Уйғур елигә мәбләғ салғучи чәтәл карханилири хитайниң бастуруш сияситигә көз юммаслиққа чақирилди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2014.07.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
peabody-sherkiti-305.jpg 1960-1980-Йиллири, Peabody ширкитиниң көмүр қезишта ишләткән әң чоң кирани.
wikipedia.org

Уйғур тәшкилати уйғур елидики енергийә саһәсигә мәбләғ салғучи чәтәл карханилириға мураҗиәт елан қилип, уларни хитайниң уйғур елидики бастуруш вә талан-тараҗ сияситигә көз юммаслиққа чақирди.

Бу сөзләрни үрүмчидә ечилиш алдидики 11-нөвәтлик “җуңго шинҗаң хәлқара көмүр санаити йәрмәнкиси” тоғрисида радиомиз зияритини қобул қилған америка уйғур бирләшмиси рәиси алим сейитоф оттуриға қойди.

Йәрмәнкигә германийә, америка, канада, шветсарийә қатарлиқ 20 дөләттин хәлқарада көмүр химийә санаити әслиһә карханилири ичидә алдинқи қатарда туридиған 500 дин артуқ күчлүк кархана қатнишидикән.

Алим сейитоф баянатида чәтәл карханилирини хитайниң уйғурларни бастуруш вә уйғур елиниң байлиқлирини булаң -талаш қилиш сияситигә шерик болуштин агаһ болушқа вә бу саһәдә яритилған хизмәт пурсәтлиридин уйғурларниму бәһримән қилишқа чақирди.

Аптоном районлуқ көмүр санаитини башқуруш идариси ториниң учуриға қариғанда, 11-нөвәтлик “җуңго шинҗаң хәлқара көмүр санаити йәрмәнкиси” 22-июлдин 24-июлғичә үрүмчидики хәлқара көргәзмә мәркизидә ечилмақчи.

Бу йәрмәнкә асия қитәси һәмдә көмүр енергийә саһәси бойичә иккинчи чоң хәлқаралиқ йәрмәнкә болуп һесаблиниду.

Һазирғичә, көргәзмә германийә, америка, канада, шветсарийә қатарлиқ20 дөләттин хәлқарада көмүр химийә санаити әслиһә карханилири ичидә алдинқи қатарда туридиған 500артуқ күчлүк карханини җәлп қилғандин башқа, хитайниң 400 гә йеқин чоң-кичик карханилириму көргәзмидин орун талашмақта икән. Бултурқи йәрмәнкидә 16 дөләттин 1000 ға йеқин кархана йәрмәнкигә қатнишип, уйғур елиниң көмүр енергийә байлиқини ечиш вә ишлитиш һәмкарлиқ келишимлирини имзалиған иди.

Уйғур ели хитайдики көмүр енергийә вә көмүр химийә ишләпчиқириш санаитиниң әң чоң хам әшя базиси болуп, униң көмүр байлиқ записи пүтүн хитай көмүр байлиқ записиниң 40%tini игиләйду.

Мәлум болушичә, пүтүн хитайдики көмүр ишләпчиқириш вә көмүр химийә санаити карханилириниң 79% ти үрүмчи хәлқара көмүр йәрмәнкиси арқилиқ уйғур ели көмүр байлиқини ечишиға қатнишидикән. Бу нөвәтлик хәлқара көмүр санаити йәрмәнкисигә қатнишишқа тизимлатқан карханилири ичидә 19% тини чәтәл карханилири игиләйдикән.

2012-Йили 9-нөвәтлик үрүмчи хәлқара көмүр санаити йәрмәнкисигә дунядики 1-чоң хусуси көмүр ширкити вә 1-чоң пән техника ширкити һесабланған америка пеабодй (Peabody Energy) енергийә ширкити қатнишип, хитай билән сода һәмкарлиқ келишимлири һазирлиған иди.

Америка уйғур бирләшмиси бу мунасивәт билән мәзкур америка ширкитигә баянат елан қилип, хитай билән иқтисадий һәмкарлиқ мунасивәтлири орнатқанда уйғурларниң кишилик һоқуқлирини көздин кәчүрүшкә вә уйғурларниң мәнпәәтини етибарға елишқа чақирған иди.

Дүшәнбә күни америка уйғур бирләшмиси рәиси алим сейитоф әпәнди 22-июл ечилиш алдида турған үрүмчи хәлқара көмүр санаити йәрмәнкиси мунасивити билән зияритимизни қобул қилип, йәрмәнкигә қатнашмақчи болған барлиқ кархана ширкәтләргә охшаш чақириқ қилди.

Хитай 2012-йили уйғур елидә 856 милйон йүән мәхсус мәбләғ селип, тәңри теғиниң җәнуби вә шималида көмүр записи тәкшүрүш түридин 36 ни йолға қойған иди.

Бу түрләрниң қаплаш көлими 19миң 800 квадрат километирға йетиду. Һазирғичә уйғур елиниң мөлчәрләнгән көмүр записи 2 тирилйон 190 милярд тонна. Йеқинқи йиллардин буян хитай уйғур ели енергийә байлиқни ечиш истратегийисини йолға а қоюп, көмүр базиси қурулушини омумйүзлүк тезләтти.

“11-бәш йиллиқ пилан” мәзгилидә, хитайниң аталмиш “ғәрбниң көмүрини шәрққә тошуш” тики көмүр тошуш мәхсус төмүр йоли қурулушиниң елип берилиши вә 750 киловолтлуқ електр тори билән ғәрбий шимал електр түриниң бирикиши әгишип, уйғур елидә көмүр санаитиниң әмәлий күчи вә сиртқа тошуш иқтидари үзлүксиз ашурулған.

Мәлуматларға қариғанда, даириләр 2015-йилға барғанда йәниму көп чоң кархана чоң гуруһларниң уйғур елигә кирип көмүр санаити түрини ечишқа қатнишишқа қизиқтурмақчи.

Һалбуки, барғанчә пилансиз һалда көләмлик кеңәйтиливатқан мәзкур санаәтниң екологийилик муһит вә йәрлик хәлқниң саламәтликигә қандақ сәлбий тәсирләрни көрситидиғанлиқи һазирчә намәлум.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.