Һәптилик хәвәрләр (14-сентәбирдин 20-сентәбиргичә)

Мухбиримиз әзиз
2019-09-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Һәптилик хәвәрләр (14-сентәбирдин 20-сентәбиргичә)
Һәптилик хәвәрләр (14-сентәбирдин 20-сентәбиргичә)
Photo: RFA

Ташполат тейипқа берилгән өлүм җазасиниң иҗра қилинишиға қарши дуняви чақириқлар оттуриға чиқмақта

Уйғур дияридики әң чоң билим юрти болған шинҗаң университетиниң сабиқ мудири ташполат тейип «бөлгүнчилик» җинайити билән әйиблинип кечиктүрмә өлүм җазасиға һөкүм қилинған иди. Хәлқара кәчүрүм тәшкилати йеқинда җиддий баянат елан қилип, мәзкур өлүм җазасиниң сентәбир ичидә иҗра қилиниши мумкинликини билдүрди.

Мәзкур хәвәр дуняға мәлум болғандин кейин һәрқайси чоң ахбарат васитилири бәс-бәстә бу һәқтики обзор мақалилирини елан қилди. Шуниңдәк бир қисим хәлқаралиқ тәшкилатлар хитай рәиси ши җинпиңға имзалиқ мәктуп йоллап, бу хил қәбиһликни тохтитишқа чақирди.

Хәлқарадики чақириқларда «тәбиий пән тәтқиқати билән шуғуллиниватқан бир уйғур зиялийсини мушу хилда өлүм җазасиға һөкүм қилишниң өзи хитай һөкүмитиниң ирқий қирғинчилиқ қиливатқанлиқиниң бир типик испати» дәп көрситилди.

Үрүмчи шәһәрлик җ х идарисиниң муавин башлиқи җүрәт ибраһимниң тутқунда икәнлики ашкариланди

Үрүмчи шәһәрлик җамаәт хәвпсизлики идарисиниң сабиқ муавин башлиқи җүрәт ибраһимниң бирнәччә ай илгири тутқун қилинғанлиқи мәлум болди.

Бәзи инкасларда униң мәлум бир һарақ сорунида лагердики тутқунларниң омумий сани һәққидә гәп қилип салғанлиқи, шу вәқәдин кейин униң «дөләт мәхпийәтликини ашкарилаш» билән әйибләнгәнлики тилға елиниду.

Үрүмчи шәһәрлик җ х идарисиниң йәнә бир муавин башлиқи қадир мәмәтму шуниңдин узун өтмәй тутқун қилинған вә койза-кишән билән лагерға елип кетилгән иди.

Чәтәл сәпиридин қайтип кәлгән уйғурлар тутқун вә қамаққа дуч кәлмәктә

Хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики зор тутқунда чәтәл сәпиригә чиққан уйғурларни нуқтилиқ нишан қиливатқанлиқи йәнә бир қетим ашкара болди. Йопурға наһийәси йәкшәнбәбазар базиридики чәтәлгә чиққан 46 кишидин 34 нәпириниң қамаққа вә лагерға мәһкум болуши буниң бир испатидур.

Түркийәдә олтурушлуқ халмурат идрис аилиси дуч кәлгән еғир паҗиәму буни тәстиқлайду. Униң аяли гүлзар сәләй еғир кесәл болуп қалған анисини йоқлаш үчүн вәтәнгә қайтқанда қарамай айродромидинла лагерға елип кетилгән.

Мәлум болушичә, хитай һөкүмити чәтәл билән алақиси болған уйғурларни лагерға қамашни «чәтәлдики дүшмән күчләрниң ахбарат игилишиниң алдини елиш тәдбири» қатарида иҗра қилмақта икән.

Уйғурларниң қәдимий мазарлири чеқилишқа башлиған

Хитай һөкүмитиниң уйғур миллий кимликини йоқитиш һәрикити җәрянида уйғур дияриниң һәрқайси җайлиридики қәдимий мазарлиқлар вә қәбристанлиқларниң чеқиливатқанлиқи диққәт қозғимақта.

Йеқинда мәлум болған йәркән наһийәсидики духан паша мазарлиқиниң чеқилиши, бу җайлардики қәбриләрниң көчүрүлүши һәққидики уқтурушларда буниң «өзгәртиш қурулуши» намида иҗра болуватқанлиқи ейтилиду. Бу җәрянда шу тәвәликтики мәсчитләр вә қәбристанлиқларму чеқип ташланған.

Мәлум болушичә, бу хилдики чеқиш вә йөткәш қурулуши нөвәттә һәрқайси наһийә вә шәһәрләрдә җиддий давам қиливатқан болуп, бәзиләр буни «мәдәнийәт қирғинчилиқиниң типик ипадиси» демәктә икән.

Йопурға наһийәсиниң мәхпий һөҗҗити «үч хил күчкә қарши туруш» ниң қисмән әһвалини ашкарилиди

Йопурға наһийәлик һөкүмәтниң бир йүрүш мәхпий һөҗҗити йеқинда ашкара болғандин кейин хитай даирилириниң асасий қатламдики һәр дәриҗилик орунларда қандақ инчикә тәдбирләрни иҗра қиливатқанлиқи қисмән мәлум болди.

Бу һөҗҗәтләрдә ейтилишичә, наһийәлик һөкүмәт чиқарған бәлгилимиләрниң бири «чәтәлдин кәлгән телефонни қәтий алмаслиқ, елип қалған тәқдирдиму һечнәрсә демәслик» һәққидә икән. Шуниңдәк ишлитиливатқили үч йилдин ашқан телефон номурлири бирдәк йәңгүшливетилгән.

Бу һөҗҗәтләрдики қошумчә мәзмунлар болса радийомизда берилгән бу һәқтики хәвәрләрниң раст икәнликини, шуниңдәк хитай һөкүмитиниң хәлқниң ағзини йепиш үчүн қайси дәриҗидә пайпетәк болуватқанлиқини биваситә әкс әттүриду.

Илһам тохти «сахароф мукапати» ниң намзатлиқиға көрситилди

Мушу һәптидә явропа парламенти хитай түрмисидики виҗдан мәһбуси илһам тохтини 2019-йиллиқ «сахароф мукапати» ниң намзатлиқиға көрсәтти.

Бу мукапат 1988-йилидин буян кишилик һоқуқ вә әркин пикир саһәси бойичә тонулған паалийәтчиләргә берилип кәлгән икән. Тунҗи қетимлиқ «сахароф мукапати» җәнубий африқадики апартейд (ирқий айримичилиқ) түзүмигә қарши әркинлик җәңчиси нелсон манделаға берилгән иди.

Мәлум болушичә, бу илһам тохтиниң иккинчи қетим мәзкур мукапатқа намзат болуши икән. Уйғурлар мәсилиси хәлқараниң күчлүк диққитидә болуватқан һазирқи вәзийәттә илһам тохтиниң мушундақ бир мукапатқа намзат болушини бир қисим кишиләр «пәвқуладдә зор әһмийәткә игә,» дәп қаримақта икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт