Ilham toxti 2020-yilliq "Nobél tinchliq mukapati" ning axirqi 5 namzatining biri boldi we uning "Uyghur biz tori" eslige keltürüldi

Muxbirimiz méhriban
2020-10-08
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur ziyaliysi ilham toxti xitay hökümiti teripidin tutqun qilin'ghanliqining 5 yilliqining xatirisi. 2019-Yili 15-yanwar.
Uyghur ziyaliysi ilham toxti xitay hökümiti teripidin tutqun qilin'ghanliqining 5 yilliqining xatirisi. 2019-Yili 15-yanwar.
RFA

5-Öktebir düshenbe küni xitay türmisidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxtining 2020-yilliq "Nobél tinchliq mukapati" ning axirqi 5 namzatining biri bolghanliqi shuningdek uning taqiwétilgen "Uyghur biz tori" ning eslige keltürülgenlik xewiri chet'ellerdiki Uyghur ziyaliylirini hayajanlandurdi. Bu munasiwet bilen ilham toxtining qizi jewher qatarliqlar öz pikir qarashlirini otturigha qoyup buni yuqiri bahalidi.

5-Öktebir küni norwégiyedin ilham toxti ependining 2020-yilliq "Nobél tinchliq mukapati" ning axirqi 5 namzatining biri bolup tallan'ghan xewiri tarqaldi. Uyghurlarni hayajan'gha salidighan bu xushalliq xewiri bilen birlikte yene shu küni gérmaniyediki "Ilham toxti inistitituti" ilham toxti ependi teripidin qurulghan "Uyghur biz tori" ning eslige keltürülgenlikini élan qildi.

Ilham toxti ependining amérikadiki qizi jewher radiyomiz ziyaritini qobul qilip, özining bu ikki xewerdin hayajanlan'ghaliqi we xushalliqini bildürdi.

Jewher sözide, dadisi ilham toxtining 2020-yilliq nobél tinchliq mukapatining axirqi 5 namzatining biri bolup tallan'ghanliqi uni jiddiyleshtürgen we hayajanlandurghan bolsa, dadisining öz xelqi Uyghurlar üchün töligen bedellirining pakiti bolghan, dadisi teripidin qurulghan "Uyghur biz tori" ning eslige keltürülüshi, özi üchün 2020-yildiki ehmiyetlik ikki tarixi weqe bolghanliqini bildürdi.

"Uyghur biz tori" 2004-yili ilham toxti ependi teripidin tesis qilin'ghandin taki 2014-yili 1-ayning axiri taqilip qalghan'gha qeder, ilham toxti bashliq bir qisim Uyghur ziyaliylirining tirishchanliqida, Uyghurlarning xitaydiki ehwali we qanuniy heqlirini xitay xelqi we dunyagha anglitishta muhim közneklerning birige aylan'ghanidi.

"Ilham toxti instituti" ning 5-öktebir élan qilghan xewiridin melum bolushiche, "Uyghur biz tori" din hazirgha qeder eslige keltürülgen maqale jem'iy 3533 parche. Bular 2006-yilidin 2013-yilighiche bolghan ariliqta "Uyghur biz" tor békitide élan qilin'ghan xewer we türlük témidiki maqalilerni öz ichige alghan. Eslige keltürülgen yéngi "Uyghur biz" tor békitining tor adrési: https://www.uyghurbiz.org

Gérmaniyediki "Ilham toxti instituti" ning re'isi enwerjan ependi ziyaritimizni qobul qilip, "Uyghur biz tori" ning eslige keltürülüshi we uning ehmiyiti heqqide toxtaldi.

Enwerjan ependining bildürüshiche, "Uyghur biz" tor békiti "Ilham toxti instituti" ning küch chiqirishi bilen, amérikadiki kompyutér mutexessisi abliz mexsut ependining bashchiliqidiki bir guruppa Uyghur yashlirining yérim yilgha yéqin waqit tirishchanliqi netijiside eslige keltürülgen.

Amérikadiki Uyghur pa'aliyetchiliridin dunya Uyghur qurultiyining xitay ishliri komitéti mudiri élshat hesen ependimu ziyaritimizni qobul qilip, ilham toxti teripidin qurulghan "Uyghur biz tori" ning eslige keltürüshini 2020-yildiki tarixi weqe dep teriplidi.

Élshat hesen ependi sözide, ilham toxti teripidin qurulghan "Uyghur biz tori" ning eyni yilliri xitay paytexti béyjingda turup, Uyghurlarning qanuniy heqlirini ashkara telep qilip otturigha chiqqan ilham toxti ependi we uning etrapidiki öz xelqining erkinliki üchün küresh qilghan Uyghur ziyaliylirining Uyghur mesilisini xitay xelqige we dunyagha anglitishtiki muhim bir köznek hetta jeng meydani rolini oynighanliqini bildürdi.

Élshat hesen ependi yene ilham toxti ependi qurghan "Uyghur biz tori" ning eslige keltürülüshi we ilham toxti ependining 2020-yilliq "Nobél tinchliq mukapati" ning axirqi 5 namzatining biri bolup tallinishining ehmiyitini tekitlidi.

Élshat hesen ependining qarishiche, ilham toxti gerche xitay hökümiti teripidin "Bölgünchilik we döletni parchilash" jinayiti artilip muddetsiz qamaqqa mehkum qilin'ghan bolsimu, emma uning xelq'araliq nopuzluq mukapatlargha körsitilishining özila, uning Uyghurlar üchün töligen bedellirining étirap qilinishi iken. Halbuki ilham toxti teripidin qurulghan "Uyghur biz tori" ning eslige keltürülüshi uning Uyghurlar üchün töligen bedellirini ispatlaydighan tarix pakitning qayta namayan bolushi iken.

Béyjingdiki merkiziy milletler uniwérsitétining iqtisad fakultéti dotsénti ilham toxti ependi, Uyghurlarning xitaydiki qanuniy heqliri we xitay xelqi bilen bolghan barawer hoquqini telep qilghini üchün, xitay da'iriliri teripidin 2014-yili 15-yanwar tutqun qilinip shu yili 22-séntebir muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghanidi.

Ilham toxti ependi gerche xitay da'iriliri teripidin "Bölgünchilik we döletni parchilash" jinayiti artilip, muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghan bolsimu, emma u gherb démokratik döletliride heqqaniyet üchün, öz xelqi Uyghurlarning erkinliki üchün bedel töligen qehriman dep teriplendi. 2014-Yili u tutqun qilin'ghandin buyan, uninggha "Barbara goldsimis erkin yézish mukapati", "Martin ennanist kishilik hoquq mukapati", "Saxarof erkinlik mukapati" qatarliq köpligen nopuzluq xelq'araliq mukapatlar bérildi. U yene 2019-yili we 2020-yili ikki yil ichide arqa-arqidin "Nobél tinchliq mukapati" gha namzat qilip körsitildi. 2020-Yili uning "Nobél tinchliq mukapati" ning axirqi 5 namzatining biri bolup tallinishi Uyghurlar üchün tarixi ehmiyetlik weqelerning biri dep teriplenmekte.

Toluq bet