Heptilik xewerler (15-dékabirdin 21-dékabirghiche)

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2012.12.21

Xitay mekteplirini püttürüp kelgen Uyghur yashlirining pasporti yighiwélin'ghan

Yéqinda xoten wilayetlik saqchi bashqarmisi mexsus belgilime tüzüp, xitay ölkiliride aliy mektep püttürüp kelgenlerni aldi bilen pasportlirini tapshurushni, pasportlirini tapshurmisa nopusqa almasliqni békitken.

Uyghur biz torining bügünki bu heqtiki xewiridin melum bolushiche, xitayning xoten saqchilirining mezkur tüzümi, xotendiki bir qisim yéngi aliy mektep püttürgen yashlarning turmush, oqush pilanlirigha buzghunchiliq xewpi yaratqan.

Uyghurlarning pasport élishi yillardin béri türlük tosalghulargha uchrap keldi. Ichkiride oquydighan Uyghurlarning shu jaylarning siyasitidin paydilinip pasport élishi, Uyghur élidiki bir qisim yerlik da'irilerni bi'aram qilghan.

Ürümchidiki Uyghur dukanlirining wiwiskiliri xitayche yéziq kichik dégen bahanide élip tashlandi

Ürümchi konsul kochisi etrapidiki Uyghurlar achqan bir qisim soda dukanlirining wiwiskiliri “Xitayche xet kichik yézilip qalghan”dégen bahanide élip tashlash buyrulghan. Biraq Uyghurlarning dukanliridin 500 métir néridiki xitaylar achqan dostluq soda dukinining wiwiskisida Uyghurche xet yézilmighan bolsimu, uninggha chéqilmighan.

Bu xil xitay dukanlirini körmeske sélip, Uyghur dukanlirining wiwiskilirini éliwétishke buyruq qilishtek ikki xil ölchem, Uyghur tijaretchilerning naraziliqini qozghighan. Uyghur biz tor békitining xelq'ara tor békitide élan qilin'ghan bu heqtiki xewerde ilgiri sürüshiche, Uyghurlarning tijaret dukanliridiki wiwiskilarning mejburiy éliwétilishi dukan igilirige iqtisadi ziyan élip kelgen.

Qaramay ot apiti heqqidiki filim mukapat aldi

1994-Yili qaramayda yüz bergen 8-dékabir ot apiti heqqide ishlen'gen “Qarimay” namliq höjjetlik filim, mushu ayning bashliri xongkongda ötküzülgen xitay tilidiki höjjetlik filimler féstiwalida altun mukapat alghan.

Mezkur filimning rézhissori shü shin, falunggungchilarning büyük ira gézitining ziyaritini qobul qilip, qaramay ot weqesini junggo jem'iyitining kichiklitilgen körünüshi dégen. Aridin 18 yil ötken bolsimu, dunya ésidin chiqiralmaywatqan bu dehshetlik weqede, nurghun talantliq Uyghur balilirimu hayatidin ayrilghan.

Weqede 6 yashtin 14 yash ariliqidiki 288 oqughuchi we 35 neper oqutquchi ölgen. Weqedin kéyin xitay hökümiti bezi shexslerni jazalighan bolsimu, biraq ata-anilar izchil naraziliq bildürüp keldi.

D u q xitayni b d t ning az sanliq milletler hoquqi ehdinamisige emel qilishqa chaqirdi

D u q seyshenbe küni b d t ning xelq'ara puqraliq we siyasiy heqler ehdinamisi maqullan'ghanliqining 20 yilliqi munasiwiti bilen bayanat élan qilip, xitayni mezkur ehdinamige emel qilishqa chaqirdi.

Bayanatta ilgiri sürüshiche, xitay mezkur ehdinamige qol qoyghan döletlerning biri bolsimu, biraq u Uyghurlar mesiliside ehdinamige pütünley xilap siyaset yürgüzgen.

Bayanatta, xitayning Uyghurlarning diniy étiqadini cheklep, kishilerni qanuni resmiyetsiz ölüm jazasigha buyrughanliqi, Uyghur tilini chetke qaqqanliqi, iz-déreksiz yoqitiwétishni qanunlashturghanliqi, diniy kursilarni basturup, kishilerni qanundin halqip öltürgenliki, Uyghur medeniyet böshüki qeshqerge buzghunchiliq qilghanliqi ilgiri sürülgen.

Béyjing pasport da'iriliri: Uyghurlargha pasport bérishni biz qarar qilmaymiz

Béyjing milletler uniwérsitéti oqughuchi atikem rozining pasport iltimasining ret qilinishi xitay mikro blogliridiki ghulghula qozghighan.

Shinxu'a agéntliqigha qarashliq “Yer shari waqti géziti” 19‏-dékabir mexsus bu mesile heqqide maqale élan qilghan.

Béyjing saqchi da'iriliri “Yer shari waqti géziti” de mezkur mesilige inkas qayturup, Uyghurlargha milliy kemsitish pozitsiyisi tutqanliqini inkar qilghan, biraq atikem rozigha némishqa pasport bermigenliki heqqide tepsiliy chüshenche bérishni ret qilghan.

Shinjang ijtima'iy penler akadémiyisining yardemchi tetqiqatchisi turghunjan tursun, junggoning pasport qanuni wetendashlirigha 15 kün ichide pasport béjirip bérishni buyrusimu, biraq xenzular bilen bashqa az sanliq milletlerge oxshimighan ölchem qoyuluwatqanliqini tekitligen.

Gülmire imin we memetjan abdulla xelq'ara söz erkinlik mukapatigha érishti

5-Iyul ürümchi weqesidin kéyin qolgha élinip, muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan gülmire imin we memetjan abdulla 2012‏-yilliq xelq'ara söz erkinlik mukapatigha érishti.

Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati teripidin tesis qilin'ghan mezkur mukapat, gülmire imin we muhemmetjan abdullagha ularning bésim we buzghunchiliqqa tiz pükmey, söz erkinlikini qoghdash yolida bayraqdarliq rol oynighanliq sewebidin layiq körülgen.

Bu yilliq pikir erkinlik mukapati xitay dölet tewelikidiki Uyghur, tibet, mongghul we xitaylardin bolup jem'iy 12 kishige bérildi. Mukapat alghan 12 kishidin gülmire imin, muhemmetjan abdulla qatarliq 7 kishi hazirmu xitay türmiside yatmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.