Xitayning muqimliq xizmiti Uyghur déhqanlarning éshigha topa chachmaqta

Muxbirimiz gülchéhre
2015-10-28
Share
uyghur-hashar-osteng-chepish-1.jpg Hashargha mejburlinip östeng chépiwatqan Uyghur déhqanlar. Aqsu.
Social Media

Xitay Uyghur élini paxta bazisigha aylandurghandin buyan, Uyghur déhqanlargha bolupmu jenubtiki déhqanlargha kéwez térish wezipisi artildi. Bu yil Uyghur élida paxta bahasi we mehsulatimu teng chüshkenliktin paxtikar déhqanlar tes künde qalghan. Halal emgikige tayinip peqet we peqet déhqanchiliqning kirimige tayinip jan béqip kéliwatqan déhqanlar qerzini qandaq qayturushning, qish künliri yéqinlashqanséri ash-tuzining ghémige patqan. Paxta bahasinighu bazarning ishi dések, ezeldin paxta oxshaydighan jenubta bu yil mehsulatningmu chüshüshige néme seweb boldi? tebi'iy apetlermu? qurghaqchiliqmu? zadi néme? aqsu we qeshqerdiki paxtikarlar buninggha "Étizgha chiqalmiduq, kéwezlirimizge qariyalmiduq" dep jawab berdi. Chünki, ular künini étizda emes, belki muqimliq xizmiti üchün kentning teshkillik siyasiy öginishliride yaki hashar emgek meydanlirida ötküzüshke mejbur bolghan idi.

Kim deydu küzni Uyghurlargha mol hosul pesli dep? yerlik déhqanlardin igiligen uchurlirimizdin qarighanda, pütün a'ilining iqtisadi, turmushning ghémi küzdiki yighqan paxtisigha baghlan'ghan paxtikar déhqanlar paxta bahasi we mehsulatimu teng chüshkenliktin bu altun küzde bir yilliq halal emgikidin mol hosul ornigha, étizliridin tügimes ghem-ghusse yighiwalmaqta, yerlik déhqanlardin igiligen uchurlirimizdin qarighanda, turpan, qumul qatarliq jaylar bu yil qum boran, qurghaqchiliqning tesirige uchrap kéwez yillardikidek mehsulat bermigen bolsa, tebi'iy apetning tesirige uchrimighan qeshqer, aqsu qatarliq Uyghur élining jenubidiki kéwezlikler siyasiy apetke uchrighan. Yekenning bultur weqe yüz bergen élishqu yézisigha qoshna yézilardin biridiki Uyghur déhqanning chüshendürüshiche, bultur bu yurtta weqe yüz bergendin buyan, da'irilerning "Muqimliq birinchi amil" siyasiti boyiche élin'ghan, déhqanlarni bikar qoymasliq tedbirliri seweblik, déhqanlar gerche etiyazda qerzge uruq we oghutlarni élip kéwez térishke mejbur bolghan bolsimu, meyli déhqanchiliqning aldirash peyti bolsun we yaki hazirqi küzgi yighin waqti bolsun, kün boyi kentke yighilip siyasiy öginishlerdin qutulalmighan bolghachqa, Uyghur paxtikarlar asasen étizlirida ishleshke purset tapalmighan. Shuning bilen kéwezliri oxshimighan, paxtiliri bolmighan we bolghanlirinimu waqtida yighalmighan:

‏-Bu yil paxta bahasi chüshüp kétiptu?déhqanlargha bek ziyan boldimu?
-He, bek ziyan boldi.
-Paxtini yighip boldinglarmu?
-Yaq téxi, ma terepte bixeter bolmighandikin, déhqanlar tériqchiliqqa ishliyelmigendin kéyin.
-Muqimliq yaxshi bolmay ishliyelmidimu? weziyet bilen étizning néme munasiwiti?
-He muqimliq shu, siyasiy öginish deymiz, dadüylerde yighiwélip, hazirmu bar...
-Muqimliq birinchi, déhqanlar ziyan tartsimu jan baqalmisimu meylimu?
-Hazir uning bilen kari yoq, he shu, ish chiqmisa, etigen basa kechte qaytip kün kechürse boldi. Yézigha yighiwélip emgekke salidu.
Mehsulatning chüshüp kétishi tebi'iy apettin emes, muqimliq xizmiti sewebidin ikende?
-He shu, bultur yekende ish chiqqan yaqi, pütün kentte künde siyasiy öginishla bar, etigen yette-sekkizde kelse chüshte 6 de tamaqni dadüyde yeydu. Kechte kétidu. Kéwezge ishliyelmigendin kéyin dora chachidighan, otaqchiliq ishlirini qilalmighandin kéyin kéwez oxshimaydighan gep...
-Déhqanlar buninggha narazi emesmu?
-Narazi bolsa, siyasiy mektep depla élip kétidighan tursa, bir ayghiche qara derwazining ichide ishlep kétidighan gep, bizmu hazir bu qerz pulini qandaq qilidighan ishkin dep oylishiwatimiz....

Bultur 28‏-iyul yeken "Ilishqu‏ weqesi"ni xitay hökümiti tunji qétim uchquchisiz ayropilan qollinip basturghan we weqede 98 adem ölgenlikini, weqe diniy ashqun küchlerning "Zorawan térrorluq herikiti" ikenlikini élan qilghan.
D u q bolsa, xitayning hökümetke naraziliq bildürüp namayish qilghan Uyghur déhqanlirini qoralliq basturghanliqini, weqede az dégende 2000 Uyghurning öltürülgenliki we iz-déreksiz yoqap ketkenlikini bildürmekte.

Da'iriler shundin buyan yeken hetta pütün qeshqer diyarida muqimliq tedbirlirini hessilep kücheytken bolup, hetta déhqanlar inkas qilghandek mejburiy shekildiki ashqun tedbirlerni qollinip kéliwatqanliqi melum. Aqsu awatning paxta ishlepchiqirish kentidiki bir paxtikar ayalning inkasliridin, déhqanlarni kün boyi siyasiy öginishke mejburlash, hashargha tutush dégendek bu xil qattiq yosunda dawam qiliwatqan muqimliq tedbirlirining yeken weqesidek naraziliq hujum weqeliri yüz bergen jaylardin bashqa jaylardimu omumyüzlük yürgüzülüwatqanliqi we buning oxshashla déhqanchiliqqa éghir ziyan sélip, déhqanlarning hayatigha zor qiyinchiliq tughduruwatqanliqi melum boldi :
‏-Bu yil silerdimu paxta anche bolmidimu?
-Shundaq, paxtini sattuq, qerzni bérip bolalmiduq. Qishni qandaq chiqirimiz dep ghemde olturduq emdi....
-Paxta némishqa bolmidi?
-Mawu hazir er kishiler hashargha bériwatqandikin, muqimliq, diniy esebiylik dep ish chiqip qalamdikin dep birmu-bir san élip yighiwélip, ma hashar bek awup kétip baridu, étizgha peqet qariyalmiduq, hazirmu hashargha bériwatimiz, ayallar étizgha ishliyelmigendin kéyin. Déhqanchiliqtin bek chékinip ketti, shu péshanimizdiki shu oxshaydu dep bilduq.
‏-Pikir qilmidinglarmu?
-Pikir qilsaq idiyengde mesile bar dep siyasiy mektepke heydeydu. Yuqirisi besh-alte ay, bolmisa bir ay yollaymiz deydu... Bu yerde weziyet ching bolghandin kéyin, hemme yerde keskinchilik, déhqanlimu angliq bop ketti hazir.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet