Америка уйғурлири «шәрқий түркистан җумһурийәт күни» ни хатирилиди

Мухбиримиз әзиз
2019-11-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт

1933-Йили вә 1944-йилиниң 12-ноябир күнлири рәсмий һалда қурулғанлиқи җакарланған «шәрқий түркистан җумһурийити» уйғурларниң һазирқи заман тарихидики әң пәхирлик тарихий һадисиләрниң бири һесаблиниду. Муһаҗирәттики уйғурлар һәр йили бу қутлуқ күнни хатириләш арқилиқ өзлириниң әҗдадларға болған һөрмитини һәмдә кәлгүсигә болған үмидварлиқини ипадиләп кәлмәктә. Америка уйғур бирләшмисиниң тәшкиллиши билән 2019-йиллиқ икки җумһурийәт хатириси үчүн америкиниң вирҗинийә, марийланд вә башқа шитатлиридин кәлгән шундақла түркийәдин кәлгән уйғур җамаити 9-ноябир күни кәчқурун «уйғур игилик тиклигүчиләр тори» ниң паалийәт залиға йәнә бир қетим топланди. Мурасим залиниң төридики сәһниниң икки тәрипигә баравәр тикләнгән америка қошма шитатлири вә шәрқий түркистан җумһурийити байрақлири бүгүнки паалийәтниң кәйпиятиға алаһидә мәзмун қошқан иди.

Җумһурийәт хатириси башланғанда алди билән бу қетимқи паалийәтниң риясәтчилиридин ирадә җелил вә әрк җелил сәһнигә чиқип йиғин әһлини җумһурийәт күни билән қутлайдиғанлиқини билдүрди.

Улар мурасим әһлигә бу қетимқи паалийәт һәққидә қисқичә чүшәнчә бәргәндин кейин, хатириләш паалийитиниң һәр даимқидәк «шәрқий түркистан марши» билән башлинидиғанлиқини ейтқанда мурасим әһли бирдәк орунлиридин туруп маршқа һөрмәт билдүрди.

Америка уйғур бирләшмисиниң йеңи рәиси қуззат алтай алди билән сөз қилип, бу қетимқи хатириләш паалийити һәққидә қисқичә мәлумат бәрди шундақла сабит дамолла, муһәммәд имин буғра, әлихан төрә, әхмәтҗан қасими қатарлиқ тарихий шәхсләрниң икки қетимлиқ шәрқий түркистан җумһурийитиниң бәрпа болушиға қошқан төһпилирини, бу йолда иссиқ қанлирини аққузған шеһитларни яд етидиғанлиқини билдүрди.

Дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитетиниң рәиси өмәр қанат сөзидә муһаҗирәттики уйғурлар арисида «шәрқий түркистан җумһурийити» ни хатириләш паалийитиниң кичик көләмдики паалийәттин һазирқидәк дуняниң һәммила җайида өткүзүлидиған паалийәткә айланғанлиқини «уйғурларниң өз мустәқиллиқини қолға елишниң тәхирсизликини тонуп йәткәнликиниң ипадиси,» дәп қарайдиғанлиқини тәкитлиди.

Йиллардин буян америкадики уйғур давасиға көрүнәрлик төһпә қошуп кәлгән рабийә қадир ханим сәһнигә тәклип қилинғанда залдикиләр қизғин алқиш яңратти. Рабийә қадир ханим сөзидә уйғурлар дуч келиватқан еғир паҗиәләрниң ташқи җәһәттә барғансери көп қоллашқа игә болуватқанлиқини, бу җәһәттә америка һөкүмитиниң байрақдарлиқ ролини ойнаватқанлиқини алаһидә тәкитләп, американиң бу җәһәттики җасаритигә өз тәшәккүрини билдүрди. Шуниңдәк бу күнниң уйғурлар үчүн сансизлиған мәналарға толған бир күн икәнликини йәнә бир қетим әскәртти.

Хатириләш паалийитигә кәлгән уйғур яшлиридин төтәйлән әйни вақиттики «шәрқий түркистан миллий армийәси» ниң һәрбий формисини кийгән һалда сәһнигә чиқип, бир қисим уйғур паалийәтчиләр билән бирликтә «шәрқий түркистан армийә марши» ни орунлиғанда көпчилик алқиш яңратти.

Америкадики уйғур зиялийлиридин нәбиҗан турсун сорун әһлигә икки қетимлиқ «шәрқий түркистан җумһурийити» ниң қурулушиға мунасивәтлик тарихий һадисиләр, бу җумһурийәтләрниң һалак болушидики ички вә ташқи сәвәбләр һәққидә чүшәнчә бәрди.

Америкадики уйғур муһаҗирлиридин шаир сәрви һүсәйин өзиниң җумһурийәт күнигә беғишлап язған шеирини сорун әһлигә оқуп бәргәндә көпчилик чоңқур ойға чөмди.

Тарихтики «шәрқий түркистан җумһурийити» ниң пешвалиридин әлихан төрә, хоҗа нияз һаҗи, сабит дамоллар қатарлиқларниң кейинки әвладларға қалдуруп кәткән пәнд-нәсиһәтләр уларниң өз һаятидин чиқарған йәкүнлири болуп, буларниң кәлгүсидә унтулмас ибрәт ролини ойниши үчүн улардин парчилар оқулди.

Арилиқта вашингтон шәһиридики «ғәмгузар ана» ана тил мәктипиниң сәбийлири өзлириниң йеңидин өгәнгән уссул маһаритини намаян қилиш арқилиқ уйғур сәнитиниң йоқалмайдиғанлиқини күчлүк түрдә ишарә қилди.

Паалийәт ахирида икки қетимлиқ «шәрқий түркистан җумһурийити» ниң «туғулған күни» үчүн тәйярланған мәхсус торт залға елип кирилгәндә көпчилик йәнә бир қетим алқиш яңратти.

Америка уйғур бирләшмисиниң йеңи рәиси қуззат алтай бу қетимқи җумһурийәт хатириси һәққидики сөһбитимиз җәрянида мушу хилдики паалийәтләр арқилиқ муһаҗирәттики уйғур әвладлирини өз тарихи вә миллий роһи бойичә әмәлий тәрбийәләшкә болидиғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Яшинип қалғанлиқиға қаримай паалийәткә иштирак қилған рабийә қадир ханим радийомиз зияритини қобул қилғанда өзиниң мушу хилдики паалийәтләрдин һәрқачан йеңи үмидкә толидиғанлиқини һаяҗан ичидә сөзләп өтти.

Америкадики уйғур җамаити йиллардин буян бу хилдики паалийәтләргә қизғин иштирак қилип кәлгән болуп, буни өзлириниң уйғурлуқ мәҗбурийитиниң бир қисми, дәп қарап келиватқанлиқи мәлум. Бу һалниң аддий мисаллиридин бири қатарида абдуллин авәкрини тилға елиш мумкин. У бу қетимқи паалийәт һәққидә сөз болғанда өз хиялидин кәчкәнләрни радийомиз билән ортақлашти.

Мәлум болушичә, «шәрқий түркистан җумһурийити» ни хатириләш паалийәтлири түркийә, германийә вә башқа җайлардики уйғур муһаҗирлири арисидиму өткүзүлгән болуп, кейинки әвлад уйғурларға өз миллий кимликини билдүрүштә зор иҗабий қиммәткә игә, дәп қаралмақта икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт