Heptilik xewerler (7-séntebirdin 13-séntebirgiche)

Muxbirimiz eziz
2019-09-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Heptilik xewerler (7-séntebirdin 13-séntebirgiche)
Heptilik xewerler (7-séntebirdin 13-séntebirgiche)
Photo: RFA

"Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötti

Amérika dölet mejliside muzakire qiliniwatqan "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" 11-séntebir küni amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötüp, mezkur layihening resmiy qanun bolup maqullinish yolidiki eng muhim qedemlerning biri élindi.

Mezkur qanunni bash bolup tonushturghan kéngesh palata ezasi marko rubiyo we bob menendez birleshme bayanatida bayanatida mezkur qanunning Uyghurlargha qaritilghan basturush herikitining aldini élishta muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi.

Xelq'aradiki köpligen teshkilatlar bu qararni qizghin qarshi alidighanliqini bildürdi hemde buni "Uyghurlar heqqide dunyagha hemde xitaygha bérilgen bir signal" dédi.

Katta sodiger abdujélil hajim aqlan'ghandin kéyinmu türmidin chiqalmighan

Uyghurlar diyaridiki katta sodigerlerdin abdujélil hajim 2017-yili "Térrorluqqa maddiy yardem bérish" bilen eyiblinip türmige tashlan'ghanidi. Yéqinda abdujélil hajimning naraziliq erzi sunup, yuqiri heq bilen adwokat yallishi arqiliq uninggha artilghan jinayi ishlar hökümi bikar qilin'ghan.

Ehwaldin xewerdar kishilerning bildürüshiche, abdujélil hajimning sot hökümi bikar qilin'ghan bolsimu, özi yenila türmidin qoyup bérilmigen. Jismaniy qiynaqtin mangalmas bolup qalghan abdujélil hajim nöwette doxturxanida dawamliq soraq qilinmaqtiken.

Analizchilar bu heqte pikir qilip: "Bu xildiki délolar qanuniy mesile emes, belki siyasiy mesile. Xitay hökümiti Uyghurlarning serxillirini yoq qilishni axirqi nishan qiliwatidu" dédi.

Idris quddus we hézim quddus aka-ukilarning lagérda ölgenliki delillendi

Xitay hökümiti "Kespiy terbiyelesh mektipi" dep atawatqan lagérlardiki nachar turmush shara'iti we jismaniy qiynaqtin her küni köpligen kishining ölüp kétiwatqanliqi melum bolmaqta.

Yéqinda qeshqerning yéngisheher nahiyesidiki ermudun yézisidin lagérgha élip kétilgen aka-uka idris quddus we hézim quddusning ilgiri-kéyin bolup lagérda jan üzgenliki melum boldi.

Melum bolushiche, lagérlarda ölüp kétiwatqanlar nurghun bolsimu ölgenlerning ölüm uchuri ölgüchining uruq-tughqanliridin bashqilargha, hetta kadirlar we saqchilarghimu uqturulmaydiken. Shu sewebtin lagérlardiki köpligen ölüm weqeliri hemde ularning qandaq ölüp ketkenliki izchil sir halitide saqlinip qalmaqtiken.

Yashan'ghan Uyghur kadirlarning köplep qamaqqa höküm qiliniwatqanliqi melum bolmaqta

Uyghurlar diyaridiki lagérlargha qamalghanlar ichide yash we ottura yash kishilerdin bashqa alliqachan pénsiyege chiqqan, shundaqla éghir késellerge giriptar bolup dawaliniwatqan sabiq kadirlarningmu köplüki endishe qozghimaqta.

Yéqinda ili oblastliq xelq qurultiyida 30 nechche yil ishlep pénsiyege chiqqan tursun barat we uning ayali zahidem türkiye sepiridin qaytip kélipla lagérgha élip kétilgen. Ularning türkiyediki qizi shemsiye ularning 20 yildin qamaqqa höküm qilin'ghanliqini anglighan.

Ghulja sheherlik 6-bashlan'ghuch mekteptin pénsiyege chiqqan shéripjan muhemmet 2017-yili ayali bilen tengla tutqun qilin'ghan. Yéqinda uning qamaqqa höküm qilin'ghanliqi, ayalining téxiche lagérda ikenliki melum boldi.

Suda tunjuqup qalghan üch yashliq balining ata-anisi lagérda ikenliki ashkarilandi

Ötken hepte ijtima'iy taratqularda bir nareside balining jesiti sudin süzüwélin'ghanliqi heqqide uchur tarqalghanidi. Muxbirimizning ehwal éniqlishi jeryanida bu balining turpan shehiri qarighuja yéza astane kentidin ikenliki aydinglashti.

Melum bolushiche, bu yil üch yashlardiki bu gödekning ata-anisi turdigayit we atikem lagérda bolup, balisi suda tunjuqup ölüp ketkendin kéyin uruq-tughqanliri bilen bir qétim körüshtürülgen.

Ötken yillardin buyan ata-anisi lagérgha élip kétilgen Uyghur gödeklirining mushu xildiki hadisilerge uchrap ölüp kétishi köp körülgen bolup, lagérlar peyda qiliwatqan ijtima'iy paji'elerning biri, dep qaralmaqta.

Ereb zhurnalistning Uyghurlar ziyariti zor ghulghula qozghidi

Yéqinda ereb zhurnalist nihad jariri xanim özining Uyghurlar diyarida körgenlirini dunyagha ashkarilap, "Uyghurlar ghayet zor üsti ochuq türmide yashimaqta iken" dep körsetti.

Nihad xanim ürümchi, qeshqer, xoten qatarliq jaylarda lagér téshidiki Uyghurlarning qaysi derijidiki qabahetlik kontrolluq we rohiy bésim astida yashaydighanliqini öz kechürmishlirige birleshtürgen halda janliq teswirlep berdi.

Islam dunyasi Uyghurlar duch kéliwatqan ijtima'iy paji'elerge qarita süküt qilip kéliwatqanda ereb zhurnalistning Uyghurlar heqqidiki bu bayanliri Uyghurlar mesilisini tashqi dunyagha anglitishta zor qimmetke ige, dep qaralmaqta.

Toluq bet