Heptilik xewerler (22-awghusttin 28-awghustqiche)

Muxbirimiz qutlan
2015.08.28
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
erkin-asiya-radiosi.jpg Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Xoten tosallada tutush buyruqi chiqirilghan Uyghur yashning tutulup qalghanliqi ilgiri sürülmekte

Igilinishiche, xoten shehirining tosalla yézisida 25 yashliq exmet toxti xudaberdining soraq üstide xitay saqchilirining qoralini tartip élip, ilgiri-kéyin 7 neper saqchini étip tashlighanliqi melum.

Tosalla yéziliq partkom we hökümetning 20‏-awghust chiqarghan tutush buyruqida, qachqun “Jinayetchi” exmet toxti xudaberdini tutup bergenlerge 300 ming som, uchur bilen teminligüchilerge 100 ming som mukapat bérilidighanliqini élan qilghan.

Melum bolushiche, yéqinqi birqanche kündin buyan xoten shehirining tosalla yézisida barliq yollar qamal qilinip, omumiy yüzlük axturush élip bérilghan.

Radi'omizning yerlik ammidin igilishiche, exmet xudaberdi 25-awghust küni tintighuchilar teripidin tutulup qalghanliqi melum bolmaqta.

Rabiye qadir xanimning hayati bayan qilin'ghan kitab Uyghur we türk tillirida neshr qilindi

Yéqinda rabiye qadir xanimning hayati bayan qilin'ghan “Ölümdin qaytqan mehbus” namliq kitab Uyghur we türk tillirida neshr qilin'ghan.

Mezkur kitab yazghuchi abdulhékim baqi iltebirning qelimige mensup bolup, uning türkche terjimisini türkiye égey uniwérsitétining proféssori alimjan inayet ishligen.

“Ölümdin qaytqan mehbus” namliq kitab 27-awghust küni istanbuldiki “Teklimakan Uyghur neshriyati” teripidin birla waqitta ikki xil tilda yoruq körgen. Mezkur kitab “Rabiye xanimning baliliq chaghliri”, “Ata-ana we ewlad söygüsi”, “Hayat üchün küresh” hemde “Zindandiki 2045 kün” qatarliq 4 bölümdin terkib tapqan.

Ikki tilda birla waqitta neshr qilin'ghan bu kitab rabiye qadir xanimning hayati heqqide muhajirette yoruq körgen yene bir yéngi eser iken.

Uyghur élide pasport iltimasini asanlashturush dawringining keynide yenila cheklime barliqi melum bolmaqta

Xelq tori Uyghurche qanilining xewirige qarighanda, Uyghur aptonom rayonluq j x nazariti axbarat sahesige bayanat bérip, bundin kéyin Uyghur élidiki ahalilerning bir parche iltimas jedwilini toldursila pasport alalaydighanlirini bildürgen.

Da'iriler, xoten sheherlik j x idarisi chégradin kirip chiqishni bashqurush etritining pasport béjirishni tézleshtürüsh we addiylashturush üchün yéngidin 32 xadim qobul qilghanliqi we isména qoshup ishlewatqanliqini dawrang salghan.

Halbuki, radi'omizning xotendiki yerlik ahalilerdin igilishiche, atalmish pasport élishni asanlashturush dawringining keynide Uyghurlargha nisbeten yenila cheklimining mewjutluqi ilgiri sürülmekte.

Ahalilerdin 71 yashliq bir boway: “Saqchixana méning pasport iltimasimni yéshing chongken dep ret qildi, emma hashargha heydeydighan chaghda yéshimni sorapmu qoymidi,” dep shikayet qildi.

Uyghur élidiki aliy mekteplerde “Siyasiy sénzor” ning hessilep kücheygenliki ashkara bolmaqta

Gherbte erkin we hör pikirlerning böshüki dep qaralghan uniwérsitétlarning bügünki künde Uyghur élidiki eng sezgür siyasiy munberge aylan'ghanliqi diqqet qozghimaqta.

Melum bolushiche, 1980-yillarda aliy mektepler Uyghur aptonom rayonining siyasiy atmosférasini ölcheydighan “Térmométir” dep qaralghan. Halbuki, bügünki künde Uyghur élidiki aliy mekteplerning “Ilmiy netije” ni emes, belki “Siyasiy ölchem” ni birinchi orun'gha qoyuwatqanliqi melum bolmaqta.

Yéqinda muhajiret hayatini bashlighan bir neper Uyghur aliy mektep oqutquchisi öz bayanliri arqiliq Uyghur élidiki aliy mekteplerning sirtqa bilinmigen yene bir yüzidiki yopuqni qayridi.

U öz bayanlirida mektep memuriyitidin tartip taki herqaysi fakultét we dersxanilargha qeder siyasiy “Sénzor” larning qattiq kontrolluqida ikenlikini ashkara qildi.

Sabiq zhurnalist mehbube ableshning qoyup bérilgenliki melum bolmaqta

2008-Yili 3 yilliq qamaq jazasigha höküm qilghan sabiq zhurnalist mehbube ableshning bir nechche yil awwal qoyup bérilgenliki melum bolmaqta.

Bir neper radi'o anglighuchimizning bildürüshiche, mehbube ablesh 3 yil türmide yatqandin kéyin 2011-yili qoyup bérilgenliki melum. Uning hazir ürümchidiki melum bir idaride ishleydighanliqi ilgiri sürülmekte.

Radi'omiz bu xewerni delillesh üchün ürümchige téléfon qildi. Téléfonimizni qobul qilghan mehbube ablesh özining mehbube ablesh ikenlikini éytqan bolsimu, lékin radi'omiz ziyaritini qobul qilishini ret qildi.

Mehbube ablesh eslide shinjang xelq radi'o istansisining muxbiri bolup, u 2008-yili xitayning atalmish “Qosh til” siyasitini tenqid qilghanliqi üchün qolgha élin'ghan.

Amérikidiki “Di'alog” fondi jem'iyiti eyni chaghda mehbube ableshning “Bölgünchilik jinayiti” bilen eyiblen'genlikini bildürgen idi.

Uyghur élide 45 kishi “Jihad üchün chégradin qanunsiz ötken” dégen jinayet bilen sotlan'ghan

Xitay hökümet taratqulirining bildürüshiche, Uyghur élining xoten, qeshqer, qaramay, ghulja qatarliq sheherliride 45 kishining sotlan'ghanliqi melum.

Da'iriler ularning chégradin qanunsiz ötüp, “Jihad” qilish üchün mangghanliqini ilgiri sürgen hemde ularning xitay qanuni boyiche sotlan'ghanliqini bildürgen.

Ularning ichide adem qachaqchiliqi bilen eyiblen'gen 18 kishining xitay ikenliki, chégradin “Qanunsiz” qachqanlarning Uyghur ikenliki xewer qilin'ghan.

Shinxu'a agéntliqining ashkarilishiche, ulardin 8 neper Uyghurning qeshqerde, 3 neper Uyghurning xotende sotlan'ghanliqi melum.

Xitay hökümiti chet'elge qachqan Uyghurlarni térrorluqqa baghlisimu, lékin xelq'aradiki közetküchiler Uyghurlarning siyasiy, diniy we milliy zulum tüpeyli chet'elge qéchiwatqanliqini tekitlimekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.