Heptilik xewerler (9-yanwardin 15-yanwarghiche)

Muxbirimiz qutlan
2016-01-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Rabiye qadir xanim xitay hökümitini xata siyasetliridin sawaq élishqa chaqirdi

Xitay kompartiyesining Uyghur aptonom rayonidiki yuqiri derijilik emeldarliri yéngi yil kirishi bilen arqa-arqidin yighin chaqirip, 2016-yilini "13-Besh yilliq pilan" ni yolgha qoyushning tunji yili, yeni "Térrorluqqa qarshi turup, muqimliqni saqlash xizmitidiki ötkelge hujum qilish yili" dep jakarlighan.

Igilinishiche, mezkur yighinda xitay da'iriliri Uyghur élide yürgüzidighan kéyinki besh yilliq siyasetliri we rayonning "Muqimliqi" ni saqlashtiki yéngi chare-tedbirlirini otturigha qoyghan.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanim xitayning "12-Besh yilliq pilani" jeryanigha baha bérip, "Bu Uyghur élide muqimsizliq eng éghir bolghan shundaqla eng köp qan tökülgen bir jeryan boldi" dédi hemde xitay hökümitini xata siyasetliridin sawaq élishqa chaqirdi.

Bay weqeside ölgen saqchilarning 6 neper emes, belki az dégende 9 neper ikenliki ashkarilandi

Melumki, ötken yili 18‏-séntebirde baydiki soghan kömürkanigha hujum qilish weqesi yüz bérip, aridin 56 kün ötkiche xitay hökümet taratquliri héchqandaq xewer bermigen idi.

Xitay axbaratining kéyinche kéchiktürüp élan qilghan xewiride weqede 3 neper resmiy saqchi bilen 2 neper yardemchi saqchining ölgenlikini, gumandarlargha qoghlap zerbe bérish jeryanida aqsu wilayetlik saqchi idarisining mu'awin bashliqi memet toxtiniyazningmu ölgenlikini xewer qilghan idi.

Halbuki, yéqinqi uchurlardin melum bolushiche, eyni chaghdiki gumandarlarni qoghlap tutush opératsiyesi jeryanida bay nahiyilik alahide saqchi etritining mu'awin bashliqi shyaw kéyün qatarliq 3 saqchiningmu ölgenliki ashkara bolmaqta. Bu uchur bay weqeside ölgen saqchilarning xitay élan qilghandek 6 neper emes, belki az dégende 9 neper ikenlikini ilgiri sürmekte.

Qizil yuqumining qeshqer tewesidiki nahiyelerge tarqalghanliqi sehiye tarmaqlirining diqqitini qozghimaqta

Uyghur élining shimalidiki ghulja qatarliq jaylarda qizil késili tarqalghanliqi heqqidiki xewer radi'omiz arqiliq ashkara bolghandin kéyin bu xewer dunya sehiye sahesining diqqitini qozghidi.

Radi'omizning bu heqte Uyghur élidin dawamliq uchur igilishi dawamida qizil yuqumining qeshqer wilayitining herqaysi nahiyelirige jiddiy rewishte tarqiliwatqanliqi melum boldi.

Peyziwat nahiyesidin radi'omiz ziyaritini qobul qilghan tébbiy xadimlar nahiyediki köpligen shexsiy shipaxanilarning qizil yuqumi sewebidin waqitliq taqalghanliqini bildürdi.

Ularning ashkarilishiche, pütün qeshqer wilayiti boyiche qizil yuqumi bilen yuqumlan'ghan bimarlar 96 neper bolup, buning ichide peyziwat nahiyeside yuqumlan'ghanlar 40 tin ashidiken.

Xotendiki saqchixanilar taylandtin tutup kélin'gen Uyghur musapirlar mesilisining "Dölet mexpiyetliki" ikenlikini bildürdi

Ötken yili 7-ayda xitay hökümiti taylandtin 109 neper Uyghurni mejburiy halda qayturup ketkendin kéyin hazirgha qeder ularning teqdiri heqqide héchqandaq uchur bermidi.

Radi'omiz ulardin ikki nepirining aqsuning awat nahiyesige élip kélinip téléwiziyide "Towa" qildurulghanliqi heqqide uchur igiligen bolsimu, lékin qalghan yüz nechche Uyghur tutqunning hazirqi ehwali axbaratlardin yenila qarangghu turmaqta.

Igilinishiche, taylandtin qayturup kélin'gen Uyghur musapirlarning bir qismi xoten wilayitide sotlan'ghan bolup, xotendiki saqchixana xadimliri bu heqte sirtqa héchqandaq uchur bérelmeydighanliqini, taylandtin tutup kélin'gen Uyghur musapirlar délosining "Dölet mexpiyetliki" ge kiridighanliqini bildürdi.

Gumida "Qosh tilliq oqutush" ta ünüm yaritalmighan oqutquchilar "Kolléktip küresh" ke tartilmaqtiken

Igilishimizche, da'iriler Uyghur élining jenub-shimalida "Qosh tilliq ma'arip" namini suyi'istémal qilghan, emeliyette xitay tilidin ibaret yekke tilliq oqutushqa merkezleshken ma'arip sistémisini téz sür'et bilen omumlashturmaqtiken.

Xotenning guma nahiyesidiki bir qisim oqutquchilar ehwal inkas qilip, "Qosh tilliq oqutush" ta oqughuchilarning netijisini aldin belgilen'gen pirsentke yetküzelmise mewsum axirida mektep boyiche "Kolléktip küresh" ke tartilidighanliqini bildürdi.

Aratürk nahiyesining ma'aripqa mes'ul emeldarlirining bildürüshiche, nahiye teweside noqul Uyghur tilida ders ötilidighan birmu mektep qalmighan bolup, "Qosh tilliq ma'arip" ning omumlishish nisbiti Uyghur aptonom rayoni boyiche aldinqi qatarda turidiken.

Mutexessisler xitayning Uyghur élini toqumichiliq sana'iti merkizige aylandurush pilani "Zor tewekkülchilik" dep hésablimaqta

Uyghur éli xitaydiki eng chong néfit, tebi'iy gaz we kömür bazisi bolupla qalmastin, belki yene eng chong paxta bazisi bolup kelmekte.

Igilishiche, xitaydiki omumiy paxta mehsulatining 60% i mezkur rayon'gha merkezleshken.

Xitay hökümiti aldinqi yillarda Uyghur élining néfit we tebi'iy gaz bayliqini turuba arqiliq xitay ölkiliridiki sana'et rayonlirigha yötkeshni emelge ashurghan.

Nöwette xitay da'iriliri özining ichki ölkiliridiki paxta toqumichiliq karxanilirini Uyghur élige yötkesh pilanini otturigha qoyghan hemde Uyghur élige yötkilidighan toqumichiliq fabrikilirigha her xil étibar bérish siyasetlirini chiqarghan. Bu heqte pikir bayan qilghan mutexessisler bu pilan rayonda éghir mesililerni keltürüp chiqiridu, dep qarimaqta.

Toluq bet