Һәптилик хәвәрләр (26-марттин 1-апрелғичә)

Мухбиримиз қутлан
2016.04.01
erkin-asiya-radiosi.jpg Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Уйғур, тибәт вә хитай өктичиләр ши җинпиңниң вашингтон зияритигә қарши бирләшмә намайиш өткүзди

Хитай рәиси ши җинпиң америкида өткүзүлидиған 4-нөвәтлик хәлқара ядро бихәтәрлики учришишиға қатнишиш үчүн вашингтонға йетип кәлгәндә уйғур, тибәт вә хитай өктичиләрниң бирләшмә наразилиқ намайишиға дуч кәлди.

Ақсарай мәзкур йиғин арилиқида обама билән ши җинпиңниң айрим учришидиғанлиқини билдүрди.

Бу пурсәттә вашингтонға йиғилған кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә уйғур, тибәтләрниң хитайға қарши паалийәтлири җанланди.

31-Март күни америка уйғур бирләшмиси, хитай вә тибәт тәшкилатлири бирликтә ши җинпиңниң вашингтон зияритигә қарши кәң көләмлик намайиш елип барди. Намайишқа йетәкчилик қилған рабийә қадир ханим обама һөкүмитини ши җинпиң билән көрүшкәндә уйғур мәсилисини оттуриға қоюшқа чақирди.

Долқун әйса вашингтонда труман-реган әркинлик медалини тапшурувалди

Дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитетиниң рәиси долқун әйса 30-март күни америка пайтәхти вашингтондики капитол хил сарийида “коммунизм қурбанлири хатирә фонди” тәрипидин берилгән 2016- йиллиқ “труман-реган әркинлик медали” ни тапшурувалди.

Мукапат тарқитиш мурасими дәл хитай рәиси ши җинпиңниң америкиға кәлгән күнигә тоғра кәлди.

Мурасимда “коммунизм қурбанлири хатирә фонди” ниң рәиси ли едвардз сөз қилип, долқун әйсаниң уйғур хәлқиниң әркинлики вә инсаний һоқуқлири үчүн елип барған үзлүксиз күрәшлиригә юқири баһа бәрди.

Долқун әйса медал тапшурувелиш мурасимида сөз қилип, “әркинлик медали әң алди билән өз әркинлики үчүн еғир бәдәлләрни төләватқан уйғур хәлқигә мәнсуп” деди.

Хитай компартийә әзасиниң сәпиридә оңушсизлиққа учриған оғли 20 йиллиқ кесилгән

Ақсуниң айкөл йеза пәйшәнбәбазар кәнтидики сиясий тутқунлар һәққидә радийомизға йолланған мәктупта 19 яшлиқ мәһбус абдурахман розиниң һиҗрәт сәпиридә оңушсизлиққа учрап юртиға қайтип кәлгәнлики, кейинчә тутқун қилинип 20 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинғанлиқи баян қилинған иди.

Мәктупта йәнә мәһбус абдурахман розиниң айкөлдики актип компартийә әзаси рози аблизниң оғли икәнлики әскәртилгән.

Радийомиз рози аблизни зиярәт қилип оғли һәққидә мәлумат елишқа тиришти. Рози аблиз, алдинқи йили кунмиң вәқәси йүз бәргәндә оғлиниң кунмиңда икәнлики, вәқәдин кейин оғлиниң сақчилар тәрипидин юртиға қайтурғанлиқи, мәлум вақиттин кейин қолға елип 20 йиллиқ кәскәнликини ашкарилиди.

Ғайиб болған оғлини издәштин ваз кәчмигән қәһриман ана- патигүл ғулам йеқинда сотлинидикән

Патигүл ғулам-“5-июл вәқәси” дә ғайиб болған оғли имаммәмәт елиниң из-дерикини елиш йолида еғизи билән күрәш қилип кәлгән бир қәһриман ана.

У “әркин асия радийоси” ниң телефон зияритини 2014-йили 15‏-апрелда ахирқи қетим қобул қилған иди. Шу чағда у сақчиларниң өзигә ахирқи агаһландурушни бәргәнликини, чәтәл таратқулириға йәнә сөзлисә қолға елинип кетидиғанлиқини билдүргән иди.

Шуниңдин кейин патигүл ғуламниң ташқи дуня билән болған алақиси үзүлгән. Униң қандақ тутқун қилинғанлиқи вә қәйәргә қамалғанлиқи һәққидә һечқандақ учур елиш имканийити болмиди.

Йеқинда патигүл ғуламниң әһвалидин хәвәрдар бири радийомизға учур берип, униң үрүмчидики людаван түрмисидә икәнликини, 7-апрел күни йепиқ һаләттә сотлинидиғанлиқини ашкара қилди.

Қәшқәрийә хәлқиниң балқан уруши мәзгилидә османли султанлиқиға пул ианә қилғанлиқи һәққидики тарихий һөҗҗәтләр диққәт қозғимақта

Османлилар билән қәшқәрийә оттурисидики алақиләр османли-түркистан мунасивәтләр тарихидики әң қизиқарлиқ сәһипиләрниң бири.

Мәркизи истанбулдики “түрк дуняси шәһәрләр бирлики” тәшкилати нәшр қилдурған “османли һөҗҗәтлиридә шәрқий түркистан” сәрләвһилик архиплар топлимида османли султанлиқи билән қәшқәрийә хәлқиниң ғәйрий-рәсмий мунасивәтлиригә даир тарихий һөҗҗәтләр диққәт чекиду.

Буниң ичидә қәшқәрийә хәлқиниң 1912- вә 1913‏-йиллардики балқан уруши мәзгилидә пул топлап османли султанлиқиға әвәткәнликигә даир 3 парчә һөҗҗәт учрайду. Мәзкур һөҗҗәтләрдә уйғур хәлқиниң османли хәлипиликини қоллаш йүзисидин җәмий 24 миң 351 шиветсарийә франкини ианә қилғанлиқи көрситилгән.

Муһаҗирәттики уйғур зиялийлар мәзкур һөҗҗәтләрниң османли-уйғур мунасивәтләр тарихини тәтқиқ қилишта қиммәтлик материял икәнликини тәкитлимәктә.

Даириләр уйғур елидә һәр хил намлардики сәнәт паалийәтлирини көпәйтмәктикән

Хитай һөкүмәт таратқулиридин мәлум болушичә, уйғур аптоном районлуқ даириләр йеқиндин буян һәрқайси вилайәт вә наһийәләрдә норуз байрими, чечәк байрими, мәдәнийәт саяһити қатарлиқ түрлүк намлардики аммиви паалийәтлирини көпәйтмәктикән.

Мәлум болушичә, йәрлик һөкүмәтләр мәхсус мәбләғ вә адәм аҗритип, норуз, чечәк байрими вә башқа түрлүк байрамлиқ паалийәтлирини уюштурмақтикән. Бу паалийәтләргә наһийилик сәнәт өмәклиридин артислар тәклип қилинип, йеза, кәнтләрдә сәйярә оюн көрсәтмәктикән.

Игилинишичә, бир қисим мәсчитләрдә норуз еши етилип, имамларниң риясәтчиликидә “милләтләр иттипақлиқи” ни тәкитләш, “тинч-асайишлиқ заман” ни қәдирләш, “диний әсәбийлик” идийисиниң алдини елиш тәшәббуслири тәшвиқ қилинмақтикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.