Алмутадики уйғурлар «шәрқий түркистан җумһурийәт күни» ни хатирилиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-11-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Алмутада өткән дөләт байрими мурасимидин көрүнүш. 2019-Йил 12-ноябир, алмута.
Алмутада өткән дөләт байрими мурасимидин көрүнүш. 2019-Йил 12-ноябир, алмута.
RFA/Oyghan

12-Ноябирда алмута шәһириниң султанқорған мәһәллисидә орунлашқан «арзум» ресторанида 1933-йили қурулған «шәрқий түркистан ислам җумһурийити» ниң 86 йиллиқи вә 1944-йили қурулған «шәрқий түркистан җумһурийити» ниң 75 йиллиқиға беғишланған хатириләш мурасими болуп өтти. Уни дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкиллири һәм бир гуруппа яшлар уюштурди.

Мәлумки, уйғур диярида хитай коммунист һакимийитиниң йүргүзгән һәр хил сиясий ислаһатлири, болупму сан-санақсиз тәқибләшлири нәтиҗисидә көплигән шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмәт әзалири һәмдә миллий армийәниң җәңчи-офитсерлири башқа мәмликәтләргә чиқип кетишкә мәҗбур болғаниди. Улар асасән қошна қазақистан вә қирғизистанға орунлашти. Вақитниң өтүши билән уларниң мутләқ көп қисми аләмдин өтүп, һазир санақлиқ кишиләрла қалди. Қазақистан уйғурлири һәр йили мушу күни өтидиған мурасимда әнә шу шәхсләргә һөрмәт билдүрүшни әнәнигә айландурғаниди. Бу қетимда өткән мурасимға миллий армийә җәңчилиридин пәқәт бирла киши қатнашқан болса, қалған тәклип қилинғанлар саламәтликиниң начарлиқидин келәлмигән.

Бу йили 12-ноябирда өткән хатириләш мурасимиға алмута шәһири вә униң әтрапидики наһийәләрдин кәлгән вәкилләр болуп 150 тин ошуқ адәм қатнашқан. Уларниң арисида зиялийлар, җәмийәтлик бирләшмиләр вәкиллири, юрт актиплири, җамаәтчилик вә яшлар болди.

Мурасимни ачқан сәйдалим амутоф мәзкур паалийәтниң икки җумһурийәт байримиға беғишланғанлиқини елан қилип, мурасимгә кәлгүчиләрни қизғин тәбриклиди. Андин азадлиқ, мустәқиллиқ, әркинлик үчүн қурбан болғанларға атап қуран тилавәт қилинди.

Уйғурларниң мустәқил дөләтлири «шәрқий түркистан җумһурийәтлириниң қисқичә қурулуш тарихи» темисида доклат қилған тилшунас алимә зәйнәп исламова шәрқий түркистан ислам җумһурийити вә шәрқий түркистан җумһурийитиниң қурулуш вә йимирилиш тарихи вә сәвәблири, мәзкур җумһурийәтләр рәһбәрлириниң тәқдиригә тохталди.

Андин сөзгә чиққан сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди дуня вәзийити, уйғурларниң бүгүнки әһвали, дуня уйғур қурултийиниң кейинки вақитларда йүргүзгән паалийәтлири, уйғур зиялийси илһам тохти, қазақистанлиқ уйғурлар алдида турған мәқсәт вә вәзипиләр һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди.

Мурасимда нөвәттики сөз сабиқ миллий армийә җәңчиси 90 яшлиқ нурмуһәммәт ака садиқофқа берилгәндә мурасим қатнашқучилири уни гүлдүрлигән алқишлар билән қарши алди һәм униң бойниға ай-юлтузлуқ лента асти. Нурмуһәммәт акиниң нутқиға бәш минут вақит аҗритилған болсиму, йиғин қатнашқучилири униң әслимилирини 20 минут мабәйнидә сүкүт сақлап тиңшиди. Нурмуһәммәт садиқоф өзиниң баштин кәчүргәнлири, миллий армийәниң қәһриманлиқ йүрүшлири, шәрқий түркистан җумһурийити рәһбәрлириниң паалийити, уйғурларниң бүгүнки әһвали һәмдә уйғур миллий һәрикити һәққидә өз қарашлирини оттуриға қойди.

Мурасимда сөзлигән атақлиқ шаир абдуғопур қутлуқоф, профессор абдуллам самсақоф, «ахбарат» журнилиниң хадими наиләм һәмрайева вә башқилар мурасим қатнашқучилириниң «шәрқий түркистан җумһурийәт» дөләт байрими билән тәбрикләп, өзлириниң уйғур миллий һәрикити, уйғурлар бешиға кәлгән зулумлар һәм уларниң келәчәк тәқдири һәққидә қарашлириниң билдүрди.

Радийомиз зияритини қобул қилған «ахбарат» журнилиниң хадими наиләм һәмрайева ханим мундақ деди: «мән дуняға кәлгәндә хитай басқунчилири бизниң җумһурийитимизни ишғал қиливалғиниға бир йил болған икән. Мениң дадам турсун бәшири миллий армийәгә қатнашқан. Дадам һәрәмбағ урушиға қатнишип, азад қилғандин кейин, бөртала, аришаң дегән йәрләрдә урушқа қатнашқан икән.»

Наиләм һәмрайеваниң ейтишичә, миллий армийә җәңчилири қәһриманлиқниң үлгисини көрситип, сан вә техника җәһәттин хели үстүнлүккә игә хитайниң мунтизим армийәсигә қаттиқ зәрбә берип, аһалини роһландурған икән.

Алмута вилайитиниң уйғур наһийәсидин вәкил болуп кәлгән сәйдалим амутоф әпәнди бүгүнки мурасим һәққидә тохтилип, мундақ деди: «бу байрамдин наһайити чоң тәсират алдим. Биздә дағдуғилиқ, кәң дәриҗидә өтмисиму, 150-200 адәм қатнашқан бу мурасимда җумһурийәт қандақ қилип қурулған вә қандақ мәғлубийәткә учриғанлиқи тоғрилиқ доклатларни аңлидуқ. Ана вәтинимиздә хәлқимизниң лагерда қийниливатқанлиқи, ички органлири сетиливатқан инсанлиримизниң еғир әһвалда туруватқанлиқиға наһайити ечинимән. Бизгә һазир әң асаслиқи өмлүк керәк. Дуня уйғур қурултийи икки-икки йерим йил ичидә пүткүл уйғурниң давасини, ички дунясини пүткүл дуняға тонутти. Өмлүктә болидиған болсақ, вәтинимиз тез арида азад болиду, дәп ишинимән».

Алмутада өткән мурасим уюштурғучилиридин игилишимизчә, хатирә паалийитини өткүзүш орни бәзи сәвәбләр билән бүгүн чүшкә йеқин бир нәччә қетим өзгәртилгән. Уларниң ейтишичә, көплигән адәмләр мурасим орниниң өзгәргәнликидин хәвәрсиз қалған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт