Һәптилик хәвәрләр (9-январдин 15-январғичә)

Мухбиримиз қутлан
2016.01.15
erkin-asiya-radiosi.jpg Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Рабийә қадир ханим хитай һөкүмитини хата сиясәтлиридин савақ елишқа чақирди

Хитай компартийәсиниң уйғур аптоном районидики юқири дәриҗилик әмәлдарлири йеңи йил кириши билән арқа-арқидин йиғин чақирип, 2016-йилини “13-бәш йиллиқ пилан” ни йолға қоюшниң тунҗи йили, йәни “террорлуққа қарши туруп, муқимлиқни сақлаш хизмитидики өткәлгә һуҗум қилиш йили” дәп җакарлиған.

Игилинишичә, мәзкур йиғинда хитай даирилири уйғур елидә йүргүзидиған кейинки бәш йиллиқ сиясәтлири вә районниң “муқимлиқи” ни сақлаштики йеңи чарә-тәдбирлирини оттуриға қойған.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси рабийә қадир ханим хитайниң “12-бәш йиллиқ пилани” җәряниға баһа берип, “бу уйғур елидә муқимсизлиқ әң еғир болған шундақла әң көп қан төкүлгән бир җәрян болди” деди һәмдә хитай һөкүмитини хата сиясәтлиридин савақ елишқа чақирди.

Бай вәқәсидә өлгән сақчиларниң 6 нәпәр әмәс, бәлки аз дегәндә 9 нәпәр икәнлики ашкариланди

Мәлумки, өткән йили 18‏-сентәбирдә байдики соған көмүрканиға һуҗум қилиш вәқәси йүз берип, аридин 56 күн өткичә хитай һөкүмәт таратқулири һечқандақ хәвәр бәрмигән иди.

Хитай ахбаратиниң кейинчә кечиктүрүп елан қилған хәвиридә вәқәдә 3 нәпәр рәсмий сақчи билән 2 нәпәр ярдәмчи сақчиниң өлгәнликини, гумандарларға қоғлап зәрбә бериш җәрянида ақсу вилайәтлик сақчи идарисиниң муавин башлиқи мәмәт тохтиниязниңму өлгәнликини хәвәр қилған иди.

Һалбуки, йеқинқи учурлардин мәлум болушичә, әйни чағдики гумандарларни қоғлап тутуш оператсийәси җәрянида бай наһийилик алаһидә сақчи әтритиниң муавин башлиқи шяв кейүн қатарлиқ 3 сақчиниңму өлгәнлики ашкара болмақта. Бу учур бай вәқәсидә өлгән сақчиларниң хитай елан қилғандәк 6 нәпәр әмәс, бәлки аз дегәндә 9 нәпәр икәнликини илгири сүрмәктә.

Қизил юқуминиң қәшқәр тәвәсидики наһийәләргә тарқалғанлиқи сәһийә тармақлириниң диққитини қозғимақта

Уйғур елиниң шималидики ғулҗа қатарлиқ җайларда қизил кесили тарқалғанлиқи һәққидики хәвәр радиомиз арқилиқ ашкара болғандин кейин бу хәвәр дуня сәһийә саһәсиниң диққитини қозғиди.

Радиомизниң бу һәқтә уйғур елидин давамлиқ учур игилиши давамида қизил юқуминиң қәшқәр вилайитиниң һәрқайси наһийәлиригә җиддий рәвиштә тарқиливатқанлиқи мәлум болди.

Пәйзиват наһийәсидин радиомиз зияритини қобул қилған теббий хадимлар наһийәдики көплигән шәхсий шипаханиларниң қизил юқуми сәвәбидин вақитлиқ тақалғанлиқини билдүрди.

Уларниң ашкарилишичә, пүтүн қәшқәр вилайити бойичә қизил юқуми билән юқумланған бимарлар 96 нәпәр болуп, буниң ичидә пәйзиват наһийәсидә юқумланғанлар 40 тин ашидикән.

Хотәндики сақчиханилар тайландтин тутуп келингән уйғур мусапирлар мәсилисиниң “дөләт мәхпийәтлики” икәнликини билдүрди

Өткән йили 7-айда хитай һөкүмити тайландтин 109 нәпәр уйғурни мәҗбурий һалда қайтуруп кәткәндин кейин һазирға қәдәр уларниң тәқдири һәққидә һечқандақ учур бәрмиди.

Радиомиз улардин икки нәпириниң ақсуниң ават наһийәсигә елип келинип телевизийидә “това” қилдурулғанлиқи һәққидә учур игилигән болсиму, лекин қалған йүз нәччә уйғур тутқунниң һазирқи әһвали ахбаратлардин йәнила қараңғу турмақта.

Игилинишичә, тайландтин қайтуруп келингән уйғур мусапирларниң бир қисми хотән вилайитидә сотланған болуп, хотәндики сақчихана хадимлири бу һәқтә сиртқа һечқандақ учур берәлмәйдиғанлиқини, тайландтин тутуп келингән уйғур мусапирлар делосиниң “дөләт мәхпийәтлики” гә киридиғанлиқини билдүрди.

Гумида “қош тиллиқ оқутуш” та үнүм яриталмиған оқутқучилар “коллектип күрәш” кә тартилмақтикән

Игилишимизчә, даириләр уйғур елиниң җәнуб-шималида “қош тиллиқ маарип” намини суйиистемал қилған, әмәлийәттә хитай тилидин ибарәт йәккә тиллиқ оқутушқа мәркәзләшкән маарип системисини тез сүрәт билән омумлаштурмақтикән.

Хотәнниң гума наһийәсидики бир қисим оқутқучилар әһвал инкас қилип, “қош тиллиқ оқутуш” та оқуғучиларниң нәтиҗисини алдин бәлгиләнгән пирсәнткә йәткүзәлмисә мәвсум ахирида мәктәп бойичә “коллектип күрәш” кә тартилидиғанлиқини билдүрди.

Аратүрк наһийәсиниң маарипқа мәсул әмәлдарлириниң билдүрүшичә, наһийә тәвәсидә ноқул уйғур тилида дәрс өтилидиған бирму мәктәп қалмиған болуп, “қош тиллиқ маарип” ниң омумлишиш нисбити уйғур аптоном райони бойичә алдинқи қатарда туридикән.

Мутәхәссисләр хитайниң уйғур елини тоқумичилиқ санаити мәркизигә айландуруш пилани “зор тәвәккүлчилик” дәп һесаблимақта

Уйғур ели хитайдики әң чоң нефит, тәбиий газ вә көмүр базиси болупла қалмастин, бәлки йәнә әң чоң пахта базиси болуп кәлмәктә.

Игилишичә, хитайдики омумий пахта мәһсулатиниң 60% и мәзкур районға мәркәзләшкән.

Хитай һөкүмити алдинқи йилларда уйғур елиниң нефит вә тәбиий газ байлиқини туруба арқилиқ хитай өлкилиридики санаәт районлириға йөткәшни әмәлгә ашурған.

Нөвәттә хитай даирилири өзиниң ички өлкилиридики пахта тоқумичилиқ карханилирини уйғур елигә йөткәш пиланини оттуриға қойған һәмдә уйғур елигә йөткилидиған тоқумичилиқ фабрикилириға һәр хил етибар бериш сиясәтлирини чиқарған. Бу һәқтә пикир баян қилған мутәхәссисләр бу пилан районда еғир мәсилиләрни кәлтүрүп чиқириду, дәп қаримақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.