Heptilik xewerler ( 22-iyundin 28-iyun'ghiche)

Muxbirimiz irade
2019-06-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi "Xelq'ara dini erkinlik doklati" ni élan qilmaqta. 2019-Yili 21-iyun, washin'gton.
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi "Xelq'ara dini erkinlik doklati" ni élan qilmaqta. 2019-Yili 21-iyun, washin'gton.
AP

Haway uniwérsitéti tutqundiki Uyghur ziyaliysi zulpiqar barat özbashning teqdiridin endishe qilmaqta

25-Iyun, haway uniwérsitéti lagérgha qamalghan tonulghan Uyghur ziyaliysi zulpiqar barat özbashning aqiwitini sürüshte qildi. Zulpiqar barat özbash haway uniwérsitétida doktorluq unwani alghan xitaydiki tunji Uyghur jem'iyetshunas idi.

Haway uniwérsitétidiki bir qisim oqutquchi-oqughuchilar we fakultét xadimliri birlikte "Cholpan élanchiliqi" torida bash maqale élan qilip, zulpiqar barat özbash we uning a'ilisining nöwettiki ehwalidin qattiq endishe qiliwatqanliqini ipade qilghan. Ular yene, xitay hökümitining Uyghur milliy kimlikini yoqitish urunushlirigha dunyadiki pütkül ilim igilirining jiddiy inkas qayturushi kéreklikini tekitligen.

Zulpiqar barat doktorluq unwani élip qaytqandin kéyin bir mezgil Uyghur diyarida keng tonulghan hem shinjang uniwérsitétida xizmet qilghanidi.

Radiyomiz 2018-yili 9-ayda shinjang uniwérsitétigha téléfon qilish arqiliq uning tutqun qilin'ghanliqini delilligenidi.

Türkiyege tughqan yoqlap barghan qaharjan qawul aqsudiki lagérda jan üzgen

Bundin 10 nechche yillar ilgiri türkiyege tughqan yoqlap barghan qaharjan qawul bultur 7-ayda aqsuda tutqun qilinip, 11‏-ayning axiri lagérda jan üzgen.

Melum bolushiche, ötken yili 41 yashqa kirgen, ikki balining dadisi bolghan qaharjan qawul deslepte téléfonidin "Mesile" chiqip tutqun qilin'ghan. Soraq jeryanida uning türkiyege tughqan yoqlap barghanliqi ashkarilinip qéyin-qistaqqa élin'ghan.

Uyghur kishilik hoquq we démokratiye fondining igilishiche, qaharjan qawul lagérdiki qéyin-qistaq seweblik hoshidin ketkendin kéyin doxturxanigha apirilghan we doxturxanida qutquzush ünüm bermey hayatidin ayrilghan. Muxbirimizning aqsugha qilghan téléfon ziyaretliride alaqidar xadimlar uning lagérdin doxturxanigha jiddiy qutquzushqa apirilghandin kéyin jan üzgenlikini delillidi.

Amérika tashqi ishlar ministirliqi "Xelq'ara dini erkinlik doklati" da Uyghurlarning weziyitining éghirliqini tekitlidi

Amérika tashqi ishlar ministirliqi yilliq "Xelq'ara dini erkinlik doklati" ni élan qilip, xitay hökümitining Uyghur élidiki Uyghur qatarliq musulman milletlerge qiliwatqan zulumini qattiq tenqid qildi.

Doklatta "Xitay hökümitining rayondiki musulmanlarning diniy ibaditini chekleshni qanunlashturuwatqanliqi, uning hetta kishilerning perzent körüsh, toy-tökün, nezir-chiraghqa oxshash kündilik pa'aliyetlirigimu térrorluqqa qarshi turush bahanisi bilen arilishiwatqanliqi" bayan qilin'ghan.

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo 21-iyun küni doklatning élan qilinish munasiwiti bilen qilghan sözide u Uyghur diyarida yüz bériwatqan zulumgha tarixning hergiz süküt qilmaydighanliqini tekitlidi. 27-Iyun küni yene, 7 neper amérika kéngesh palata ezasi prézidént trampqa imzaliq mektup yollap, Uyghur diyaridiki zulumgha yantayaq boluwatqan xitay hökümet emeldarlirini jazalash heqqidiki "Magnétiskiy qanuni" ni derhal élan qilishni telep qildi.

Musteqil tekshürüsh kollégiyesi: "Xitay ichki eza köchürüshte lagérdiki Uyghurlargha yüzlenmekte"

Londondiki gheyriy resmiy xaraktérlik bir musteqil tekshürüsh kollégiyesi yéqinda 60 betlik doklat élan qilip, xitayda ichki eza köchürüsh opératsiyelirining qattiq ewj éliwatqanliqigha diqqet tartti.

Doklatta qeyt qilinishiche, "Xitay, falun'gongchilarning ichki ezasini mejburiy élip, bimarlargha satmaqtiken", shundaqla yene "Organ bankisi" qurup, "Yighiwélish lagéridiki milyonlighan Uyghur musulmanlirining ichki ezalirigha yüzlenmektiken"

Amérikaning dini ishlargha mes'ul alahide elchisi sem brownbekmu 21-iyun küni amérika tashqi ishlar ministirliqida qilghan bir sözidimu bu heqte toxtilip: "Xitay hökümiti falün'gonchilar, Uyghurlar, tibetler we xristi'anlardin terkib tapqan wijdan mehbuslirini mejburiy ichki eza yötkesh herikitining asasliq nishani qilip kelmekte. Buninggha hemme kishining wijdani qaynishi kérek" dédi.

Erkin tuniyazning b d t diki nutqi küchlük tenqidke uchridi

B d t kishilik hoquq kéngishining 41-nöwetlik yighini 24-iyun küni jenwede bashlandi. Diqqet qozghaydighini, xitay hökümiti Uyghur aptonom rayonluq hökümetning mu'awin re'isi erkin tunyazni yighinning ikkinchi küni doklat bérishke orunlashturghan.

Erkin tuniyaz nutqida bashtin-axir xitay hökümitining rayondiki bésim siyasetlirini aqlidi. U, "Uyghur élidiki atalmish "Qayta terbiyelesh merkezliri" ning rayondiki emeliyet üchün zörürlükini, bu arqiliq "Diniy radikalliq bilen yuqumlan'ghan we addiy jinayetler bilen shughullan'ghan kishilerning qutquzushqa érishiwatqanliqini" ni ilgiri sürdi.

Halbuki, erkin tunyazning sözlirini amérika hökümiti qattiq tenqid qildi we uninggha reddiye berdi. Amérika hökümitining jenwediki birleshken döletler teshkilati we bashqa xelq'araliq organlarda turushluq elchiliki bu heqte élan qilghan bayanatida yene kishilik hoquq kéngishinimu tenqid qilip: "Xitay hökümet emeldari erkin tuniyazgha xitay kompartiyesining siyasetlirini teshwiq qilidighan sorun hazirlap bergenlik kishilik hoquq kéngishi üchün bir nomustur" dédi.

Dunya Uyghur qurultiyimu kéngesh bashlan'ghan küni namayish uyushturup xitay hökümitini Uyghur élidiki zulumini toxtitishqa chaqirdi.

Uyghurlarning weziyiti türlük pa'aliyetler arqiliq tonushturuldi

16-Iyun küni awstraliyening wiktoriye shtati mélborin shehiride ötküzülgen "Xelq'araliq balilar féstiwali" gha Uyghur ösmürlirimu qatniship, Uyghurlarning milliy medeniyitini namayan qilghan.

Mélborndiki Uyghur tili mektipining oqughuchiliri féstiwalda meshrep ussulini oynighan bolup, zaldiki 500 din artuq tamashibinning küchlük alqishigha érishken.

Uyghur tili mektipining oqutquchisi asiye xanim radiyomizgha qilghan sözide, balilarning sen'et arqiliq Uyghurlarning kimliki we ularning hazirqi weziyitinimu tonushturghanliqini bildürdi.

Melum bolushiche, xelq'ara balilar féstiwali 2002-yili mélborindiki türk jem'iyiti teripidin tesis qilin'ghan bolup, uninggha silowaniye, panjabi, polsha, makédoniye, hindonéziye, türkiye we Uyghurlar bolup jem'iy 14 guruppa qatnashqan.

6-Ayning 20-küni, yeni "Dunya siyasiy panahlan'ghuchilar" künide jenubiy koréyening paytexti sé'olda "Ejderhaning uzun qoli" namliq yighin échilghan. Mezkur yighin'gha 5 dölettin köpligen pa'aliyetchiler teklip qilin'ghan. Awstiraliyediki siyasiy pa'aliyetchi nurgül sawut xanim Uyghurlargha wakaliten bu yighin'gha qatniship Uyghurlarning nöwettiki weziyiti heqqide doklat bergen.

Toluq bet