Amérika - xitay iqtisad, istratégiye di'alogi bezi halqiliq mesililerde ortaq pikir hasil qilalmidi

Muxbirimiz erkin
2016-06-10
Share
amerika-xitay-munasiwiti Nöwettiki amérika - xitay munasiwiti heqqide
Photo: RFA


8 - Nöwetlik amérika - xitay iqtisad, istratégiye di'alogi 7 - iyun axirlashti. Béyjingda ötküzülgen 2 künlük yighinda amérika wekillirige dölet ishlar ministiri jon kerriy bilen amérika maliye ministiri jek léw rehberlik qildi.

Xitay wekiller ömikige bolsa mu'awin bash ministir wang yang bilen dölet komissari yang jyéchi rehberlik qildi. Yighinda ikki terep xitayning polat, tömür ishlepchiqirishini kontrol qilish, xelq pulini amérika bazirida soda oborotigha qatnashturush, shimaliy koréyening yadro qorallirini kontrol qilish qatarliq iqtisad we sodigha alaqidar bir qatar mesililerde ortaq pikirge keldi. Emma, kishilik hoquq qatarliq bezi halqiliq mesililerde ortaq pikirge kélelmidi.

Yighinning netijisi, kishilik hoquq erkinlik teshkilatlirini ümidsizlendürgen.

Amérika - xitay iqtisad, istratégiye di'alogida ikki terep jenubiy déngizning igilik hoquq mesilisidiki ixtilap, kishilik hoquq, xitayning chet'el ammiwi teshkilatlirini bashqurush nizami qatarliq halqiliq mesililerde ortaq pikir hasil qilalmighan.

Bu mesililerdiki pikir ixtilapi ikki terepning axbarat wasitilirige bergen bayanatlirida gewdilik ipadilendi.

Amérika dölet ishlar ministiri jon keriy 7 - may küni béyjingda muxbirlargha xitayning chet'el ammiwi teshkilatlirini bashqurush nizamigha bolghan endishilirini otturigha qoyup, ammiwi teshkilatlarning xitayda erkin pa'aliyet élip bérishigha kapaletlik qilish kéreklikini tekitligen.

U, ammiwi teshkilatlar "Bizning dölet bilen bashqa dölet otturisidiki öz - ara chüshenchini algha süridighan pa'aliyetlerni erkin otturigha qoyushqa, teshkilleshke, qatnishishqa we orunlashturushqa éhtiyajliq" dégen.

Xitayning "Chet'el ammiwiy teshkilatlirining xitaydiki pa'aliyitini bashqurush nizami" bu yil 4 - ayda maqullan'ghan bolup, u 2017 - yili 1 - yanwar resmiy yolgha qoyulidu.

Bezi emeldarlar axbarat wasitilirige bergen uchurida, kishilik hoquq mesilisining yighinda nahayiti keskin otturigha qoyulghanliqini bildürgen bolsimu, emma amérika söhbet ömikining bu jehettiki ipadisi bezi xitay öktichi teshkilatlirini memnun qilalmidi.

Amérikidiki xitay öktichi teshkilati - "Puqralar küchi" ning re'isi yang jyenli, di'alogdin nahayiti epsuslan'ghanliqini bildürdi.

Yang jyenli mundaq deydu: "Iqtisad, istratégiye di'alogining chétilish da'irisi nahayiti keng. Biz izchil kishilik hoquq di'alogning asasliq bir mezmunlirining biri bolsun, dégenni tekitlep kelduq. Biraq 1 - nöwetlik di'alog bashlan'ghandin buyan, kishilik hoquq uning asasliq mezmunigha kirgüzülmidi. Bu bizni intayin epsuslandurup keldi. Bezide kishilik hoquq peqet resmiyet üchün otturigha qoyulghan ehwallar yüz berdi.

Xitay hökümiti amérikining oyini bilgechke, umu amérika qandaq mesilini otturigha qoysa uninggha yaq, dep jawab bérip keldi. Shunga biz her qétim kishilik hoquq mesilisini otturigha qoysaq, bu emelge ashmaydighan boldi. Bu heqiqeten ademni bek epsuslanduridu."

Amérika - xitay iqtisad, istratégiye di'alogi harpisida, junggo puqralar küchi, dunya Uyghur qurultiyi, xelq'ara kechürüm teshkilati, kishilik hoquq közitish teshkilati, xitay kishilik hoquq jem'iyiti qatarliq 20 teshkilat amérika hökümitige xet yézip, bu qétimqi yighinda kishilik hoquqni nuqtiliq otturigha qoyushni telep qilghan.

Ular xétide, xitay hökümitini öktichi teshkilatlar bilen söhbet ötküzüshke, xitaygha uning dölet bixeterlik qanuni, térrorluqqa qarshi turush qanuni, chet'el ammiwiy teshkilatlirini bashqurush nizamini bikar qilish heqqide bésim ishlitishke, xitayning söz we diniy erkinlikni basturush heriketlirini otturigha qoyup, buni muzakire qilishqa, türmidiki wijdan mehbuslirini qoyup bérishke chaqirishni telep qilghan.

Yang jyenli ependi, amérika hökümiti xitay bilen ötküzgen di'aloglirida kishilik hoquq mesilisini bashqa mesililer bilen birleshtürüshi kéreklikini, eger kishilik hoquq soda - iqtisad, bixeterlik qatarliq mesililer bilen birleshtürülmise, buning uzun mezgilde bashqa sahelerge tesir qilidighanliqini bildürdi.

Yang jyenli: "Biz kishilik hoquq bilen bashqa mesililerni birleshtürüp oylishimiz kérek. Eger kishilik hoquq soda - iqtisad we istratégiyelik bixeterlik bilen birleshtürülmise, kishilik hoquq bashqa mesililerge tesir körsitidu. Éhtimal qisqa waqitta buning tesirini hés qilghili bolmaydu, emma buning tesiri uzun mezgilde körülidu. U waqitta qilimen dése kéchikidu. Shunga, biz kishilik hoquq bilen bashqa mesililerni birleshtürüshni teshebbus qilimiz. Mana bu biz tekitlewatqan nuqtidur."

Amérika - xitay iqtisad, istratégiye di'alogida hel bolmighan körünerlik yene bir ixtilap - jenubiy déngiz mesilisi. Bu mesile amérika - xitay otturisidiki eng qiziq nuqtilarning biri.

Xitay dölet ishlar ministiri yang jyéchi 7 - iyun xelq sariyida ötküzülgen axbarat yighinida, xitayning bu mesilidiki meydanida héchqandaq özgirish bolmighanliqini tekitligen. U, xelq'ara sotning jenubiy déngiz mesilisige chiqarghan her qandaq qararini qobul qilmaydighanliqini bildürüp, filippin achqan bu dawagha qatnashmaydighanliqini tekitligen.

Filippin hökümiti jenubiy déngiz mesilisige xelq'ara sotning késim chiqirishini telep qilip, gollandiyediki mezkur xelq'ara mehkimige dawa achqan.

Jon keriy 7 - iyun béyjingda muxbirlargha, amérikining bu mesilidiki meydanini sherhlep, jenubiy déngizning en'eniwiy déngiz qatnash, hawa qatnash erkinlikige hörmet qilinishini telep qildi.

U, xitayning uninggha hörmet qilidighanliqini bildürüp kelgenlikini eskertip, "Otturidiki ixtilapning choqum söhbet, öz - ara meslihet we qanun'gha emel qilish asasida hel qilinishini, héchqandaq dölet hazirqi haletni özgertish üchün bir tereplimilik heriket qollanmasliqi kéreklikini" tekitligen.

Amérika dölet ishlar ministirliqi bayanatchisi mark tonér washin'gtonda jon keriyning sözige chüshenche bérip, amérikining jenubiy déngiz mesilisidiki pozitsiyesi izchil we uningda héchqandaq özgirish bolmighanliqini bildürdi.

Mark tonér: "Mana bu bizning bu söhbetni ötküzüshimizdiki seweblerning biri. Yeni bizning muddi'ayimiz olturup dostane, rastchil, semimiylik bilen xitaygha uning jenubiy déngizdiki herikitidin tuyghan endishimizni otturigha qoyushtur. Bizning meydanimizda héchqandaq özgirish bolmidi. Biz jenubiy déngiz mesilisige alaqidar döletlerni bir tereplimilik heriket qollinip, hazirqi haletni özgertmeslikke, ularning déngiz igilik hoquq telipi xelq'ara déngiz okyan qanunigha uyghun kélish - kelmeslikige qarashqa ilhamlandurimiz. Bizning bu meydanimiz izchil we özgermidi. Biz bu nuqtini xitaygha dawamliq tekitlep turimiz" dep körsetti.

Yang jyenli ependi kishilik hoquq ayrim mesilidek qilsimu, emma uning bixeterlik, soda, iqtisad, qanun, xelq'ara ehdinamilerge emel qilish qatarliq halqiliq amillargha tesir körsitidighanliqini eskertip, bu mesilini bashqa mesililer bilen birleshtürüp qarash "Amérikining uzun mezgillik menpe'itige uyghun kélidu" dédi.

Yang jyenli mundaq deydu: "Biz özimizning xétini yollighandimu bilettuq. Éhtimal bu di'alogda kishilik hoquqqa unchilik diqqet qilinmasliqi mumkin idi. Di'alog axirlashqanda biz kishilik hoquqni otturigha qoyduq, dep qoyatti. Elwette bu jehette chong bir netije bolmaydighanliqini oylighan. Emma biz yenila amérika hökümitining bu mesilining éghirliqini oylishini ümid qilimiz. Men bayam dégendek, biz amérika hökümitining bashqa barliq mesililerni kishilik hoquq bilen birleshtürüp qarishini ümid qilimiz. Bundaq qilish amérikining menpe'itige muxalip emes."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet