Merhum edib haji mirzahid kérimining "Yüsüp xas hajib" namliq romani türk tilida neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-02-09
Share
Merhum edib haji mirzahid kérimining Uyghur élida tonulghan, hazir qeshqerde yashawatqan ataqliq sha'ir we yazghuchi haji mirzahid kérimi. (Orni we waqti éniq emes)
Photo: RFA

Péshqedem sha'ir we yazghuchi haji mirzahid kérimining 82 yéshida xitay türmiside jan üzgenliki delillen'gen bügünki künde uning "Yüsüp xas hajib" namliq tarixiy romani istanbulda kaknus neshriyati teripidin türk tilida neshir qilindi.

Nechche on yillar xitayning türme we nezerbetnlirini béshidin kechürgen, shundimu heqeqetni sözlesh we yézishtin qilchimu yanmighan, Uyghur xelqige "Yüsüp xas hajib", "Mirza ababekri", "Sultan abduréshitxan" qatarliq qimmetlik tarixiy romanlarni qaldurup ketken pishqeqedem edib haji mirzahid kérimining "Yüsüp xas hajib" namliq tarixiy romanini türkiyediki Uyghur sha'ire zeynure öztürk xanim türkchige terjime qilghan bolup, istanbuldiki kaknus neshriyati teripidin neshr qilindi.

Mezkur roman 2 bölüm 571 bettin terkib tapqan bolup, romanda yüsüp xas hajibning hayati we qaraxanilar döliti mezgilidiki weqeler bayan qilin'ghan. Romanning tehriri ibrahim bejer ependi romanning kirish söz qismida romanning mezmuni heqqide toxtilip mundaq dep yazghan: "Romanda gerche yüsüp xas hajibning hayati asasiy liniye qilip teswirlen'gen bolsimu, lékin bilinmigen terepliri köp bolghan qaraxanilar dewrining tariximu bayan qilin'ghan. Buningda qaraxanilar dölitining qurulmisi, xelqning örp we adetliri we xelqning kündilik turmushi qatarliqlar teswirlen'gen".

Kaknus neshriyatining bash tehriri ibrahim bejer ependi romanning "Kirish söz" qismida yene mundaq dep yazghan: "Qurulghan kündin tartip bu xil kitablarni oqurmenliri bilen didar körüshtürgen kaknus neshriyati bu kitabni neshr qilish arqiliq zémmisige chüshken tarixiy wezipisini ada qildi. Neshriyatimiz uzun yillardin buyan xitay teripidin eqelliy heq we hoquqliri tartiwélin'ghan mezlum Uyghur xelqining peryadini anglitishqa bir'az töhpe qoshalighan bolsaq, özimizni bexitlik hés qilimiz."

Kaknur neshriyatining mudiri memet ependi ziyaritimizni qobul qilip, bu romanning yoruqluqqa chiqishi üchün 5 yil emgek singdürgenlikini bayan qilip, mundaq dédi: "Romanni biz neshirge teyyarliduq. Mezkur kitab 5 yilliq emgikimizning netijisi hésablinidu. Bu biz neshir qilghan Uyghurlar heqqidiki ikkinchi kitab hésablinidu. Bu kitablarni Uyghur türkchisidin türkchige zeynure öztürk xanim terjime qildi. Bundin kéyinmu Uyghurchidin kitab terjime qilip neshir qilishni dawam qilimiz."

Biz kitab toghrisida téximu tepsiliy melumat igilesh üchün merhum yazghuchi haji mirzahid kérimining "Yüsüp xas hajib" namliq tarixiy romanini türkchige terjime qilghan sha'ire zeynure öztürk xanim bilen söhbet élip barduq.

Türkiyede 1990-yillarda seypidin ezizning "Sultan satuq bughraxan" namliq tarixiy romani neshir qilin'ghan idi. 2010-Yili bolsa perhat jilanning "Mehmut kashgheri" namliq tarixiy romaninimu zeynure öztürk xanim türk tiligha terjime qilghan idi. Bu yil 1-ayda pishqeqedem yazghuchi haji mirzahid kerimining "Yüsüp xas hajib" namliq tarixiy romanni zeynure öztürk xanim türkchige terjime qilip neshir qildurdi. Sha'ire zeynure öztürk xanim bu romanning terjime qilinish we neshirge teyyarlinish jeryani toghrisida melumat berdi.

Zeynure xanim özi türk tiligha terjime qilghan "Yüsüp xas hajib" we "Mehmut kashgheri" namliq romanlarning mezmuni toghrisida melumat berdi.

Izmirdiki ege uniwérsitéti türk dunyasi tetqiqat inistitutining proféssori alimjan inayet ependi türkiyede hazirghiche Uyghur yazghuchilirining 5 tarixiy romanining türk tiligha terjime qilin'ghanliqini, bu emgeklerning türkiyede Uyghurlarning tarixini öginishte zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi.

Alimjan inayet ependi xitay hökümitining Uyghurlargha öz tarixini öginish pursiti bermigenlikini, bu xil tarixiy romanlarning Uyghur yashlirini milliy tuyghu bilen terbiyu'eleshte zor rol oynawatqanliqini bayan qildi.

Melum bolushiche, haji mirzahit kérimi 1959-yili yigirme yash waqtida "Sanduq ichidiki bowaq" namliq shé'iri tüpeyli xitay türmisige tashlan'ghan, 1970-yillarning bashlirida türmidin chiqip yene uzun mezgil nezerbend astida yashighan. Edib haji mirzahid kérimi yéshi 80 ge yéqinlashqan yillardimu heqni sözlesh we xeterge tewekkül qilishtin yanmighan idi. U 2017-yili yil 6‏-ayning 17-küni erkin asiya radiyosi muxbirining ziyaritini qobul qilip, özining "Yüsüp xas hajib", "Judaliq", "Sultan se'idxan", "Sultan abduréshitxan" we "Mirza ababekri" qatarliq 7 tomluq 5 tarixiy romanini xitay saqchilirining öyini axturup élip chiqip ketkenlikini pash qilghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet