Һәптилик хәвәрләр (23-сентәбирдин 29-сентәбиргичә)

Мухбиримиз әзиз
2017-09-29
Share
erkin-asiya-radiosi-yengi.jpg Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Корлада җайнамаз вә "қуран кәрим" толуқ йиғивелинмақта икән

Уйғурлар дияридики "әсәбийликкә қарши туруш" һәрикитиниң бир қисми сүпитидә уйғурларниң өйлиридики җайнамаз вә "қуран кәрим" ниң мәҗбурий йосунда йиғивелинишқа башлиғанлиқи мәлум.

Корла шәһиригә қарашлиқ қара юлғун йезисидики кәнт секретарлиридин бири өз кәнтидин 500 дин артуқ җайнамаз, төт-бәш миң парчә диний китаб йиғивалғанлиқини билдүрди. Мәлум болушичә, корла шәһиридә тәсис қилинған үч җайдики "йепиқ тәрбийәләш мәркизи" гә аз дегәндиму 2100 киши "диний әсәбийлик" кә четилип соланған.

Хитай ташқи ишлар министирлиқи бу һәқтә баянат елан қилип, уйғурлар диярида "қуран кәрим", җайнамаз вә башқа диний буюмларни йиғивелинғанлиқини инкар қилған.

Илһам тохти қамалғанлиқиниң үч йиллиқи һарписида түрлүк баянатлар елан қилинди

Илһам тохтиниң өмүрлүк қамақ җазасиға мәһкум болғиниға топ-тоғра 3 йил толғанлиқи мунасивити билән бир қисим хәлқаралиқ тәшкилатлар мақалә вә баянатлар елан қилди.

"илһам тохти гурупписи" ниң рәиси әнвәрҗанниң баянатида дуняниң илһам тохтини унтумайдиғанлиқи тәкитләнди.

"кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати" хитай ишлири бөлүминиң директори софей речардсон ханим бу һәқтә сөз қилип "хитай һөкүмитиниң илһам тохтидәк бир зиялийни түрмигә ташлиши уларниң тәнқидий пикиргә қайси дәриҗидә дүшмәнлик нәзәрдә қарайдиғанлиқини көрситиду" деди.

Уйғур зиялийси илһам тохти 2014- йили сентәбирдә "дөләтни парчилашқа урунуш" қатарлиқ җинайәтләр билән муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған иди.

Уйғурлар дияридики йәслиләрдә уйғур тили вә диний етиқад мәни қилинмақта

Хотән маарип тармақлири тарқатқан "йәсли оқутқучилири үчүн сәккиз маддилиқ интизам" намлиқ бәлгилимидә уйғур тили вә диний етиқад қәтий мәни қилинған.

Хотән вилайитидики бир йәсли оқутқучиси бу һәқтә мәлумат берип, уйғур тили вә диний етиқадтин башқа йәнә уйғур тарихи, мәдәнийити яки уйғур өрп-адәтлирини әкс әттүридиған һәрқандақ рәсим, һөсни хәт вә там гезитлириниң чәкләнгәнликини билдүрди.

Мутәхәссисләр бу һәқтә пикир қилип "башқиларниң тил әркинликини тартивелиш һазирқи дуняниң тәрәққият еқимиға хилап қилмиштур. Хитай һөкүмити бу усуллар арқилиқ уйғурларниң тилини йоқиталмайду" деди.

Мисирда қолға елинған уйғур оқуғучиларниң из-дерики намәлум болмақта

Бу йил июлниң башлирида мисирниң һәрқайси шәһәрлиридә қолға елинған икки йүзгә йеқин уйғур оқуғучиниң бир қисми хитайға қайтурулған болса, йәнә бир қисми қоюп берилгән иди. Әмма бу оқуғучилардин қалғанлириниң кейинки из-дерики изчил намәлум болуп турмақта.

Шу қатарда һазирғичә из-дерәксиз болуватқан уйғур тутқунлардин мухтәр рози һәққидә униң аяли мәрйәм ханим мураҗиәтнамә елан қилди. Мураҗиәтнамидә у йолдишиниң һечқандақ қанунсиз ишқа арилашмиғанлиқини тәкитлиди.

Бу мунасивәт билән дуня уйғур қурултийи 26-сентәбир баянат елан қилип, мисир даирилирини ғайиб болған уйғур оқуғучиларниң ақивити һәққидә мәлумат беришкә чақирди.

"һөддә йәрләрни тизимлаш" та или деһқанлири йәрлиридин айрилип қалмақта

Бу йилниң бешида иҗра қилинишқа башлиған уйғур деһқанлириниң терилғу йәрлирини қайта тизимлаш сияситиниң нөвәттә илидики уйғур деһқанларни терилғу йәрлиридин мәһрум қиливатқанлиқи мәлум.

Мухбиримизниң или тәвәсидики деһқанлардин әһвал игилиши җәрянида хитай көчмәнлири ачқан завут вә карханиларниң "тәрәққият райони" бәрпа қилиш намида уйғур деһқанлириниң терилғу йәрлирини әрзан баһада мәҗбурий "сетивалғанлиқи" ашкара болди.

Мәлум болушичә, "һөддә йәрләрни қайта тизимлаш" җәрянида йәрлиридин вә яйлақлиридин айрилип қалған уйғур деһқанлар вә бақмичилар, шуниңдәк қазақ чарвичилар иқтисадий мәнбәдин айрилғанлиқи үчүн турмушта зор қийинчилиқларға дуч кәлмәктә икән.

Вашингтондики хитай әлчиханиси алдида уйғур, тибәт вә моңғуллар намайиш қилди

Хитай һөкүмитиниң 1-өктәбирдики дөләт байрими күнидә вашингтон шәһиридики хитай әлчиханиси алдида уйғур, тибәт, моңғул қатарлиқ хәлқләрниң бирләшмә наразилиқ намайиши өткүзүлди.

Америка уйғур бирләшмиси бу мунасивәт билән баянат елан қилип "әзиз вәтинимиз шәрқий түркистан тарихта мисли көрүлмигән зулумда иңраватқан мушундақ бир пәйттә һөр дуняда яшаватқан һәрбир уйғур мушу намайиш арқилиқ өз авазини дуняға аңлитиду" деди.

Бу қетимлиқ намайишқа америкидики уйғур давасида йетәкчи рол ойнаватқанлардин дуня уйғур қурултийиниң рәиси рабийә қадир ханим, муавин рәис өмәр қанат, америка уйғур бирләшмиси рәиси илшат һәсән шуниңдәк америкидики уйғур җамаити паал аваз қошти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт