Һәптилик хәвәрләр (20-июлдин 26-июлғичә)

Мухбиримиз әзиз
2019-07-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
.
.
REUTERS

Хитайниң «ақ ташлиқ китаби» зор ғулғула қозғиди

Хитай һөкүмити йеқинда «ақ ташлиқ китаб» елан қилип уйғурларниң түркий милләт әмәслики, ислам дининиң қорал күчи билән теңилған мәҗбурий дин икәнлики, «шәрқий түркистан» намлиқ бир җайниң һечқачан мәвҗут болмиғанлиқини шәрһлиди.

Дуняниң һәрқайси җайлиридики чоң ахбарат васитилири бу һәқтики көплигән рәддийә хәвәрлирини бәрди. Бу обзор вә мақалиләрдә хитай һөкүмитиниң ақ-қарини астин-үстүн қиливатқанлиқи әйиблинип «хитай һөкүмити мушу ақ ташлиқ китаб арқилиқ өзлириниң уйғурларни бастурушини ақлашқа урунмақта» дәп көрсәтти.

Уйғур тарихи вә мәдәнийити саһәсидики мутәхәссисләр бу һәқтә пикир қилип «ақ ташлиқ китаб маһийәттә хитай һөкүмитиниң әң аҗиз нуқтилирини ашкарилиди» деди.

Нур бәкриниң сотлиниши уйғурларға күчлүк сигнал бәрди

Хитай дөләтлик енергийә идарисиниң сабиқ башлиқи нур бәкри 2018-йили сентәбирдә тутқун қилинған болуп, йеқинда униң 20 йиллиқ хизмәт җәрянида 79 милйон сом пара йегәнлики җакарланди.

Нур бәкри уйғур әмәлдарлири ичидә хитай һөкүмити үчүн әң актип хизмәт қилғанларниң бири, дәп қарилип кәлгәнлики үчүн униң тутқун қилиниши вә сотлиниши уйғурлар арисида қаттиқ ғулғула қозғиди.

Муһаҗирәттики уйғурлар бу һәқтә пикир қилип «нур бәкридәк хитай компартийәси бир қоллуқ йетиштүргән садақәтмән уйғур рәһбирий кадирниң җазалиниши хитай һөкүмитиниң һечқандақ уйғур кадирға ишәнмәйдиғанлиқиниң әң җанлиқ мисали» деди.

Йетимларға ярдәмдә болған ясин мәмәт тутқун қилинған

Өткән һәптә қәшқәр йеңишәһәрдики уйғур тиҗарәтчиләрдин ясин мәмәтниң тутқун қилинғанлиқи вә ақсудики бир лагерда икәнлики һәққидә учурлар мәлум болди.

Алақидар кишиләрниң билдүрүшичә, ясин мәмәт қәшқәрдә «ишәнч дүмлимә тоху ресторани» ачқан болуп, 20 йилдин буян бу ресторанни бәш-алтә тармақ дуканға тәрәққий қилдурған. Шуниңдәк ресторанда сетилмай қалған тамақларни өз тәвәсидики йоқсул вә йетим-йесир кишиләргә тарқитип бәргән.

Мәлум болушичә, бу хил һәқсиз тамақларға еғиз тәгкәнләр ичидә бир қисим сиясий мәһбусларниң аилә-тавабиатлириму болғачқа ясин мәмәт «җәмийәткә зиянлиқ кишиләрни қанат астиға алған» дәп әйиблинип қамаққа елинған.

Лагер тутқунлириниң «ишсиз» кишиләр әмәслики ашкариланмақта

Хитай һөкүмити хәлқара җамаәткә изчил «кәспий тәрбийәләш мәктипи» дәп тонуштуруватқан лагерларға қамалған уйғурларниң әмәлийәттә юқири мәлуматлиқ, һечқандақ «кәспий тәрбийә» әгә еһтияҗи йоқ кишиләр икәнлики барғансери ашкара болушқа башлиди.

Йеқинда BBC ниң уйғурлар дияридики бир лагер һәққидә ишлигән зиярәт филимида «ишсиз» дәп тонуштурулған кишиләрниң бири қәшқәр вилайәтлик мәдәнийәт ядикарлиқлири идарисиниң кәспий хадими әкбәр әбәйдулла икәнлики мәлум болди.

Хитай һөкүмити ишлигән «кәспий тәрбийәләш мәктипи» һәққидики бир филимда «ишсиз» дәп тәсвирләнгән йәнә бирәйләнниң болса шиән пән-техника университетиниң инженерлиқ кәспини пүттүргән, хитайчә вә инглизчә тилларға, шуниңдәк компютер мәшғулатиға бәкму пишшиқ болған рәҗәбнияз һәбибулла икәнлики ашкариланди.

«Уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» гә имза қойғанлар көпәймәктә

Америка дөләт мәҗлисидә музакирә басқучида туруватқан «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» гә имза қоюватқан палата әзалириниң көпийиши уйғурларни толиму хурсән қилмақта.

Йеқинда америка кеңәш палатасида ечилған диний әркинлик темисидики йиғинда кишилик һоқуқ комитетиниң рәислиридин крис конис сом тиллис өзлириниң бу қанун лайиһәлиригә имза қойидиғанлиқини билдүргән.

Мәлум болушичә, уйғурларға мунасивәтлик икки қанун лайиһиси йеқин кәлгүсидә күчлүк вә системилиқ бир шәкилдә рәсмий мақуллашқа сунулидикән.

Дуняниң һәрқайси җайлирида «ақ-көк 19 һәрикити» башланди

Филадилфийә шәһиридики йәһудий яшлиридин мәт такер уюштурған «ақ-көк 19 һәрикити» хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики сиясий бастуруш һәрикитини һәрқайси җайлардики авам хәлққә билдүрүш мәқситидә дуняниң һәрқайси җайлирида тәшкиллинишкә башлиди.

Бу һәрикәт тинч шәкилдә өткүзүлидиған паалийәт болуп, униңда уйғурлар дуч келиватқан түрлүк паҗиәләр һәр хил сүрәтләр вә баянатлар арқилиқ хәлқ аммисиға чүшәндүрүлидикән. 21-Июл күни бу һәрикәт дунядики бирнәччә шәһәрдә тәңла өткүзүлди.

Уйғур паалийәтчиләр бу хилдики «сүкүт» шәклини алған паалийәт һәққидә мәлумат берип, буниңму дава йолидики бир васитә болидиғанлиқини билдүрди.

Толуқ бәт