Heptilik xewerler (3-dékabirdin 9-dékabirghiche)

Muxbirimiz qutlan
2016-12-09
Share
erkin-asiya-radiosi-yengi.jpg Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Rabiye qadir xanim amérika dölet mejliside Uyghur dawasini anglatti

1948-Yilidin buyan birleshken döletler teshkilati her yili 10-dékabir künini "Dunya insan heqliri xatire küni" süpitide xatirilep kelmekte.

Bu munasiwet bilen amérika dölet mejliside 7-dékabir küni xitaydiki insan heqliri depsendichiliki we uning hazirqi ehwali heqqide guwahliq bérish yighini ötküzüldi.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanim guwahliq bergüchilerning biri süpitide söz qilip, Uyghurlar duch kéliwatqan insan heqliri depsendichilikliridin melumat berdi.

Uyghur sebiylirining atalmish "Qosh tilliq" yeslilerdiki qismetliri diqqet qozghimaqta

Aldinqi heptidin buyan ijtima'iy taratqularda 3-4 yashlar etrapidiki bir Uyghur balining melum bir "Qosh tilliq" yeslide xitayche sözlerni teleppuz qilishqa qopalliq bilen zorlan'ghanliqi heqqidiki bir sin körünüshi tarqaldi.

Mezkur sin körünüshide xitay yesli oqutquchisining nesrulla isimlik Uyghur baligha turmushqa lazimliq adettiki xitayche sözlerni emes, belki xitay dölet bayriqi bilen xitay dölet giribini xitayche déyishke zorlishi awamda küchlük inkas peyda qildi.

Uyghur élidin radiyomiz ziyaritini qobul qilghan yesli oqutquchiliri bu xildiki ehwallarning mewjutluqini delilligen bolsa, muhajirettiki Uyghur közetküchiler "Qosh tilliq" yeslilerdiki Uyghur baliliri duch kéliwatqan qismetlerdin endishe qiliwatqanliqini bildürdi.

Da'irilerning Uyghur élidiki omumyüzlük salametlik tekshürüsh qurulushi guman qozghimaqta

Igilinishiche, Uyghur aptonom rayonluq da'iriler 2016-yili 9-aydin bashlap rayonida omumyüzlük salametlik tekshürüsh qurulushini yolgha qoyghan.

180 Milyon som meblegh ajritilghan mezkur hökümet qurulushida bu yil axirlishishtin burun Uyghur élining jenubidiki üch wilayet, bir oblasttiki ahalilirining salametliki omumyüzlük tekshürülidiken we ularning shexsiy bi'ologiyilik uchurliri reqemleshtürülidiken.

Uyghur élida omumyüzlük we mejburiyet süpitide élip bériliwatqan bu qurulushining meqsiti chet'ellerdiki Uyghur közetküchilerde türlük gumanlarni qozghimaqta. En'gliyediki musteqil tetqiqatchi eniwer toxti "Shexslerning bi'ologiyelik uchurlirini toplash qilmishi guman qozghaydu" dep körsetti.

Chén chüen'goning Uyghur élida bazargha séliwatqan "Qoshmaq tughqan bolush" siyasiti jiddiy inkas qozghimaqta

Chén chüen'go Uyghur aptonom rayonigha partkom sékrétari bolup teyinlen'gendin buyan, uning rayondiki "Qoshmaq tughqan bolush" siyasiti küchlük inkas peyda qilmaqta.

Igilinishiche, uning "Qoshmaq tughqan bolush" siyasitide her bir xitay kadir a'ilisining birdin Uyghur tughqini bolush, her bir Uyghur kadir a'ilisining birdin xitay tughqini bolush teshebbus qilinidiken.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan yerlik puqralar hazir jenubiy Uyghur élida "Qoshmaq tughqandarchiliq" herikitining ewj éliwatqanliqini bildürgen bolsa, chet'ellerdiki közetküchilerdin doktor qahar barat ependi, "Bu heriket da'irilerning Uyghurlarni kontrol qilishtiki bir xil charisi" dep körsetti.

Toqquzaq nahiyesining lengger yézisida 50 nechche meschitning chéqilghanliqi ilgiri sürülmekte

Xitay da'irilirining atalmish "Diniy esebiylik" ke zerbe bérish herikiti dawamida Uyghur élining bezi jaylirida bir qisim, bezi jaylirida köp qisim meschitlerni chéqiwatqanliqi melum bolmaqta.

Toqquzaq tewesidin radi'omiz ziyaritini qobul qilghan yerlik saqchilar bilen kent bashliqliri bu heqte uchur bérishni ret qilghan bolsimu, emma meschit chéqish weqesining yüz bergenlikini inkar qilmidi.

Türkiyede yashawatqan muhajir abduraxman haji yurti toqquzaqtin anglighan weqeler heqqide uchur bérip, lengger yézisining özidinla yéqinqi bir ay ichide 50 nechche meschitning chéqilghanliqini bildürdi.

Diniy pa'aliyetlerni yerlik da'irilerge melum qilish tüzümi pütün Uyghur yézilirigha kéngeytilmektiken

Xitay hökümiti yéqindin buyan Uyghur élida diniy pa'aliyetlerni kontrol qilishning yéngi chare-tedbirlirini yolgha qoyup, pütün Uyghur diyarigha jiddiy türde kéngeytiwatqanliqi melum bolmaqta.

Igilinishiche, yerlik ahaliler nezir-chiragh, nikah, sünnet toy, xetme-qur'an, mewlüt qatarliq diniy tüs alghan pa'aliyetlerni ötküzmekchi bolsa, aldi bilen yerlik da'irilerge melum qilip, ularning ruxsitini élishi telep qilinidiken.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan yerlik amanliq xadimliri mezkur charining nöwette ijra qiliniwatqanliqini bildürdi. Amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ependi bu charining rayondiki eng eqelliy insan hoquqlirigha qilin'ghan dexli-teruz ikenlikini ilgiri sürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet