Уйғур диярида бикар қилинған иҗтимаий тәшкилатлар вә йоқитиливатқан уйғур мәдәнийити

Мухбиримиз меһрибан
2022-02-28
Share
ghazi-emet-muqam.jpg Уйғур һазирқи заман рәсим сәнитиниң улини салғучи, даңлиқ рәссам мәрһум ғази әмәт әпәндиниң “муқам” намлиқ иҗадийити.
Public Domain

Хитай таратқулиридин биңтуән тори вә үрүмчи шәһәрлик һөкүмәт тори 25-феврал хәвәр берип, шинҗаң уйғур аптоном райониниң хәлқ ишлири назаритиниң 2-айниң 22-күни “иҗтимаий тәшкилатлар қануний вәкиллириниң тизимлаш кинишкиси вә тамғисини бикар қилиш уқтуруши” ни елан қилғанлиқини хәвәр қилди.

Бикар қилинғанлиқи елан қилинған тизимликтә 160 орунниң исми бар болуп, булардин “уйғур классик әдәбияти вә муқам тәтқиқат җәмийити”, “долан деһқан рәссамлар җәмийити”, “атлан кәспий мәктипи”, “интил тил мәктипи”, “мираҗ кәспий тәрбийәләш мәктипи” қатарлиқларниң исми диққәт қозғиди.

Радийомиз зияритини қобул қилған тәһлилчиләр, уйғурларниң әнәнивий миллий мәдәнийәт алаһидиликлирини тәтқиқ қилидиған җәмийәтләр вә чәтәл тили кәспий мәктәплириниң қануний тизимлаш гуваһнамиси вә тамғисини бикар қилиши, “хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан ‛мәдәнийәт қирғинчилиқи‚ниң әң рошән испати” дәп тәриплиди.

Тизимликтә исми тилға елинған, “атлан кәспий мәктипи” ниң қурғучиси қасимҗан абдуреһим әпәнди зияритимизни қобул қилип, даириләр бу тизимликни елан қилиштин илгирила, у 2006-йили тизимликкә алдурған “атлан тил мәктипи” вә 2013-йили тизимликкә алдурған “атлан кәспий мәктипи” ниң у 2017-йили аилисини елип америкиға кәлгәнлики сәвәблик, даириләр тәрипидин “мәктәпниң қануний вәкили қайтип кәлмиди” дегәндәк баһаниләр билән нормал оқутуштин тохтитилғанлиқини, бу қетим тизимликкә елан қилиниши пәқәт рәсмийәт йүзисидин болуватқанлиқини билдүрди.

Қасимҗан әпәндиниң билдүрүшичә, нурғунлиған уйғур яшлирини “чәтәл тили”, “компютер кәспий билимлири” дә көп тәрәплимә тәрбийәлигән “атлан мәктипи” ниң һәрқайси вилайәтләрдә тармақлири бар болуп, 2006-йилдин 2017-йилғичә бу мәктәптә тәрбийәләнгән оқуғучилар сани 100 миңдин ашқаникән.

Қасимҗан абдуреһим әпәнди йәнә, тизимликтә исми елинған иҗтимаий җәмийәт, тәтқиқат орунлири вә мәктәпләрниң көпинчисиниң уйғурлар тәрипидин қурулғанлиқини билдүрди.

Тизимликтики исми елан қилинған әмәлдин қалдурулған иҗтимаий тәшкилатлардин “уйғур классик әдәбияти вә муқам тәтқиқат җәмийити” му, чәтәлләрдики уйғур сәнәткарлириниң алаһидә диққитини қозғиди.

Явропа уйғур ансамбили йеқинқи йилларда явропадики көплигән дөләтләрдә уйғур муқам-музикилирини орундап, уйғур мәдәнийитини тонуштуруп келиватқан сәнәт өмәклиридин бири.

Мәзкур ансамбилдин голландийәдики камил аббас әпәнди вә шиветсийәдики мухтәр абдукерим җанбаз әпәнди зияритимизни қобул қилип, “муқам тәтқиқат җәмийити” ниң тақилишини “уйғур мәдәнийитиниң йоқитиливатқанлиқиниң әң рошән испатлиридин бири” дәп көрсәтти.

Камил аббас әпәнди хитай даирилириниң “уйғур 12 муқами” дәк хәлқарада қоғдиливатқан мәдәнийәт мирасини йоқитиватқанлиқини әйибләп, уйғурларниң дуня муқам тәрәққиятиға зор төһпә қошқанлиқини тәкитлиди.

Камил аббас әпәнди, өткән әсирниң 80-90-йиллирида үрүмчидики “аптоном районлуқ опера өмики” дә ишлигән мәзгилидә муқамчилиқ сәнити саһәсидиму бир мәзгил сазәндә болуп ишлигәнликини әсләп өтти.

Униң билдүрүшичә, уйғур муқам тәрәққиятиға нурғунлиған уйғур сәнәткарлириниң әмгики вә қан-тәри сиңгән. У йәнә әйни йиллири хитай һөкүмитидә вәзипидә болған төмүр давамәткә охшаш уйғурлардин чиққан һөкүмәт әмәлдарлириниңму “уйғур 12 муқами” ниң рәтлинишигә пурсәт яритип бәргәнликини билдүрди.

Мухтәр абдукерим җанбаз әпәнди болса, өзиниң бир музика һерисмини болуш сүпити билән устази абдуреһим һейттин уйғур классик муқамлирини йеқиндин тонуш, өгиниш пурситигә еришкәнликини билдүрүп, “муқам тәтқиқат җәмийити” гә охшаш уйғур классик музика тәтқиқат орунлириниң тақиветилиши уйғур мәдәнийити үчүн бир зор йоқитиш дәп әйиблиди.

Юқиридики аваз улинишидин тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт