Америка дөләт мәҗлисиниң хитай ишлири кометити тутқундики илһам тохти һәққидә баянат елан қилди

Мухбиримиз меһрибан
2021-01-14
Share
Америка дөләт мәҗлисиниң хитай ишлири кометити тутқундики илһам тохти һәққидә баянат елан қилди Хитай һөкүмити тәрипидин муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған уйғур зиялийси илһам тохти тутқун қилиништин илгири өйидә мухбирларниң соалиға җаваб бәрмәктә. 2013-Йили 4-феврал, бейҗиң.
AP

12-январ күни америка дөләт мәҗлисиниң хитай ишлири кометити баянат елан қилип, хитай һөкүмити тәрипидин муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған уйғур зиялийси илһам тохтини шәртсиз қоюп беришни тәләп қилди.

Мәзкур баянат хитай ишлири кометитиниң тиветтердики тор һисабида елан қилинған болуп, баянатта мундақ дийилгән: "бундин 7 йил илгири уйғур билим адими илһам тохти тутқун қилинди вә кейинрәк ‹бөлгүнчилик' билән әйиблинип, өмүрлүк қамақ җазасиға һөкүм қилинди. У тинчлиқ йоли арқилиқ уйғурлар билән хитайлар оттурсида диялог башлиған иди. У шәртсиз қоюп берилиши керәк."

Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири кометитиниң тор улинишида йәнә илһам тохтиниң тәрҗимиһали толуқ берилгән. Мәзкур баянатта йәнә илһам тохти тутқун қилинғандин кейин хитай һөкүмитиниң униң һәққидә бәргән баянатлири, униңға 2014-йили 9-айда үрүмчидә сот ечилип, "җинайәт" бекитилгән җәрянлар ай-күнлири билән тәпсилий берилгән.

Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири кометитиниң мәзкур баянати елан қилинғандин кейин, бу баянат илһам тохтиниң америкадики қизи җәвһәр вә чәт әлләрдики уйғур паалийәтчилириниң алқишиға еришти.

Хизмәт алдирашлиқи ичидики җәвһәр 13-январ радийомиз уйғур бөлүмигә текст арқилиқ учур йоллап, америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитетиниң дадиси һәққидики баянатиға болған тәшәккүрини билдүрди.

Җәвһәр мундақ язған: "мән америка хитай ишлири комиссийәсиниң дадамниң ишини йәнә бир қетим оттуриға қойғанлиқидин миннәтдармән. Дадамниң 7 йилдин буян түрмидә қелиши мени қаттиқ әндишигә салиду. Мән америка һөкүмитиниң дадамни қоюп бериш үчүн давамлиқ хитай һөкүмитигә чақириқ қилишини үмид қилимән."

Җәвһәр хетидә өз үмидини ипадиләп мундақ дегән: "мән буниң мән һәм америка һөкүмитиниң хитай һөкүмитидин ахирқи қетим дадамни вә қанунсиз түрмигә соланған башқа бигунаһ уйғурларни қоюп беришини тәләп қилиши болуп қелишини үмид қилимән. Бундақ әһвалда әркинликидин мәһрум қилинған дадам вә тутқундики барлиқ бигунаһ уйғур хәлқи шәртсиз қоюп берилиши керәк, дәп қараймән."

Германйәдики "илһам тохти иниститоти" ниң башлиқи әнвәр җан әпәнди зияртимизни қобул қилип, илһам тохти тутқун қилинғанлиқиниң 7 йиллиқи мунасивити билән америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитетиниң бу баянатни елан қилишиниң муһим әһмийәткә игә икәнликини билдүрди.

Әнвәр җан әпәнди йәнә илһам тохти әпәнди вә униң хәлқарада тутқун орни һәққидә тохталди. У илһам тохтиниң өз хәлқиниң әркинлики вә һоқуқлири үчүн күрәшкән җасарити үчүн "әркинлик җәңчиси" дәп тәрипләнгәнликини, 7 йилдин буян хәлқарадики кишилик һоқуқ тәшкилатлири үзлүксиз түрдә хитай һөкүмитидин илһам тохтини шәртсиз қоюп беришни тәләп қилип кәлгәнликини билдүрди.

Бейҗиң милләтләр университетиниң иқтисад пәнлири дотсенти илһам тохти әйни вақитта хитай һөкүмитидин уйғурларниң хитайдики баравәрлики вә қануний һәқлирини ашкара тәләп қилған уйғур зиялийсидур. Бу сәвәбтин у 2014-йили 1-айниң 15-күни тутқун қилинип, шу йили 9-айниң 22-күни "миллий бөлгүнчиликкә қутратқулуқ қилиш, дөләтни парчилашқа урунуш" дигәндәк аталмиш "җинайәт" ләр билән муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинған иди. Йеқинқи 7 йилдин буян хәлқрада илһам тохтини қоюп бериш садалири барғанчә күчәйди. Бу йилларда илһам тохти әпәнди йәнә көплигән нопузлуқ хәлқаралиқ кишилик һоқуқ мукапатлириға намзат қилип көрситилди. Һазирға қәдәр илһам тохти әпәнди "мартин әнналис кишилик һоқуқ мукапати", "сахороф әркинлик мукапати" қатарлиқ 10 дин артуқ кишилик һоқуқ мукапатлири билән мукапатланди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт