Уйғур йезилиридики намрат мәктәпләр муназирә темиси болмақта

Мухбиримиз меһрибан
2013.10.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Йеқинда хитайдики “ синна” қатарлиқ аммиви тор бекәтлиригә йолланған йәкән наһийиси дамси йезисидики мәлум башланғуч мәктәпниң, ишик-деризилири тахтай билән михливетилгән, нур өтүшмәйдиған,парта-орундуқсиз синипта дәрс аңлаватқан намрат балилар,намда ишхана дәп аталған әмма иш үстилиму болмиған өйдә орундуқ үстигә нанлирини тизип ғизалиниватқан икки нәпәр йеза оқутқучисиниң сүрити тордашлар арисида муназирә қозғиди.

“синна” қатарлиқ аммиви тор бекәтлиридә инкас язған тордашларниң бәзилири бу мәктәп үчүн ианә топлап, оқуғучиларға парта-орундуқ, муәллимләргә үстәл елип беришни мураҗиәт қилған болса, йәнә бәзи тордашлар уйғур районидики хитай тилидики мәктәпләрниң илғар оқутуш әслиһәлири билән уйғур тилидики мәктәпләр арисидики пәрқни селиштуруп, йәкәндики уйғур башланғуч мәктипигә охшаш әһвалниң көплигән уйғур мәктәплиридики ортақ әһвал икәнликини оттуриға қойған. Йәнә бәзиләр уйғур аптоном райони даирилирини тәнқидләп,һөкүмәт даирилириниң райондики миллий маарипқа көңүл бөлмәйватқанлиқини, һөкүмәт тәшвиқ қиливатқан “тәрәққият қурулуши”дин бу йәргә көчмән болуп кәлгән хитайлар вә уларниң пәрзәнтлири бәһримән болуватқанлиқини оттуриға қоюп, бу хил тәңсиз сиясәтниң өзгәртилишини тәләп қилған.

Йәкән наһийиси дамси йеза мәктипиниң “синна” ториға йолланған сүрәтләрдин йәттә парчиси “уйғурбиз” торида елан қилинған хәвәргә кириштүрүлгән болуп, уйғур биз ториниң хәвиридә йәнә синна тор бекитидики инкаслардинму нәқил елинған. Хәвәрдә баян қилинишичә,йәркән исимлик бир тордаш өз наразилиқини “әсли маарипта болсиму баравәр сиясәт йүргүзүлүши, оқутуш әслиһәлирини баравәр тәқсим қилиш пиринсипи йолға қоюлуши керәк иди. Һәммиси охшашла җуңго граждани болғандин кейин, баравәр муамилигә охшаш тәқсиматқа еришкән болса тоғра болатти!” дегән җүмлиләр билән ипадилигән.

Уйғур елиниң или вадисидин радиомиз зияритини қобул қилған бир нәпәр йеза оқутқучиси, өз йезисидики уйғурчә мәктәпләр вә уйғур оқутқучилар йолуққан қисмәтниң техиму еғирлиқини билдүрди.

Бу оқутқучи баянида, йеқинқи 4-5 йилдин буян или районидики чәт йезилардики нурғунлиған йеза мәктәплириниң намратлиқи баһанә қилинип, хитай тилидики башланғуч мәктәпләргә қошуветилип, қош тиллиқ мәктәпләргә айландурулғанлиқини, өзигә охшаш маарип сепидә 20 йилдин артуқ “хәлқ оқутқучиси” дегән нам билән айлиқиға 300 сомдин 400 сомғичә мааш елип чәт йезиларда 20 йиллап оқутқучилиқ қилған бир түркүм йеза оқутқучилириниң “рәсими оқутқучилиқ гуваһнамиси йоқ” яки “хәнзу тили сәвийә имтиһанидин өтәлмигән” дегән баһанидә ишсиз қалдурулғанлиқини,йезидики мәктәпләр тақиветилгәнлики үчүн йирақ наһийә базириға баралмиған балиларниң оқушсиз қелиштәк паҗиәлик қисмәткә қалғанлиқини илгири сүрди.

Илгири мәлум йеза мәктипидә узун йил мәктәп мудири болуп ишләп 90-йилларниң ахирқи мәзгилидә пенсийигә чиққан бир нәпәр пешқәдәм маарипчи радиомиз зияритини қобул қилип, нөвәттә уйғур миллий маарипиниң вәйран болуш гирдабида қалғанлиқини оттуриға қойди.

У сөзидә нөвәттә даириләрниң районда елип бериватқан “шинҗаңға ярдәм” намидики, тәбиий байлиқларни зиядә ечип, хитай өлкилиригә тошушни мәқсәт қилған тәрәққият қурулушидин йәнила көчмән хитай нопусиниң бәһримән болуватқанлиқини билдүрүп, йеқинқи бирқанчә йилдин буян уйғур миллий маарипиниң йетәрлик маарип тәминатиға игә болалмайла қалмастин бәлки уйғур тилидики мәктәпләрниң“қош тиллиқ мәктәп” намида, хитайчә мәктәпләргә қошуветилип, вәйран болуш, йоқилиш һалитигә йүзлиниватқанлиқини билдүрди.

Радиомиз илгири игилигән әһваллардин 2007-йилдин 2012-йилғичә уйғур елидә уйғур қатарлиқ миллий тилдики көплигән мәктәпләрниң, “қош тиллиқ мәктәпләргә айландуруш” яки “оқутуш әслиһәлири начар” дегән баһаниләрдә хитай тилидики мәктәпләргә қошуветиш шамили әвҗ алған болуп, уйғур аптоном район даирилири өзи елан қилған санлиқ мәлуматида 2007-йилдин 2012-йил йил ахириғичә уйғур аптоном районидин көплигән мәктәпниң қисқартиветилгини билдүрүп,бу сиясәтниң йеза балилири оқушсиз қелиштәк вәзийәтни шәкилләндүргәнликини ашкарилиған иди.

Радиомиз 2009-йили 5-айда игилигән учурлардин мәлум болушичә,пәқәт ғулҗа шәһәр әтрапидики баяндай, пәнҗим,дадамту қатарлиқ йезилардики миллий мәктәпләрдинла 17 оттура мәктәпниң толуқ оттура мәктәп синиплири қисқартиветилгән. Бу йезилардики балилар ғулҗа шәһиридики ятақлиқ мәктәпләргә кирип оқушқа орунлаштурулғанлиқи үчүн нурғунлиған балиларниң иқтисад йетишмәй оқушсиз қелиши, деһқанлар вә оқуғучиларни нарази қилған болуп, әйни чағда радиомиз зияритини қобул қилған ата-анилар өзлириниң әрз қилип шәһәрлик маарип идарисигә барғанлиқини билдүргән болса, ғулҗа шәһәрлик маарип идарисиниң абликим исимлик муавин партком секретари “йеза мәктәплирини қошуветиш” сияситини ақлап, йеза мәктәплириниң “намрат,оқутуш әслиһәлири начар болуштәк әһвални яхшилаш үчүн, шәһәр әтрапидики йеза мәктәплириниң толуқ оттура мәктәп синиплири қисқартиветилип, бу мәктәпләрдики оқуғучиларниң ғулҗа шәһиридики оттура мәктәпләрниң ятақлиқ синиплириға орунлаштурулған” лиқини билдүргән иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.