Һәптилик хәвәрләр (15-декабирдин 21-декабирғичә)

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2012.12.21

Хитай мәктәплирини пүттүрүп кәлгән уйғур яшлириниң паспорти йиғивелинған

Йеқинда хотән вилайәтлик сақчи башқармиси мәхсус бәлгилимә түзүп, хитай өлкилиридә алий мәктәп пүттүрүп кәлгәнләрни алди билән паспортлирини тапшурушни, паспортлирини тапшурмиса нопусқа алмаслиқни бекиткән.

Уйғур биз ториниң бүгүнки бу һәқтики хәвиридин мәлум болушичә, хитайниң хотән сақчилириниң мәзкур түзүми, хотәндики бир қисим йеңи алий мәктәп пүттүргән яшларниң турмуш, оқуш пиланлириға бузғунчилиқ хәвпи яратқан.

Уйғурларниң паспорт елиши йиллардин бери түрлүк тосалғуларға учрап кәлди. Ичкиридә оқуйдиған уйғурларниң шу җайларниң сияситидин пайдилинип паспорт елиши, уйғур елидики бир қисим йәрлик даириләрни биарам қилған.

Үрүмчидики уйғур дуканлириниң вивискилири хитайчә йезиқ кичик дегән баһанидә елип ташланди

Үрүмчи консул кочиси әтрапидики уйғурлар ачқан бир қисим сода дуканлириниң вивискилири “хитайчә хәт кичик йезилип қалған”дегән баһанидә елип ташлаш буйрулған. Бирақ уйғурларниң дуканлиридин 500 метир неридики хитайлар ачқан достлуқ сода дукининиң вивискисида уйғурчә хәт йезилмиған болсиму, униңға чеқилмиған.

Бу хил хитай дуканлирини көрмәскә селип, уйғур дуканлириниң вивискилирини еливетишкә буйруқ қилиштәк икки хил өлчәм, уйғур тиҗарәтчиләрниң наразилиқини қозғиған. Уйғур биз тор бекитиниң хәлқара тор бекитидә елан қилинған бу һәқтики хәвәрдә илгири сүрүшичә, уйғурларниң тиҗарәт дуканлиридики вивискиларниң мәҗбурий еливетилиши дукан игилиригә иқтисади зиян елип кәлгән.

Қарамай от апити һәққидики филим мукапат алди

1994-Йили қарамайда йүз бәргән 8-декабир от апити һәққидә ишләнгән “қаримай” намлиқ һөҗҗәтлик филим, мушу айниң башлири хоңкоңда өткүзүлгән хитай тилидики һөҗҗәтлик филимләр фестивалида алтун мукапат алған.

Мәзкур филимниң режиссори шү шин, фалуңгуңчиларниң бүйүк ира гезитиниң зияритини қобул қилип, қарамай от вәқәсини җуңго җәмийитиниң кичиклитилгән көрүнүши дегән. Аридин 18 йил өткән болсиму, дуня есидин чиқиралмайватқан бу дәһшәтлик вәқәдә, нурғун талантлиқ уйғур балилириму һаятидин айрилған.

Вәқәдә 6 яштин 14 яш арилиқидики 288 оқуғучи вә 35 нәпәр оқутқучи өлгән. Вәқәдин кейин хитай һөкүмити бәзи шәхсләрни җазалиған болсиму, бирақ ата-анилар изчил наразилиқ билдүрүп кәлди.

Д у қ хитайни б д т ниң аз санлиқ милләтләр һоқуқи әһдинамисигә әмәл қилишқа чақирди

Д у қ сәйшәнбә күни б д т ниң хәлқара пуқралиқ вә сиясий һәқләр әһдинамиси мақулланғанлиқиниң 20 йиллиқи мунасивити билән баянат елан қилип, хитайни мәзкур әһдинамигә әмәл қилишқа чақирди.

Баянатта илгири сүрүшичә, хитай мәзкур әһдинамигә қол қойған дөләтләрниң бири болсиму, бирақ у уйғурлар мәсилисидә әһдинамигә пүтүнләй хилап сиясәт йүргүзгән.

Баянатта, хитайниң уйғурларниң диний етиқадини чәкләп, кишиләрни қануни рәсмийәтсиз өлүм җазасиға буйруғанлиқи, уйғур тилини чәткә қаққанлиқи, из-дерәксиз йоқитиветишни қанунлаштурғанлиқи, диний курсиларни бастуруп, кишиләрни қанундин һалқип өлтүргәнлики, уйғур мәдәнийәт бөшүки қәшқәргә бузғунчилиқ қилғанлиқи илгири сүрүлгән.

Бейҗиң паспорт даирилири: уйғурларға паспорт беришни биз қарар қилмаймиз

Бейҗиң милләтләр университети оқуғучи атикәм розиниң паспорт илтимасиниң рәт қилиниши хитай микро блоглиридики ғулғула қозғиған.

Шинхуа агентлиқиға қарашлиқ “йәр шари вақти гезити” 19‏-декабир мәхсус бу мәсилә һәққидә мақалә елан қилған.

Бейҗиң сақчи даирилири “йәр шари вақти гезити” дә мәзкур мәсилигә инкас қайтуруп, уйғурларға миллий кәмситиш позитсийиси тутқанлиқини инкар қилған, бирақ атикәм розиға немишқа паспорт бәрмигәнлики һәққидә тәпсилий чүшәнчә беришни рәт қилған.

Шинҗаң иҗтимаий пәнләр академийисиниң ярдәмчи тәтқиқатчиси турғунҗан турсун, җуңгониң паспорт қануни вәтәндашлириға 15 күн ичидә паспорт беҗирип беришни буйрусиму, бирақ хәнзулар билән башқа аз санлиқ милләтләргә охшимиған өлчәм қоюлуватқанлиқини тәкитлигән.

Гүлмирә имин вә мәмәтҗан абдулла хәлқара сөз әркинлик мукапатиға еришти

5-Июл үрүмчи вәқәсидин кейин қолға елинип, муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған гүлмирә имин вә мәмәтҗан абдулла 2012‏-йиллиқ хәлқара сөз әркинлик мукапатиға еришти.

Хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати тәрипидин тәсис қилинған мәзкур мукапат, гүлмирә имин вә муһәммәтҗан абдуллаға уларниң бесим вә бузғунчилиққа тиз пүкмәй, сөз әркинликини қоғдаш йолида байрақдарлиқ рол ойниғанлиқ сәвәбидин лайиқ көрүлгән.

Бу йиллиқ пикир әркинлик мукапати хитай дөләт тәвәликидики уйғур, тибәт, моңғул вә хитайлардин болуп җәмий 12 кишигә берилди. Мукапат алған 12 кишидин гүлмирә имин, муһәммәтҗан абдулла қатарлиқ 7 киши һазирму хитай түрмисидә ятмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.