Heptilik xewerler ( 20 - séntebirdin 26 - séntebirgiche )

Muxbirimiz ümidwar
2008-09-26
Share

Prézidént bush b d t omumiy yighinida erkinlik üchün küresh qilghanlargha dawamliq yardemde bolidighanliqini bildürdi

23 - Séntebir küni nyu - york shehiride birleshken döletler teshkilatining yilliq omumiy yighini bashlan'ghan bolup, pütün dunyadiki döletlerning bashliqliri ishtirak qilghan bu yighinda amérika prézidénti jorj bushmu söz qilip, birleshken döletler teshkilatini térrorluqqa qarshi küresh qilish bilen mustebitlikke qarshi turushni teng orun'gha qoyushqa we yéngidin meydan'gha kelgen démokratik döletlerni izchil qollashqa chaqirdi.

Jorj bush sözide amérikining dunyaning her qaysi jayliridiki kishilik hoquq we erkinlik üchün küresh qiliwatqanlarni qollashni dawamlashturidighanliqini tekitlep, " biz erkinlik üchün küresh qilghuchilarning hemmisige hemdemde bolushini dawamlashturimiz" dégen.

B d t ning omumiy yighinida xitay bash ministiri wén jabawmu söz qilip, xitayning tereqqiyatini medhiyiligen,emma u yighindin sirt chet'ellerdiki xitay zhornalistlirigha sözliginide xitayning iqtisadi - siyasiy islahatni dawamlashturup, chiriklikke qarshi turidighanliqini tekitligen.

Xitay yash ösmürler arisida idiyiwi terbiye herikiti bashlidi

B d t omumiy yighini échiliwatqan bu künlerde Uyghur élide milliy bölgünchilikke qarshi turush heriketliri dawamlishiwatqan bolup, Uyghur aptonom rayonluq partkom Uyghur élining hemme jaylirida yash - ösmürlerge bolghan siyasiy idiyiwi terbiyini kücheytishni teshebbus qilghan.

Yash ösmürlerge qaritilghan bu idiyiwi terbiye bérish dolqunida wetenperwerlik, atalmish " üch xil küchler" ge qarshi turush, muqimliqni qoghdash mezmunliri asas qilin'ghan.

Buningdin ilgiri Uyghur aptonom rayoni re'isi nur bekri kadirlar yighinida söz qilghanda, idé'ologiye sahesidiki milliy bölgünchilikke qarshi turush, siyasiy idiyiwi terbiyini kücheytish telep qilghan idi. Nöwette, nur bekrining sözlirining emeliylishishke bashlighanliqini inkas qilinmaqta.

Amérika tashqi ishlar ministirliki diniy erkinlik doklati élan qildi

9 - Ayning 19 - küni amérika tashqi ishlar ministirliki dunyadiki her qaysi döletlerning 2008 - yilliq diniy erkinlik weziyiti toghrisida doklat élan qildi. Bu doklatta xitay we bashqa bir qisim döletlerdiki diniy erkinlik ehwalining yenila éghir ikenliki bildürülgen bolup, buningda Uyghurlarning diniy erkinlik ehwalighimu orun bérilgen.

Doklatta " tibet buddistliri, Uyghur musulmanlirigha oxshash diniy guruhlar we az sanliq milletler diniy étiqadi, tili we milli medeniyet jehettiki alahidiliki tüpeylidin ijtima'iy kemsitishke uchrimaqta," dep eskertilgen.

Mezkur doklatta 2007‏ - yili hej qilghan Uyghur hajilarning 2006 - yilqidin 3100 kishi azayghanliqi tekitlinip, Uyghurlarning diniy pa'aliyetlirige cheklime qoyuluwatqanliqi pakitlar bilen körsitilgen. Xitay tashqi ishlar ministirliki bayanat élan qilip, amérikining bu doklatigha naraziliq bildürdi.

Sowét - xitay munasiwetlirining buzulushidiki asasliq sewebler tehlil qilindi

10 - Ayning 1 - küni jungxu'a xelq jumhuriyitining qurulghan dölet bayrimi küni, 1949 - yili maw zédung rehberlikidiki bu döletning qurulushida sabiq sowét ittipaqimu muhim rol oynighan bolup, stalin hökümiti junggo kommunistliri bashtin axiri qollighandin sirt yene sherqiy shimaldiki yaponiye armiyisidin oljigha chüshken qoral - yaraqlarni kommunistlargha bérip, ularning qorallinishida muhim rol oynighan idi.

Sowét ittipaqi hetta maw zédonggha jungxu'a xelq jumhuriyitini muddettin burun qurushni shuningdek Uyghur élige tézdin qoshun kirgüzüshni teshebbus qilip, herbiy ayropilanlirini ajritip, xitay azadliq armiyisini Uyghur éligha toshughan idi. Biraq, sowét ittipaqi bilen xitay 1960 - yilighiche yaxshi munasiwette bolsimu, biraq birdinla buzulup, 25 yildin artuq waqit reqiblik jeryanini bashtin kechürdi.

Hazir rus we xitay tarixchiliri eyni waqitta sowét - xitay munasiwetlirining buzulup, kétishidiki tüp sewebler heqqide tetqiqat yürgüzüp, bir qanchilighan eserlerni élan qildi. Xitay we rus tarixchilirining qarishiche, asasliqi, stalinning eyni waqitta maw zédonggha soghuq mu'amile qilghandin kéyin, uninggha nisbeten qorsiqida naraziliq saqlighan.

Bolupmu, stalinning Uyghur éli, sherqiy shimal qatarliq jaylarda öz imtiyazini tikliwélishi, maw zédongni narazi qilghan bolup, stalin ölgendin kéyin, asta - asta sowét ittipaqining tesirini siqip chiqarghan, netijide munasiwetler buzulushqa qarap yüzlen'gen iken. Maw zédong stalinni junggo inqilabi mesiliside töt xataliq ötküzdi dep eyibligen iken.

Türkiyidiki MPL téléwiziye qanilida Uyghur mesilisi

Her düshenbe küni axsham sa'et 9:35 te türkiyidiki MPL téléwiziyiside türkistanbul namliq, türk dunyasi heqqide bir programma tarqitilmaqta.

Buninggha türkiyidiki qazaqlardin yétiship chiqqan ziyaliy exmet türkoz riyasetchilik qilidiken. Bu téléwiziye programmisida Uyghur diyarining ehwali, hazirqi mesililiri we bashqilar tonushturilidiken.

Nöwette, mezkur téléwiziye programmisining türkiye jama'itining Uyghur diyarini chüshinishide muhim rol oynaydighanliqi ilgiri sürülmekte.

Muhemmed imin bughraning sherqiy türkistan tarixi erebchide neshir qilindi

Se'udi erebistandiki Uyghur ziyaliysi, terjiman muhemmed qasim hajimning terjime qilishi bilen 20 - esirdiki meshhur Uyghur siyasiyonliri we tarixchiliridin biri muhemmed imin bughraning " sherqiy türkistan tarixi" namliq kitabi ereb tilida neshir qilinip tarqitildi.

Terjiman bu eserni eslide 1998 - yili erebchige terjime qilip teyyarlighan bolsimu, biraq türlük sewebler tüpeylidin neshir qilish imkaniyiti bolmighan, peqet on yilidin kéyin yoruq körgen.

Muhemmed imin bughraning bu esiri 1940 - yili kabulda neshir qilin'ghan we 1980 - yillarda istanbulda bir qétim hemde 1998 - yili yene bir qétim neshir qilin'ghan bolup hazirche peqet Uyghur tilidila chiqqan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet