

Тед юхо мундақ дәйду: «әгәр биз ассвитис вә германийәдики башқа өлүм лагерлирида йүз бәргән қилмишларң һәқиқәтән қайта йүз бәрмәслики керәкликигә, биз буниңға бир дөләт болуш сүпитидила әмәс, хәлқара җамаәт болуш сүпитидиму ишәнсәк, биз буниңға хатимә беришимиз, хитай өзиниң сияситини ечиветип, көзәткүчиләр вә таратқуларниң районда тәкшүрүш елип беришиға йол қоюши, очуқ-ашкара болуши, әгәр доклаттикиләр раст билса, хитай җавабкарлиққа тартилиши керәк.»

Мәлум болушичә, бдт кишилик һоқуқ алий комиссари мишел башилей илгири бир қанчә қетим уйғур районида тәкшүрүш елип беришни илтимас қилған болсиму, лекин хитай униңға шәрт қошуп, униң райондики халиған җайни тәкшүрүш тәлипини рәт қилип кәлгән.

Америка авам палатасиниң вәдийо арқилиқ өткүзүлгән мәзкур гуваһлиқ йиғини авам палата ташқи ишлар комитетиниң асия-тинч окян төвән комитети билән авам палатасиниң назарәт вә ислаһат комитети тәркибидики дөләт бихәтәрлик төвән комитетиниң саһибханилиқида чақирилди. Йиғинда йәнә кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилатиниң хоңкоңда турушлуқ тәтқиқатчиси мая ваңму гуваһлиқ бәрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт