Közetküchiler: kanada bilen xitay otturisida yüz bergen, qicha éksportidiki kélishelmeslik, justin tréduning xitay ziyaritige qara kölengge tashlishi mumkin

Ixtiyariy muxbirimiz gülshen abduqadir
2016.08.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
kanada-bash-ministiri-justin-tredu.jpg Kanada bash ministiri justin trédu.
AFP

Kanada metbu'atlirining xewerlirige asaslan'ghanda, yéqinda, xitay terep kanadadin her yili import qilinidighan 2 milyard dollarliq qichining xitaygha kirishige cheklime qoymaqchi bolghan.

Kanadada chiqidighan, yer shari we mektuplar gézitining bu heqte bergen xewirige asaslan'ghanda, xitay terep 1-séntebirdin étibaren, kanadadin import qilinidighan qichining terkibidiki gheyriy maddilarning 1% tin töwen bolushi kéreklikidin ibaret belgilimini yolgha qoyushqa hazirliniwatqanliqi melum.

Xitay, kanada qichisining eng chong xéridari bolup, ötken yili kanadaning xitaygha éksport qilghan qicha miqdari, dunya éksport omumi miqdarining 40 %tini teshkil qilghan.

Kanadaning ontari'o we köbek ölkilirini öz ichige alghan, kanadaning gherbi qismida tirikchilik qilidighan 43000 déhqan özliri ishlepchiqarghan qicha qatarliq déhqanchiliq mehsulatlirini xitaygha éksport qilish bilen tirikchilik qilidu.

Kanada qicha ishlepchiqirish sahesidiki munasiwetlik xadimlar, xitayning bu telipini bir mentiqsizliq dep qarighan. Ularning qarishiche, xitaygha éksport qilinidighan qichilar peqet qicha méyi we künjüt ishlepchiqirish üchün ishlitilidighan bolup, xitay otturigha qoyuwatqan bu telep boyiche, kanadaliq déhqanlarning qicha terkibidiki gheyriy ösümlüklerni süzüp chiqirishi teske toxtaydiken. Munasiwetlik xadimlarning yene bildürüshiche, eger xitay terep qicha éksportigha bu xil telepni qoysa, kanadaning xitaygha qicha éksport qilishi toxtap qélishi mumkin iken.

Yer shari we mektuplar gézitide élan qilin'ghan bu heqtiki maqalidin melum bolushiche, kanada terep hökümet xadimliri we qicha sana'iti idarisidiki munasiwetlik xadimlar, kanada bash ministiri justin tréduning xitaygha qaratqan ziyaret küntertipi qistap kelgen bir ehwal astida, xitay terep 1-séntebirde yolgha qoymaqchi bolghan qicha éksportigha shert qoshush belgilimisini emeldin qaldurush shundaqla, stéwén xarper dewridin qalghan kanada xitay munasiwetliridiki soghuqchiliqlarni onglash üchün tirishchanliq körsetmekte iken.

Kanada bash ministiri justin trédu'u, 30 awghusttin 6- séntebirge qeder xitayda ziyarette bolup, xitayning xangju shehiride ötküzülidighan sana'etleshken 20 dölet bashliqliri aliy derijilikler uchrishishigha qatnishidu shundaqla xitayning, béyjing shangxey, xongkong qatarliq tereqqiy qilghan sheherliride ziyarette bolidu. 43 Yashliq justin tréduning xitay kanada soda munasiwetlirining altun dewrini bashlash niyiti bolsimu emma, xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikliri sewebidin zor bésimgha duch kéliwatqan idi. Bolupmu bu yil iyunda xitay tashqi ishlar ministiri wang yining kanadaliq muxbirgha azar bergenlik setchiliki yüz bergendin kéyin, kanadada, xitay bilen bolghan erkin soda tijaritini yolgha qoyushqa bolghan naraziliqlar téximu ewjige chiqqan idi. Xitay terepning, qicha éksportigha a'it yéngi belgilimini yolgha qoyushqa hazirlinip, xitaygha qicha éksport qilidighan déhqanlarning naraziliqini qozghishi, tréduning xitay bilen apaq-chapaq bolushigha yenimu ilgiriligen halda kölengge chüshürüp turmaqta iken.

Kanadaliq közetküchilermu, eger xitay terep 1-séntebirdin étibaren kanadaning qicha éksportigha cheklime qoyushni yolgha qoysa, bu kanada xitay qosh menpe'etlik soda munasiwitige zerbe bolushi shundaqla, justin tréduning xitay ziyaritige kölengge chüshürüp qoyushi mumkin dep qarimaqta.
Ötken hepte xitayning kanadada turushluq bash elchixanisining bayanatchisi yang yundong bayanat élan qilip, kanada we xitay terep süpet tekshürüsh tarmaqlirining yéqindin hemkarliship, bu mesilini hel qilishning paydiliq yollirini tépishqa tirishiwatqanliqini bildürgen.

Xitay terep qicha importigha cheklime qoyush belgilimisini yolgha qoyushtiki meqsiti heqqide chüshendürüsh bérip, qichida mewjut bezi gheyriy ösümlüklerning, her xil késelliklerning kélip chiqishigha seweb bolushi mumkinlikini ilgiri sürmekte.

Aldinqi 5 yilda, qicha kanadaning xitaygha éksport qilidighan eng aldinqi qatardiki déhqanchiliq zira'etliri qatarigha kirgen bolup, déhqanchiliq sana'iti tarmaqliri kanada déhqanlirini, xitay yolgha qoyidighan yéngi belgilime kanada yéza igilikide tewrinish peyda qilishi mumkin dep agahlandurghan.Ularning bildürüshiche, yéngi belgilime, peqet kanadaliq déhqanlarnila ziyan'gha uchurtup qalmay belki kanadadiki yéza igilik zira'etliri éksporti bilen shughulliniwatqan richardson qatarliq xelq'araliq shirketlergimu öz tesirini körsitidiken.

Kanada qicha ishlepchiqirish komitétining re'isi patti miller: “Xitayning bu belgilimisi, kanada qichisining zenjirsiman ichki bahasigha, zor tesir körsitishi mumkin” dégen u yene xitaygha éksport qiliniwatqan kanada qichisigha yuqiri baha bérip: “Kanada qichisi kanadagha mensup eng qimmetlik éksport mehsulati” dégen.

Igilinishiche, kanadaning hawa kilimati we munbet yer shara'iti, qicha ishlepchiqirishqa taza mas kélidighan bolup, kanadaning qichisi süpet jehette dunya boyiche aldinqi qatarda turidiken.

Trédu hökümiti, muxbirlar sorighan, xitay 1-séntebirde yolgha qoymaqchi boluwatqan bu yéngi qicha import belgilimisining aldini élish üchün qandaq xizmetlerni ishlewatqanliqi heqqidiki so'algha jawab bérip, qicha éksportining kanada xitay qosh menpe'etlik soda munasiwetliridiki muhim nuqta ikenlikini we bu mesilini hel qilish üchün tirishchanliq körsitiwatqanliqini bildürgen..

Kanadaning xelq'araliq soda tijaret ministiri kiristi'a fréland xanim bu mesilini justin trédu xitaygha ziyaretke bérishtin burun hel qilishning muhimliqini tekitligen.

Mutexessislerning yene bildürüshiche, eger xitay terep qicha importigha nisbeten, 1-séntebirdin étibaren bu yéngi belgilimini yolgha qoyup qalsa, bu justin trédu hökümiti üchün nurghunlighan egeshme bash aghriqi keltürüp chiqirish éhtimalliqi bar iken.

Charshenbe küni ottawa bayanat élan qilip, eger xitay terep qicha importidiki yéngi belgilimini emeldin qaldurmisa, kanada xitay qosh tereplik soda munasiwetlirining yaxshilanmaydighanliqini bildürgen.

Yuqiridiki ulinishtin bu programmining tepsilatini anglighaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.