Һәптилик хәвәрләр ( 29 - авғусттин 4 - сентәбиргичә)

Мухбиримиз җүмә
2009.09.04

Уйғур елидин йәнә бир түркүм уйғур қизлири хитай өлкилиригә елип меңилди

Уйғур елидин йәнә бир түркүм уйғур қизлири хитай өлкилиригә елип меңилди. Дәл шу пәйттә, уйғур елигә җайлашқан биңтуән хитай өлкилиридин кәлгән зор түркүмдә аққун ишчиларни қобул қилди.

Шинхуа ахбаратида хәвәр қилинишичә, бу нөвәт хитай өлкилиригә йолға селинған уйғур қизлири хотән вилайити чира наһийисидин болуп, җәмий 115 нәпәр. Булар чиңдавға җайлашқан "чиңдав тәйгуаң аяғчилиқ ширкити"гә бир йиллиқ тохтам билән елип меңилған.

Хәвәрдә көрситилишичә, бу һәқтики учурлар биңтуән иҗтимаий капаләт вә әмгәк идариси кәсип тонуштуруш бөлүмидин игиләнгән. Уйғур елигә хитай аққун ишчилар асасән хенән, гәнсу вә чуңчиң қатарлиқ өлкә, районлардин елип келинидикән.

Мәлум болушичә, бу йил биңтуән 7 милйон мо кевәз териған болуп, кевәз териш үчүн 50 миң ишчиға еһтияҗлиқ икән.

Хитай һөкүмити 2004 - йилдин буян, уйғур елидә хизмәт пурситиниң кәмлики, әмма әмгәк күчлириниң артуқлуқини баһанә қилип, уйғур елидин яш әмгәк күчлирини хитай өлкилиригә йөткимәктә иди.

Хәлқара урал - алтай қәләмкәшлири йиғини мувәппәқийәтлик ахирлашти

Хәлқара урал - алтай қәләмкәшлири йиғини29 ‏ - авғуст күни истанбул шәһиридики осман абидиси меһманханисиниң йиғин залида мувәппәқийәтлик ахирлашти.

Мәлум болушичә, қәләмкәшләр йиғинда 2010 ‏ - йили нурмуһәммәт ясин йили қилип бекиткән. Униң "ява кәптәр" намлиқ әсирини хәлқара қәләмкәшләр җәмийитигә әза 156 дөләттики милләтләрниң тиллириға тәрҗимә қилип тарқитиш вә хәлқара қәләмкәшләр җәмийитиниң йетәкчиликидә нурмуһәммәт ясинни түрмидин азад қилиш үчүн тиришчанлиқ көрситиш һәққидә қарар мақулланған.

Йиғинда асаслиқи, кишилик һоқуқ, қәләмкәшләрниң демократик һәқ ‏ - һоқуқлири, оттура асиядики оқуш, йезиқчилиқ, пикир әркинлики, йезиқчилиқ принсиплири вә қәләмкәшләрниң мәсулийити тоғрисида музакирә елип берилған.

Йиғин ахирлашқанда, йиғинға көзәтчи сүпитидә қатнашқан америка демократийә фонди җәмийитиниң шәрқий асия ишлири директори лоийса ханим зияритимизни қобул қилди вә бу қетимқи йиғин һәққидики пикир көз ‏ - қарашлирини баян қилди. У сөзидә уйғур қәләмкәшләр мәркизиниң утуқлирини тәбриклиди.

"5 - Июл үрүмчи вәқәси" дин кийинки уйғүр ели вәзийти

"5 - Июл үрүмчи вәқәси" йүз бәргинигә икки айдин ашти. Вәтән ичи вәзийитиниң йәнила җиддий, сиясий муһитиниң кәскин икәнлики ашкариланмақта. 5 - Июлдин кейин уйғур елиниң үрүмчи вә қәшқәр районлирини зиярәт қилип кәлгән чәтәлдики уйғурлар вәтәндә көргән, аңлиғанлирини баян қилди.

Үрүмчи вәқәсидин бир күн кейин, йәни 6 - июлда қәшқәрдиму вәқә йүз бәргәнлики һәққидә хәвәрләр тарқалған иди. Йеқинда қәшқәрдин йенип чиққан бир уйғур аял көз яшлири ичидә қәшқәрдә көргәнлирини сөзләп бәрди.

Бу уйғур аял, үрүмчи вәқәсидин бир күн кейин қәшқәрдиму 500 әтрапида яшниң кочиға чиққанлиқини, қораллиқ сақчи, әскәрлириниң уларни рәһимсизләрчә тутуп солиғанлиқини һәм баш - көзи уруп йериветилгән уйғурларни өз көзи билән көргәнликини ейтти.

Үрүмчидин туғқан йоқлап қайтип кәлгән бу уйғур зияритимизни қобул қилип, уйғурлар олтурақлашқан районларда толуқ қоралланған сақчиларниң чарлап йүргәнликини, кишиләрниң кечилири сиртларға чиқиштин еһтият қилидиғанлиқини, йәрлик уйғурлар бу районни "газа" (ғәззә) райони дәп аташса, көчмән хитай пуқралири уйғурлар районини "ақ тәнликләр райони" дәп атишидиғанлиқини билдүрди.

Рабийә ханим башчилиқидики д у қ рәһбәрлириниң явропа парламентидики паалийәтлири

Бу һәптә җәрянда уйғурларға аит йүз бәргән муһим хәвәрләрниң бири болса, рабийә ханим башчилиқидики д у қ рәһбәрлириниң явропа парламентидики паалийәтлиридур.

9 - Айниң 1 - күни, д у қ рәиси рабийә қадир ханим йетәкчиликидики қурултай рәһбәрлири явропа парламентиниң һәшәмәтлик залида 26 - июн шавгуән вәқәси вә 5 - июл үрүмчи қанлиқ қирғинчилиқи һәққидә гуваһлиқ бериш йиғиниға қатнашти.
 
Рабийә ханим башлиқ д у қ һәйәтлириниң явропа парламентидики паалийәтлири утуқлуқ елип берилди.

Явропа парламенти кишилик һоқуқ комитети үрүмчи вәқәси үстидин хәлқаралиқ тәкшүрүш елип беришни мураҗиәт қилди

1 - Сентәбир, явропа парламенти кишилик һоқуқ комитети рәиси һейди һаутала, рабийә қадир ханимниң 5 - июл үрүмчи вәқәси һәққидә хәлқаралиқ мустәқил тәкшүрүш елип бериш тәлипини қоллиди.

Һейди һуаталама сөзидә:" ишинимәнки, бу йәрдә һәр тәрәптин хәлқаралиқ мустәқил тәкшүрүш арқилиқ ениқлаш зөрүр болған, кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири мәвҗут" дәп көрсәткән.

Сәйшәнбә күни брюсселда зияритини башлиған уйғур миллий һәрикити рәһбири рабийә қадир ханим, явропа парламенти кишилик һоқуқ комитети билән көрүшүп, хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзгән сияситини тәнқид қилған шундақла хитай даирилири билән биваситә сөһбәт өткүзүшни халайдиғанлиқини билдүргән.

Сирлиқ ваксинидин зәһәрлиниш вәқәси үрүмчидики уйғурларда сарасимә пәйда қилған

Бир учур йәткүзгүчиниң билдүрүшичә, 1 - сентәбир йеңи мәвсумлуқ оқуш башлиған күни, үрүмчидики мәлум пәрзәнтләр мәктипидики оқуғучиларда ваксинидин коллектип риаксиәлиниш вәқәси йүз берип, көп санда оқуғучилар өлгән һәм бир қисми дохтурханиларда қутқузулмақта икән.

Оқуғучиларниң коллектип риаксийәлинишигә, мәктәп башлиған күни бир гуманлиқ орунниң оқуғучиларға намәлум ваксина әмлиши сәвәб болған. Нөвәттә сақчи даирилири вәқә сәвәбчилириниң җиддий тәкшүрүлүватқанлиқини билдүргән. Улар йәнә, мәктәп вә ата - аниларға бу һәқтә һечқандақ учур тарқатмаслиқини уқтурған. Һөкүмәт даирилириму бу һәқтики учурларни интайин қаттиқ контрол қилмақта икән.

Аптоном районлуқ хәлқ дохтурханисидики бир сестра ваксинидин риаксийәләнгән балиларниң сани һәм әһвалини ениқ билмисиму, әмма балиларниң дохтурханиниң зәһәрдин қутқузуш бөлүмидә балнистқа елинғанлиқини билдүрди.

Һалбуки, риаксийәләнгән балилар қутқузулуватқан бөлүмниң телефони пүтүнләй үзүветилгән болуп пәқәт алақилишәлмидуқ.

Үрүмчидә хитай пуқралири намайиш қилди

Радиомиз игилигән учурлардин мәлум болушичә, 9 - айниң 2 - вә 3 - күнлири үрүмчидики хитай пуқралири үрүмчи шәһиридә "5 - июл үрүмчи вәқәси" дин кейинки вәзийәтниң әнсизлики вә ваң лечүәнниң бу йилларда йүргүзгән бир қатар сиясәтлири үстидин шикайәт қилип үрүмчидә намайиш елип барған.

Радиомизға кәлгән учурларға қариғанда, үрүмчидә хитай пуқралири намайиш қилғандин кейин, шәһәр ичидә вәзийәт җиддийлишип, қайтидин толуқ һәрбий һаләт йүргүзүлгән. Мәктәп оқуғучилири вә идарә - җәмийәт хизмәтчилири өйдә дәм елишқа қоюп берилгән.

Б б с агентлиқиниң хәвәр қилишичә, намайиш пәйшәнбә күни әтигән саәт 10 дин ашқанда башланған. Намайишқа 1000 дин артуқ хитай пуқраси қатнашқан. Улар, хәлқ һөкүмити, хәлқ киноханиси қатарлиқ җайларға йиғилип һөкүмәткә қарши наразилиқ намайиши өткүзгән.

Бирләшмә агентлиқиниң хәвәр қилишичә, хитай намайишчилар, уйғур ели һөкүмәт башлиқлириниң тәхттин чүшүшини тәләп қилип шоар товлашқан. Франсийә агентлиқиниң хәвиридә йәнә, үрүмчидики сақчи даирилириниң шәһәр пуқралириға уқтуруш қилип, пуқраларни муһим иши болмиса өйдин чиқмаслиққа дәвәт қилғанлиқи көрситилгән. Мәлум болушичә, үрүмчи вәзийити 5- июлдин кейин йәнә бир қетим җиддий һаләткә өткән.

Президент обама ақсарайда иптар зияпити бәрди

Мубарәк ейи давам қиливатқан күнләрдә, америка президенти барак обама ақсарайда иптар зияпити берип рамзанни қутлуқлиди. У сәйшәнбә күни, иптар зияпитидики нутқида, "ислам дини америкиниң бир қисми" деди.

Президент обама сөзидә, америкидики мусулманларниң америка мәдәнийитигә қошқан төһпилирини баян қилип түгитишкә мумкин әмәсликини, чүнки америкидики мусулманларниң америка һәр саһә, һәр кәсиплиригә зич җипсилишип кәткәнликини илгири сүрди.

Америка президенти барак обама сөзидә йәнә, исламниң бир бүйүк дин икәнликини, униң адаләт вә тәрәққиятни яқлайдиғанлиқини тәкитлиди.

Ақсарайда берилгән иптар зияпитигә, америка дөләт мәҗлисиниң икки мусулман әзаси кийис еллисон вә андри карсонлар билән бирликтә, мусулман дөләтләрниң баш әлчилириму тәклип қилинған.

 
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.