Хитайниң айфон учур оғрилаш техникисини уйғурларға ишләткәнлики ашкариланди

Мухбиримиз ирадә
2021-05-11
Share
Хитайниң айфон учур оғрилаш техникисини уйғурларға ишләткәнлики ашкариланди Шифирланған учур епи "сигнал" (оттурида) әқлий иқтидарлиқ телефонниң екранида көрүнүши. 2021-Йили 16-март, бейҗиң.
AFP

Америкада чиқидиған "MIT Technology Review" журнилида "хитайниң мукапатқа еришкән айфон учур оғрилаш техникиси арқилиқ уйғурларни нишанға елиши" мавзулуқ бир парчә мақалә елан қилинди. Мақалида хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаритиватқан җасуслуқ һәрикәтлириниң көлими вә униң җиддийлики тәпсилий тонуштурулған. Униңда хитайниң қандақ қилип интайин юқири баһаға ярайдиған айфонға суқунуп кириш техникиси байқалған һаман уни уйғурларға қарши қолланғанлиқи тонуштурулған.

Униңда ейтилишичә, дуняниң һәрқайси җайлиридин кәлгән хаккерлар йилда бир қетим бир ариға җәм болуп, өзиниң хаккерлиқ маһарәтлирини намаян қилидиған мусабиқигә қатнишидикән. Адәттә гугил, микрософт, алма қатарлиқ ширкәтләр бу мусабиқиләрни қоллайдиған болуп, улар бу арқилиқ өзлири базарға салған мәшғулат системиси, айфон қатарлиқ мәһсулатлардики йошурун аҗиз нуқтиларни тепип чиққан маһирларни мукапатлайдикән вә бу тепилған йочуқларни оңшайдикән.

Дуняниң һәрқайси җайлиридики сәрхил хаккерларни җәлп қилидиған бу "Pwn2Own" мусабиқисидә көп йиллардин буян хитай хаккерлири әң йетәкчи күч болуп, милйон доллар мукапатларға еришип, сәрхиллар қатарида өз намини тиклигәникән. Бирақ 2017-йилиға кәлгәндә, буларниң һәммиси тохтап қалған. Чүнки ойлимиған йәрдин хитайдики әң муһим техника ширкәтлириниң бири болған "Qihoo 360" ниң қурғучиси вә баш иҗраийә әмәлдари чәтәлгә чиқип хаккерлиқ мусабиқисигә қатнашқан хитай пуқралирини ашкара тәнқид қилған.

Мәзкур шркәтниң хоҗайни, милярдер җов хуңйи хитай хәвәр тор бекити "сина" ниң зияритини қобул қилғанда "бундақ паалийәтләрдә яхши нәтиҗә қазиниш пәқәт хиялий мувәппәқийәткә вәкиллик қилиду. Хитай хаккерлири чәтәлдики мусабиқиләрдә йочуқни көрситип бәрсә, униңдин пайдиланғили болмайду. Униң орниға бу хаккерлар вә уларниң билими хитайниң өзидә қелиши керәк, шундақ болғандила улар юмшақ детал йочуқлириниң һәқиқий әһмийити вә истратегийәлик қиммитини тонуп йетәләйду" дегән.

Нәтиҗидә хитай һөкүмити узун өтмәйла хитай тор бихәтәрлики тәтқиқатчилириниң чәтәлләрдики хаккерлиқ мусабиқилиригә қатнишишини чәклигән вә униң орниға хитайниң өзидә бир мусабиқә тәсис қилған. Тйәнфу лоңқиси дәп аталған бу мусабиқиниң ечилиш мурасими 2018-йили ноябирда өткүзүлгән болуп, бу мусабиқидә 200миң долларлиқ әң юқири мукапат "чихо 360" тәтқиқатчиси чи шүнҗавға берилгән, у әң йеңи вә әң йеңи айфонларниму асан вә ишәнчлик контрол қилалайдиған бир қатар зәнҗирсиман техникларни көрсәткән болуп, кишини һәйран қалдуридиған бу техника узун өтмәйла хитай һөкүмити тәрипидин уйғурларға қарши ишлитилгән.

Шветсарийәдә яшаватқан компютер учур бихәтәрлик мутәхәссиси доктор абдушүкүр абдурешит радийомизға қилған сөзидә буниңға чүшәнчә берип, хитайниң уйғурлар көп қоллинидиған тор бәтләргә зиянлиқ юмталларни йошуруп қоюш арқилиқ андин бу тор бәтләрни зиярәт қилған уйғурларниң телефонлириға суқунуп киргәнликини билдүрди.

Хәвәрдә баян қилинишичә, чи шүнҗав айфон мәшғулат системисиниң ядроси "Safari" торкөргүси ичидики бир аҗизлиқни байқиған. Бу арқилиқ һуҗум қилғучи, чи шүнҗавниң яман ғәрәзлик коди орнитилған тор бәтни зиярәт қилған һәр қандақ айфонни игәлливалидикән. Бу хаккерлиқ тактикиси йошурун базарда милйонлиған долларға сетилип, җинайәтчиләр яки һөкүмәтләргә җасуслуқ қилиш иқтидари беридиған йошурун күчкә игә болуп, чи шүнҗав бу техникисиға "қалаймиқанчилиқ" дәп исим қойған.

Доктор абдушүкүр абдурешитниң ейтишичә, хитай һөкүмити чәтәлләрдә уйғурлар көп зиярәт қилидиған "уйғур академийәси" ниң тор бети дәл шу хил зиянлиқ юмтал орунлаштурулған бир қанчә бихәтәр болмиған тор бәтләрниң бири икән. Шуңа бу тор бәтни қолланғанларниң телефонлириниң хаккерланған, йәни хаккерларниң һуҗумиға учриған болуши мумкин икән.

Хәвәрдә диққәт қозғайдиғини, "қалаймиқанчилиқ" дәп аталған бу зиянлиқ хаккерлиқ техникиси чи шүнҗав тәрипидин кәшип қилинип мусабиқидә мукапатқа еришип икки ай өткәндин кейинла уйғурларға қарши қоллинилишқа башлиған. Алма ширкити наһайити аз учрайдиған блог язмисини елан қилип, һуҗумниң икки ай ичидә йүз бәргәнликини, бу һуҗумниң башқа бир мустәқил тор бихәтәрлики тәтқиқатчиси әһвални байқап алма ширкитигә хәвәр қилғучә вә алма ширкити йочуқни әткүчә болған арилиққичә давам қилғанлиқини дәлиллигән.

2019-Йили 8-айда, гугил ширкитиму айфонларниң хаккерлиқ һуҗумиға учраш мәсилисидә пәвқуладдә тәһлил елан қилған болуп, униңда тәтқиқатчилар байқиған "бәш хил" зәнҗирсиман һуҗум мулаһизә қилинғаникән. Мақалидә бу һәқтә мунулар баян қилинған: "гугил тәтқиқатчилири йүз бәргән һуҗумларниң реал дуняда ишлитилиши билән ‹қалаймиқанчилиқ' дәп аталған техника арисидики охшашлиқни селиштурған. Уларни қаттиқ һәйран қалдурғини, зиянкәшликкә учриғучилар вә һуҗум қилғучиларниң кимлики болди. Йәни уйғур мусулманлири вә хитай һөкүмити. Хитайниң уйғурларға қаратқан хаккерлиқ һуҗуми интайин әшәддий болуп, у үнүмлүк һалда йәршарилашқан. Дөләт чеграсидин һалқиған. У журналистларни, өктичиләрни вә бейҗиңға садақәтмәнлики йетәрлик әмәс дәп гуман пәйда қилған һәммә кишини нишан қилған".

Абдушүкүр әпәндиниң билдүрүшичә, улар телефонларға суқунуп кирип, бу телефонлар арқилиқ, барлиқ паалийәтләрни назарәт қилип туралиши мумкин икән.

"MIT Technology Review" ниң игилишичә, америка һөкүмити қармиқидики назарәт орунлириму уйғурларға қаритиливатқан бу "қалаймиқанчилиқ" намлиқ тор һуҗумини байқиған болуп, улар һәтта алма ширкитини бу һәқтә агаһландурғаникән. Хәвәрдә мундақ дейилгән:

"американиң йәкүнлишичә, хитай һәқиқәтән чихо ширкитиниң башлиқи җов хуңйи оттуриға қойған ‹истратегийелик қиммәт' пиланиға әмәл қилған. Тйәнфу лоңқисини талишиш мусабиқисидә оттуриға чиққан бу муһим хаккерлиқ һуҗуми байқиши дәрһал хитай истихбарат оргиниға йәткүзүп берилип, уйғурлар үстидин җасуслуқ қилишқа қоллинилған. Америка җимҗит һалда бу һуҗумни өзи из қоғлап тәкшүргән вә вә гугил тәтқиқатчилири елан қилғанға охшаш йәкүнгә еришкән, улар алма ширкитигә буни хәвәр қилди. Нәтиҗидә алма ширкити бу қийин йочуқни һәл қилиш үчүн һәрикәткә өтти".

Доктор абдушүкүр абдурешит әпәнди радийомизға қилған сөзидә телифонлардики йочуқларни етиш вә мушундақ хаккерлиқ һуҗумлириға учрашни әң аз сәвийәгә чүшүрүш үчүн қилишқа тегишлик ишларни ейтип бәрди. У буниң үчүн системини давамлиқ йеңилап туруш, керәксиз, гуманлиқ әпләрни өчүрүш, қалаймиқан уланмилардин һәзәр әйләшни билдүрди.

Хәвәрдә баян қилинишичә, 3-йилиға қәдәм қойған тйәнфу лоңқиси американиң күчлүк диққитини қозғаватқан болуп, униң хитай армийәси билән зич бағлиниши барлиқи, шундақла хитай истихбарати үчүн адәм қобул қилидиған сорунға айланғанлиқи гуман қозғимақтикән.

Мутәхәссисләрниң қаришичә, интернет тор саһәсидики бу йочуқларниң қиммити пәқәт малийә җәһәттинла юқири болуп қалмай, бәлки у җасуслуқ вә зулумға имканийәт яритип бериш нуқтисидин һәл қилғуч қиммәткә игә икән. Гугил ширкитиниң тәтқиқатчиси иан биер "MIT Technology Review" гә қилған сөзидә "мән техникидики бу аҗиз ноқтиларниң 1 милйон доллар, 2 милйон доллар яки 20 милйон долларға ярайдиғанлиқи һәққидә муназирә қилишни халимаймән. Әксичә мән юқиридики бу баһаларниң һечқайсиси пүткүл бир топлуқни нишанлаш вә уларниң һәрбир һәрикитини шу вақитниң өзидә көзитип турушниң қиммитини әкс әттүрүп берәлмәйду, дәп қараймән." дегән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт