Түрк профессорлар илһам тохтини “нобел тинчлиқ мукапати” ға намзатлиққа көрситишкә чақирилди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021.10.27
Түрк профессорлар илһам тохтини “нобел тинчлиқ мукапати” ға намзатлиққа көрситишкә чақирилди Түркийә пайтәхти әнқәрәдә “кишилик һоқуқ җәңчиси илһам тохти вә шәрқий түркистан” темисида өткүзүлгән юмилақ үстәл йиғинидин көрүнүш. 2021-Йили 26-өктәбир.
RFA/Erkin Tarim

26-Өктәбир күни чүштин кейин, түркийә пайитәхти әнқәрәдә “кишилик һоқуқ җәңчиси илһам тохти вә шәрқий түркистан” темисида юмулақ үстәл йиғини өткүзүлди. “илһам тохтини қоллаш” гурупписи билән мәркизи истанбулда турушлуқ уйғур академийәси бирликтә уюштурған мәзкур йиғин явропа иттипақиниң әң алий кишилик һоқуқ мукапати болған “сахароф кишилик һоқуқ мукапати” ниң саһиби, һазир хитайда өмүрлүк қамақта йетиватқан уйғур зиялийси илһам тохтиниң туғулған күни шәрипигә беғишланған.

Йиғинда “илһам тохтини қоллаш” гурупписиниң мәсули әнвәр җан әпәнди түрк профессорларни илһам тохтини “нобел тинчлиқ мукапати” ға намзатлиққа көрситишкә чақирди.

Йиғинға түркийәдә актип паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан аммивий тәшкилатлириниң мәсуллири, түркийәдики һәр қайси сиясий партийәләрниң рәһбәрлири, түркийәдики әң чоң аммивий тәшкилатлардин бири болған “түрк оҗақлири” тәшкилатиниң рәһбәрлири, әнқәрәдики уйғурлар, ахбарат васитилириниң мухбирлири қатнашти.

Уйғур академийәсиниң баш катипи шәвкәт насир риясәтчилик қилған юмулақ үстәл йиғини түркийәниң дөләт марши билән шәрқий түркистанниң истиқлал маршини орундаш билән башланди.

Арқидин әнвәр җан әпәнди сөз қилди. У мундақ деди: “хитай илһам тохтиға муддәтсиз қамақ җазаси бәргәндин кейин, бирләшкән дөләтләр тәшкилати, явропа парламенти қатарлиқ хәлқара органларниң қаттиқ наразилиқиға учриди. Дунядики миңлиған илим адәмлири вә хәлқара кәчүрүм тәшкилатиға охшаш көп сандики кишилик һоқуқ органлири, шундақла дөләт вә һөкүмәт рәһбәрлири, илһам тохтиниң қоюп берилиши үчүн чақириқлар елан қилди.”

У сөзини мундақ давамлаштурди: “‛илһам тохтини қоллаш‚ гурупписи вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тиришчанлиқи нәтиҗисидә илһам тохти әпәнди өткән 7 йил ичидә дунявий тинчлиқ, адаләт, әркинлик вә кишилик һоқуқ үчүн көрәш қилған шәхс вә тәшкилатларға берилидиған ондин көп мукапатқа лайиқ көрүлди. Бу мукапатлардин явропада берилгән үч мукапатни илһам тохти турмидә болғачқа униң намидин мән берип тапшуруп алдим. У кейинки үч йил ичидә ‛нобел тинчлиқ мукапати‚ ға намзат көрситилди.”

У сөзиниң ахирида түркийәдики профессорларни илһам тохтини “нобел тинчлиқ мукапати” ға намзатлиққа көрситишкә чақириқ қилип, мунуларни деди: “буларниң һәммиси түркийәниң сиртидики дөләтләрдә болди. Бу дөләтләрниң уйғурлар билән тарихий, мәдәнийәт вә әнәнивий җәһәттин һечқандақ мунасивити йоқ. Бу мукапатлар пәқәтла инсанпәрвәрликни нәзәрдә тутуп туруп берилгән. Бундин кейинки хизмәтләрдә уйғурлар дучар болуватқан ирқий қирғинчилиқни нәзәрдә тутқан һалда, уйғурларниң пидакар әвлади илһам тохтини нобел мукапатиға намзатлиққа көрситидиғанлар ичидә түркийәдики университет оқутқучилири, қанунчилар вә мунасивәтлик шәхисләрниңму орун елишини үмид қилимиз.”

Әнвәр җан “нобел тинчлиқ мукапати” ға намзатлиққа көрситишниң замани һәққидә изаһат берип мундақ деди: “2022-йиллиқ нобел мукапатиға намзат көрситиш, тор арқилиқ елип берилидикән. Буниң муддити 1-айниң 31-күнигичә икән. Түрк қериндашлиримизниң илһам тохтини ‛нобел тинчлиқ‚ мукапатиға намзатлиққа көрситишини йәнә бир қетим илтимас қилимән.”

Арқидин “түрк оҗақлири” тәшкилатиниң рәиси мәмәт өз әпәнди, бүйүк бирлик партийәсиниң муавин рәиси али кесәр әпәнди, “йеңидин рәһаф” партийәсиниң муавин рәиси доған бекин әпәнди, “ийи” партийәсиниң түрк дунясиға мәсул хадими болған берил гүмүш ханимлар сөз қилип, илһам тохтиниң туғулған күнини тәбрикләш билән бирликтә, униң түрмидин қоюп берилиши үчүн қолидин кәлгәнни қилидиғанлиқини оттуриға қойди.

Шундин кейин мәзкур паалийәтни уюштурған уйғур академийәсиниң рәиси фәрһат қурбан тәңритағли әпәнди сөз қилип, тутқундики уйғур зиялийси илһам тохтиниң 52 яшқа киргәнликини тәбрикләш билән биргә, униң җисманий вә роһий җәһәттики сағламлиқиға болған әндишисиниң күнсайин күчийиватқанлиқини тәкитлиди. У сөзидә илһам тохти тәвәллутиниң 52 йиллиқи мунасивити бу юмулақ үстәл йиғинини ечиштики мәқситиниң келәр йили илһам тохтини “нобел тинчлиқ мукапати” ға намзатлиққа көрситиш хизмәтлиригә тәйярлиқ қилиштин ибарәт икәнликини билдүрди.

Мәлум болғинидәк, бейҗиңдики мәркизий милләтләр университетиниң оқутқучиси, иқтисадшунас илһам тохти 2014-йили хитай һөкүмити тәрипидин “бөлгүнчилик” җинайити билән муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған иди. Измирдики әгә университетиниң профессори алимҗан инайәт әпәнди илһам тохтиниң сиясий ғайиси вә көз қарашлири тоғрисида тохталди. У өзиниң бу йиғинда бәргән доклати тоғрисида қисқичә мәлумат бәрди.

Илһам тохти қолға елинғандин буянқи 7 йил ичидә “сахароф мукапати”, “мартен анналис кишилик һоқуқ мукапати”, “веймар әркинлик мукапати” қатарлиқ 10 дин артуқ хәлқаралиқ мукапатларға еришкән. Булардин сирт у йәнә уда икки қетим “нобел тинчлиқ мукапати” ға намзатлиққа көрситилгән иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.