Xitay oqughuchilarning firansiyede hujumgha uchrishi we xitay-yawropa birliki sürkilishi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2013.06.18
fransiye-xitay-francois-hollande-shi-jinping.jpg Firansiye prézidénti franshish xollandé(soldin ikkinchi), xitay dölet re'isi shi jinping(ongdin ikkinchi) we ularning repiqiliri birlikte xatire sürette. 2013-Yili 25-aprél, béyjing.
AFP

6-Ayning 15-küni alte neper xitay oqughuchi firansiyening bordu rayonida üch neper firansiyelik yash teripidin hujumgha uchrighan idi. Bu bir ijtima'iy weqe bolsimu, xitay bilen yawropa birliki arisidiki yuqiri qimmetlik soda hemkarliqigha tesir körsitish derijisige bérip yetti.

Firansiye awazining 17-iyundiki xewiride bayan qilinishiche, xitay oqughuchilargha hujum qilghan bu üch neper yash hazir türmide bolup, edliye da'irilirining tekshürüshini qobul qilmaqta. Ular “Éghir zorawanliq qilmishi sadir qildi” dep eyiblinipla qalmay, “Qoral ishletken yaki qoral ishlitish tehditi salghan” dep eyiblenmekte hemde “Mestlik we irqchiliq qildi” dep qaralmaqta.

Firansiye awazining 17-iyundiki “Junggoluq, oqughuchilargha hujum qilghan 3 neper yash nazaret astigha élindi” namliq xewiride körsitilishiche, firansiyening qizil haraq mehsulatliri bazisi bolghan bordu rayonidiki bir yézigha haraq yasash ilmini öginish üchün kelgen alte neper xitay oqughuchi 15-iyun küni kechte üch neper firansiyelik yashning hujumigha uchrap, yüzige haraq botulkisi étilghan bir xitay qizining közeyniki chéqilip, yüzi yarilan'ghan. Xewerde bayan qilinishiche, bu üch neper yash yene xitaylarni kemsitip, irqchiliq tüsige ige sözler bilen haqaretligen. Xitay tashqi ishlar ministirliqi xadimi chénying düshenbe küni béyjingda muxbirlarni kütüwélish yighinida söz qilip, bu weqeni yene bir qétim qattiq eyiblep, xitay hökümitining bu weqege yüksek derijide diqqet qiliwatqanliqini eskertken. 17-Iyun küni xitayning firansiyediki ikki neper elchixana xadimi bordu rayonigha bérip, firansiye yéza igilik ministiri lifor bilen mezkur weqe toghrisida sözleshken. Lifor we firansiye ichki ishlar ministiri wallis qatarliqlar bu zorawanliq weqesini eyibligen. Mezkur xewerde körsitilishiche, axirqi birqanche ay ichide, xitay sayahetchilerning firansiyede hujumgha uchrash weqeliri ewj élip ketken.

17-Iyundiki “Xitay oqughuchilargha qilin'ghan zorawanliq hujumi weqesi xitay-yawropa otturisidiki üzüm hariqi tijaritige tesir körsetti” namliq yene bir xewerde bayan qilinishiche, mezkur weqe firansiye axbarat wasitilirining küchlük diqqitini chekken we bes-munazirilerge seweb bolghan bolup, xewerde, munazirining asasi nuqtisi bolghan “Irqiy kemsitish” mesilisi xitay bilen yawropa birlikining haraq türliri boyiche dawam qiliwatqan soda urushi sahesige chungqur tesir körsetti” déyilgen. Bu weqe borduda “Dunya haraq türliri saloni pa'aliyiti” ötküzülüshtin bir kün burun yüz bergen bolghachqa “Irqiy zorawanliq” dep qaralghan mezkur weqening dawringi chongiyip ketken.

Firansiyede chiqidighan “Fgora” gézitining “Xitay bilen yawropa birlikining soda urushi haraq türliri salonini yamanlashturuwetti” namliq maqaliside bayan qilinishiche, gerche bu bir ijtima'iy weqe bolsimu, uning yüz bergen waqti namuwapiq bir chaghqa toghra kélip qalghan. Chünki, hazir xitay terep yawropa birlikidin öch élish üchün, del yawropaning üzüm hariqi üstidin tekshürüsh élip bériwatqan bir mezgil. Xitay bolsa firansiyening 3-chong haraq baziri bolup, firansiyening haraqtin kiridighan yilliq kérimila 11 milyard oyrudin ashidu.

Xewerde körsitilishiche, fransuzlar xitayning nöwettiki ikki ishidin narazi bolup, biri, xitay yolgha qoyuwatqan firansiyening haraqlirigha bolghan cheklime we tekshürüsh, ikkinchisi, xitay sodigerlirining bordugha meblegh sélip, bordu haraq mehsulatliri rayonini sétiwalmaqchi bolghanliqi. D u q mu'awin re'isi ümid agahi ependi bu weqe heqqide toxtilip, yawropaliqlarning xitaylargha barghanséri yaman köz bilen qarishidiki bir qanche sewebni otturigha qoydi.

Közetküchilerning qarishiche, xitay hökümet terep bu weqedin melum derijide kozir süpitide paydilinishqa urunushi mumkin. Chünki, bu yil 6-ayning 6-küni yawropa birliki xitayning yawropagha éksport qiliwatqan quyash énérgiyisi taxtisini tökme qilip sétishigha qarshi 11.8% Baj qoyghan idi. Eger yawropa birliki bilen xitay bu mesilide 8-ayghiche pikir birliki hasil qilalmisa, 8-ayning 6-künidin bashlap xitayning quyash énérgiyisi taxtisini tökme qilip sétishigha qarshi qoyulidighan bajning miqdari 67.9% Giche örleydighan bolup, xitay terep buningdin öch élish üchün, yawropa birlikining haraq mehsulatlirigha cheklime qoyushqa urunuwatatti.

Firansiye awazi radi'osida 16-iyun küni “Xitay tor ehlining xitay oqughuchilarning firansiyede hujumgha uchrishigha qarita inkasliri bir xil emes” namliq yene bir xewer élan qilin'ghan. Xewerde bayan qilinishiche, mezkur weqe toghrisida xitaydiki shinlyang qatarliq eng chong tor bloglirida bes-munaziriler yüz bergen bolup, beziler firansiyening bixeterlik weziyitining yaxshi emeslikini tenqidlep firansiyege sayahet qilishqa bolmaydighanliqini yazsa, beziliri chet'elge oqushqa chiqiwatqanlarning sapla emeldarlar yaki baylarning baliliri ikenlikini, ulargha hésdashliq qilishqa erzimeydighanliqini yazghan. Yene beziler firansiyede hujumgha uchrap yarilan'ghan qizning melum bir chong sheherning sabiq sheher bashliqining qizi ikenlikini ashkarilap, bundaq emeldarlar we baylarning balilirini fransuzlarningmu yaxshi körmeydighanliqini, ularning hujumgha uchrishining heqliq bolghanliqini tilgha élishqan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.