Heptilik xewerler (13-maydin 19-mayghiche)

Muxbirimiz qutlan
2017.05.19
erkin-asiya-radiosi-yengi.jpg Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Xoten saqchiliri cheklen'gen isimlarni özgertish obyéktining 16 yashtin töwenlerge qaritilghanliqini ashkarilidi

Xitay da'irilirining Uyghur diyarida bir qisim musulmanche isimlarni chekligenliki ötken aydin buyan xelq'ara taratqularda munazire témisi bolghan idi.

Igilinishiche, da'iriler yéqinda uqturush chiqirip, ata-anilarning özliri turushluq jaylardiki saqchixanilargha bérip, ilgiri balilirigha qoyuwalghan bir qisim sezgür musulmanche isimlarni özgertishini telep qilghan.

Xotenning ilchi saqchixanisidin radiyomiz ziyaritini qobul qilghan nöwetchi saqchi “Cheklen'gen isimlarni özgertish” obyéktining 16 yashtin töwen balilargha qaritilghanliqini ashkarilidi.

Chén chüen'goning Uyghur élini idare qilish siyasiti we uning aqiwiti diqqet qozghimaqta

Chén chüen'go Uyghur élini idare qilghan yérim yildin artuq jeryanda uning rayonda yürgüzgen bir yürüsh qattiq qol siyasetliri diqqet qozghimaqta.

Uyghur élidiki yerlik saqchixanilarning delillishiche, chén chüen'goning Uyghur élida yolgha qoyghan yuqiri bésimliq siyasiy tedbirlirining biri sheherlerdin yézilarghiche saqchi tori bilen zenjirsiman tekshürüsh ponkitliri berpa qilip, yerlik xelqni  iskenjige élish bolghanliqi melum.

Közetküchiler bilen siyasiy analizchilar chén chüen'goning Uyghur élida yürgüzüwatqan qattiq qol siyasiti rayonda muqimliqni emes, belki téximu zor qarshiliqni keltürüp chiqiridu, dep hésablimaqta.

Uyghur ölimalar “Qur'an kerim” ning 2012‏-yildin awwalqi terjime nusxisining cheklinishi heqqide inkas qayturdi

Ötken hepte radiyomizning peyziwattin ehwal igilishi dawamida, Uyghur élida “Qur'an kerim” ning 2012-yilidin awwalqi terjime nusxisining yighiwélin'ghanliqi ashkarilan'ghan idi.

Muhajirettiki Uyghur diniy ölimalar radiyomiz arqiliq buninggha inkas qayturdi we até'ist xitayning islam dinining muqeddes desturigha bolghan suyiqestini qattiq tenqid qildi.

Dunya Uyghur qurultiyi diniy ishlar komitétining mudiri turghunjan alawidin “Qur'an kerim” ning Uyghurche yéngi terjimiside bir tereptin ayetlerdiki uqumlar müjimelleshtürülgen we özgertilgen bolsa, yene bir tereptin terjimanlar guruppisidiki kishilerning salahiyetsiz, hetta selbiy tesirlik kishiler ikenlikini ilgiri sürdi.

Xitay hökümitining Uyghurlarning DNA ewrishkilirini yighishi xelq'ara axbaratning diqqitini qozghidi

Uyghur aptonom rayoni 2016‏-yili 6‏-ayda herqandaq bir Uyghur pasportqa iltimas qilsa, uning DNA qatarliq bi'ologiyilik uchurlirining élinidighanliqini élan qilghan idi.

Yéqinqi xewerlerge qarighanda, xitay da'irilirining rayondiki yerlik xelq bolghan Uyghurlarning DNA ewrishkisini keng kölemde yighish bilen meshghul boluwatqanliqi melum bolmaqta.

Bu xewer  dunya axbarat wasitilirining diqqitini qozghapla qalmastin, belki Uyghurlar weziyitige qiziqquchi közetküchilerningmu endishisini qozghidi. Amérikida turushluq xitay öktichiliridin wéy jingshéng: “Melum bir milletni nishan qilip, ularning DNA ewrishkisini yighish irqchiliqning ipadisidur” dédi.

D u q “2016-Yilidiki sherqiy türkistanning kishilik hoquq weziyiti” namliq doklat élan qildi

Dunya Uyghur qurultiyi 17-may küni “2016-Yilidiki sherqiy türkistanning kishilik hoquq weziyiti” namliq yilliq doklatini élan qildi.

30 Betlik bu doklatta, Uyghur élining nöwettiki siyasiy, ijtima'iy we diniy weziyiti shundaqla xitayning rayonda yürgüzüwatqan yuqiri bésimliq siyasiti emeliy misallar bilen sherhlen'gen.

Dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa bu heqte chüshenche bérip, mezkur doklatning élan qilinish waqtini yéqinda jenwede échilish aldida turghan insan heqliri heqqidiki mexsus yighin'gha toghra keltürülgenlikini ilgiri sürdi.

Ötkür ependining “Ili sulari” namliq shé'iri Uyghur xelqining 1940-yillardiki tarixiy milliy tragédiyesini eks ettürgen

“Ili sulari” -  Uyghur edebiyatining 20-esirdiki eng muhim wekilliridin biri bolghan abdurehim ötkürning hazirgha qeder élan qilinmighan nadir shé'irlirining biri.

Bu shé'ir özining bedi'iy güzelliki bilenla emes, belki 1940-yillarning axiridiki Uyghur xelqining hörlük üchün töligen bedelliri we milliy armiyining manas deryasi boyida toxtap qélishi tüpeyli yüz bergen tarixiy milliy tragédiyesi eks ettürülgenliki bilenmu muhim qimmetke igidur.

Türkiyediki ghazi uniwérsitétining proféssori hülya xanim ötkür ependining shé'iriy ijadiyetlirige yuqiri baha bérip, uni “Uyghur xelqining 20-esirdiki büyük milliy sha'iri” dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.