Һәптилик хәвәрләр (1-өктәбирдин 7-өктәбиргичә)

Мухбиримиз әзиз
2016-10-07
Share
erkin-asiya-radiosi-yengi.jpg Әркин асия радиоси уйғур бөлүми һәптилик хәвәрлири
Photo: RFA

Абдуқадир япчанниң қайтидин тутқун қилиниши күчлүк ғулғула қозғиди

Түркийәдә олтурушлуқ уйғур җамаәт әрбаби абдуқадир япчан бир ай тутқун қилинип 29-сентәбир күни гунаһсиз дәп қоюп берилгән иди. Шуниңдин бир күн өткәндә түркийәдики ахбарат васитилири абдуқадир япчанниң қайтидин тутқун қилинғанлиқини һәм 40 күнлүк назарәт үчүн малтәпәдики түрмидә тутуп турулуватқанлиқини билдүрди.

Алақидар учурлардин мәлум болушичә, түркийә һөкүмити хитай тәрәптин абдуқадир япчанниң “террорлуқ җинайәт” лири һәққидики мәлуматларни тапшурувалғандин кейин уни тутқун қилған.

Абдуқадир япчан тутқун қилинғандин кейин дуня уйғур қурултийи вә башқа тәшкилатлар баянат елан қилип униң тездин қоюп берилишини тәләп қилди.

Рабийә қадир ханим испанийәдә уйғур давасини аңлатти

Д у қ ниң рәиси рабийә ханим вә униң муавини өмәр қанат “кишилик һоқуқни қоғдайдиған шәһәрләр” паалийитигә қатнишиш үчүн 27-сентәбирдә барселонаға йетип кәлди.

Шуниңдин кейин улар испанийәниң каталонийә өлкисидә бир һәптилик зиярәттә болуп, шу җайдики ахбарат васитилири билән учрашқан, шундақла уйғурларниң һазирқи әһвали, җүмлидин хитай сияситиниң уйғурларни қаршилиққа мәҗбур қиливатқанлиқи һәққидә тәпсилий мәлуматлар бәргән.

Рабийә ханим бу зиярәтниң тунҗи қетимлиқ испанийә зиярити болсиму, униң испанийә хәлқигә уйғур давасини аңлитишта зор әһмийәткә игә икәнликини билдүрди.

Хитайниң демократийәлишиши һәққидики хәлқаралиқ йиғинда уйғурлар мәсилиси музакирә қилинди

2-Өктәбир нюйорк шәһиридә башланған “хитайда һакиммутләқлиқниң ахирлишиши вә демократийә упуқи” темисидики хәлқаралиқ йиғинда хитайдики компартийә диктаторилиқиниң пат йеқинда ағдурулуш еһтималлиқи һәмдә хитайниң шу вақитта демократийәлишиш мумкинчилики нуқтилиқ музакирә қилинди.

Йиғинға уйғурларға вакалитән елшат һәсән вә әнивәрҗан қатнашқан болуп, улар уйғурлар дияриниң һазирқи реал әһвали һәмдә уйғурларниң арзуси һәққидә мәлуматлар бәрди.

Йиғин җәрянида алақидар мутәхәссисләр хитай демократийәгә өткәндә уйғурлар дияри мәсилисиниң қайси шәкилдә һәл болуши мумкинлики һәққидики соалларға җаваб берип, “уйғурларниң өз тәқдирини өзи бәлгилиши” барлиқ мәсилиләрни тинч усулда һәл қилишниң түп ачқучи, дәп көрсәтти.

Рабийхан аниниң арзуси әмәлгә ашмиди

Бортала шәһиридики 82 яшлиқ рабийхан аниниң қанунлуқ паспорти сақчилар тәрипидин мусадирә қилинғандин кейин у радийомиз мухбириниң зияритини қобул қилип бу әһвалларниң тәпсилатини ташқи дуняға аңлатқан иди.

Бортала сақчи даирилири униң паспорт мәсилисини һәл қилиш үчүн рабийхан анидин бәш күнлүк сүрүк тәләп қилған. Әмма бүгүн улар рабийхан аниға паспортиниң қайтуруп берилмәйдиғанлиқини уқтуруп, униңға шәхсий мәнпәәт үчүн хитай дөлитиниң йүзигә дағ чүшүрмәслик һәққидә агаһландуруш бәргән. Рабийхан ана буниңға қарита өзиниң бу йолдин қайтмайдиғанлиқини билдүргән.

Рабийхан аниниң паспорт мәсилисидә ташқи дуняға ашкара болған һадисиләр уйғурлар дияридики сиясий бесимниң қайси дәриҗигә йәткәнликидин бешарәт бәрмәктә.

Хитайниң “диний ишларни башқуруш низами” қозғиған әндишиләр

Хитай һөкүмити йеқинда елан қилған “диний ишларни башқуруш йеңи низами” дики диний етиқад әркинликини чәкләш мәқсәт қилинған маддилар хәлқара җамаәтниң тәнқидигә учриди.

Мәлум болушичә бу йеңи “низам” дики бәзи маддилар пуқраларниң диний етиқад әркинликини зөрүр тепилғанда “ташқи күчләрниң қоли” яки “бөлгүнчилик” дегән намларда чәкләшкә рухсәт қилидикән. Буниң билән уйғурларниң әслидинла чәклимиләр ичидә давам қиливатқан диний етиқад әркинлики техиму қаттиқ тәқибгә учрайдикән.

Германийә “хәтәр астидики хәлқләр җәмийити” дин улрих делиус вә америка марийланд университетиниң профессори ма хәййүн “йеңи низам” дики бу маддилар диний амма билән һакимийәт оттурисидики дүшмәнликни күчәйтиветиду, деди.

Уйғурлар диярида учур алақиси қаттиқ контрол қилинмақта

Уйғурлар дияридики “қорчақ” рәис шөһрәт закир йеқинда хоңкоңдики “сумурғ телевизийиси” ниң мухбириниң соаллириға җаваб бәргәндә чәтәлләрдики “дүшмән” күчләрниң учур алақиси йоли арқилиқ уйғурлар дияриға сиңип киришкә урунуватқанлиқини, әмма алақидар орунларниң пат йеқинда буниң толуқ алдини елиш тәдбирлирини йолға қойидиғанлиқини билдүргән.

Бу тәдбирләрниң бир қисми сүпитидә 1-өктәбирдин башлап уйғурлар диярида “муқимлиқни қоғдаш” дегән намда телефон вә учур-алақә торлирини кимлик кинишкиси бойичә тизимлаш йолға қоюлған.

Чәтәлләрдики вәзийәт көзәткүчилири болса, йәр шари учурлишиватқан бир дәврдә бу хил тәтүр тәдбирләрниң омумий еқимни тосуп қалалмайдиғанлиқини, буниң пәқәт “қулиқини етивелип қоңғурақ оғрилаш” тин башқа нәрсә әмәсликини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт