Türkiyedimu ilham toxtini “Nobél tinchliq mukapati” gha namzatliqqa körsitishke chaqirish pa'aliyiti bashlandi

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2023.11.06
ilham-tohti-nobel-1.jpg Türk proféssor we siyasiyonlarni Uyghur ziyaliysi ilham toxtini 2024-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzatliqqa körsitishke chaqirish yüzisidin échilghan yighindin körünüsh. 2023-Yili 4-noyabir, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Ilham toxtini qollash guruppisi, 4-noyabir axsham türkiye paytexti enqerede yighin chaqirip, türk proféssor we siyasiyonlarni yawropa ittipaqining eng aliy kishilik hoquq mukapati bolghan “Saxarof kishilik hoquq mukapati” ning sahibi, hazir xitayda ömürlük qamaqta yétiwatqan Uyghur ziyaliysi ilham toxtini 2024-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzat körsitishke chaqirdi.

Yighin'gha enqerediki türkiye hajibayram uniwérsitéti proféssori qonuralp erjilasun, proféssor doktor tümen somunju'oghlu, ottura sherq téxnika uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler kespi proféssori ishq qushchu bonnaféd xanim, gazi uniwérsitéti némis tili oququtquchisi dilek tahir xanim we bezi ismini ashkarilashni xalimighan bir qanche tetqiqatchi ishtirak qildi.

Yumilaq üstel yighinida aldi bilen enwer jan ependi söz qildi. U mundaq dédi: “Ilham toxtini 2024-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzatliqqa körsitish pa'aliyitimiz téximu keng da'iride dawamlishiwatidu. Hemmimizge melum bolghinidek ilham toxti mu'ellim 2018-yilidin buyan dunya boyiche alimlar we démokratik döletlerning parlamént ezaliri teripidin nobél tinchliq mukapatigha namzat körsitiliwatidu. Bu jehettin türkiyedin téximu köp ziyaliy we parlamént ezalirining qollap quwwetlep namzat körsitishini qolgha keltürüsh üchün türkiyege keldim. Bügün enqerede siler bilen uchriship olturuptimiz, bu uchrishishimiz aldimizdiki künlerde istanbul we qeyseri qatarliq sheherlerde dawamlashmaqchi.”

Türk proféssor we siyasiyonlarni Uyghur ziyaliysi ilham toxtini 2024-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzatliqqa körsitishke chaqirish yüzisidin échilghan yighinda enwer jan ependi(solda) bilen xeyrulla efendigil ependi. 2023-Yili 4-noyabir, türkiye.
Türk proféssor we siyasiyonlarni Uyghur ziyaliysi ilham toxtini 2024-yilliq nobél tinchliq mukapatigha namzatliqqa körsitishke chaqirish yüzisidin échilghan yighinda enwer jan ependi(solda) bilen xeyrulla efendigil ependi. 2023-Yili 4-noyabir, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Enwer jan ependi sözini mundaq dawamlashturdi: “Ilham toxti 2019-yili saxarof mukapatini aldi. Mezkur mukapatni amérikadiki qizi jewher yawropa parlaméntidiki 600 neper etrapida parlamént ezasining alqish sadasi ichide sehnige chiqip aldi. Biz ilham toxtini qollash guruppisi we kishilik hoquq teshkilatlirining tirishchanliqi netijiside ilham toxti ependi ötken 9 yil ichide dunyawi tinchliq, adalet, erkinlik we kishilik hoquq üchün küresh qilghan shexs we teshkilatlargha bérilidighan ondin köp mukapatqa layiq körüldi. Bu mukapatlardin yawropada bérilgen üch mukapatni ilham toxti türmide bolghachqa uning namidin men bérip tapshurup aldim. U kéyinki 5 yil ichide‚nobél tinchliq mukapati‛gha namzat körsitildi. Biz ilham toxti nobél tinchliq mukapatigha érishkiche namzatliqqa körsitishke dawam qilimiz.”

U sözining axirida yighin'gha ishtirak qilghan proféssorlarni, türkiyediki bashqa proféssorlarni ilham toxtini “Nobél tinchliq mukapati” gha namzatliqqa körsitishke chaqiriq qilip, munularni dédi: “Türkiye Uyghurlar üchün héchqandaq bir ish qilalmisimu, héch bolmisa türkiyediki ziyaliylar ilham toxtini‚nobél tinchliq mukapati‛gha namzat körsitishi kérek. Hazirghiche dunyaning nurghun jayliridiki köp sanda proféssor namzat körsetti. Uyghur xelqi bilen türk xelqi bir millet. 2024-Yilliq nobél mukapatigha namzat körsitish, tor arqiliq élip bérilidighan bolup, buning mudditi 1-ayning 31-künigiche iken. Siz türk proféssor qérindashlirimiz we türkiyediki bashqa proféssorlarning ilham toxtini ‛‚nobél tinchliq mukapati‛gha namzatliqqa körsitishini yene bir qétim iltimas qilimen.”

Arqidin yumilaq üstel yighinigha qatnashqan türkiyelik proféssorlar bes-bes bilen pikir bayan qilip, ilham toxtining türmidin qoyup bérilishi üchün qolidin kelgenni qilidighanliqini, téximu köp kishining ilham toxtini “Nobél tinchliq mukapati” gha namzat körsitishini qolgha keltürüsh üchün ijtima'iy taratqular, axbarat wasitiliri arqiliq téximu köp kishige ilham toxtini, xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliq siyasitini chüshendürüsh kéreklikini otturigha qoyushti.

Yighin axirida ziyaritimizni qobul qilghan proféssor doktor qonur alip erjilasun ependi mundaq dédi: “Türkiyede ilham toxtini yaxshi tonushturushimiz kérek. Ilham toxti toghrisida qisqa sin körünüshlerni ishlep ijtima'iy taratqularda tarqitishimiz kérek. Uni tonushturghan maqaliler yézip élan qilishimiz kérek. Shundaq qilghan waqtimizda téximu köp kishi uni nobél tinchliq mukapatigha namzat körsitidu dep oylaymen.”

Enwer jan ependi amérika we bezi yawropa döletliridiki ziyaliylarning ilham toxtini aktip qollawatqanliqini, türkiyediki ziyaliylarningmu qollishini qolgha keltürüsh üchün téximu zor tirishchanliq körsitidighanliqini bayan qildi.

Béyjingdiki merkiziy milletler uniwérsitétining oqutquchisi, iqtisadshunas ilham toxti 2014-yili xitay hökümiti teripidin “Bölgünchilik” jinayiti bilen muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghanidi. Ilham toxti qolgha élin'ghandin buyanqi 9 yil ichide “Saxarof mukapati”, “Martén annalis kishilik hoquq mukapati”, “Wéymar erkinlik mukapati” we türkiyedin “Ismayil gaspirali mukapati” qatarliq 10 din artuq xelq'araliq mukapatlargha érishken. Bulardin sirt u yene uda 4 qétim “Nobél tinchliq mukapati” gha namzatliqqa körsitilgenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.