Uyghur kadir: “Namratlarni yöleshte héchbir ish qilip bérelmiduq”

Muxbirimiz gülchéhre
2017.03.01
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
namrat-momay-yip-igirish.jpg Yip égirip olturghan Uyghur namrat momay. 2016-Yili küz, shayar.
Oqurmen teminligen

Xoten, Uyghur aptonom rayoni we xitay boyichimu rayon xaraktérlik omumiy namratliq éghir jay bolup keldi. Xitay hökümiti bulturdin bashlap, xoten wilayitini 2020-yilghiche omumyüzlük namratliqtin qutuldurush pilanigha kirgüzgen idi. Nöwette da'iriler békitken namratliqtin qutuldurush waqit jedwilige asasen, namratlarni azaytish jéngide ghelibe qazan'ghanliqini teshwiq qilmaqta. Xotende namratliqtin tügitish xizmitige qatnishiwatqan hökümet kadiri bolsa, merkezning namratliqtin qutuldurush tedbir, orunlashturmilirining emeliyleshmigenlikini otturigha qoyush bilen teng. “Namratliqning sewebi zadi nede?” dégenni tépip chiqip, del jayida yöleshning texirsizlikini otturigha qoydi.

“Shinjang géziti” ning bir hepte awwal aptonom rayonluq yölesh-échish xizmiti yighinidin igilep tarqatqan xewiride, 2016-yili namratliq ünümlük azaytilip, tunji ghelibe qolgha keltürülgenlikini körsetken we bu heqte “Merkezning namratliqtin qutuldurush toghrisidiki tedbir, orunlashturmilirini qet'iy izchillashturup, emeliyleshtürüp, del jayida yölesh, del jayida namratliqtin qutuldurushni etrapliq yolgha qoyghachqa, aptonom rayonimizdiki 600 mingdin artuq namrat ahale, 810 namrat kent, besh namrat nahiye namratliqtin qutulush boyiche tekshürüp ötküzüwélishtin ötti” dep yazghan.

Memliket boyiche namrat nahiye lopta namratliqtin qutuldurush xizmet guruppisining xizmetlirini dawamlashturuwatqan ayal kadir ismini ashkarilimasliq sherti bilen ziyaritimizni qobul qilip, namrat déhqanlarning turmushini chongqur tekshürüp tetqiq qilish jeryanida, a'ililerni ziyaret qilip we ular bilen söhbetlishidighanliqini, déhqanlarning namratliqida oxshimaydighan sewebler barliqini, jiddiy hel qilmisa bolmaydighan, yardemge mohtaj ammining köplükini éniq körüwatqan bolsimu, peqet namratliqtin qutuldurushqa da'ir tizimlash we teshwiqat xizmitidin bashqa bir emeliy yardem qilalmighanliqidin yil boyi shu kentlerde yürüpmu ammining turmush qiyapitide bir özgirish yasalmighanliqidin ökünidighanliqini “Yardemge mohtaj éghir namratliqta qalghan déhqanlirimiz bek köp, emma biz ulargha emeliyette héchnéme qilip bérelmiduq” dégen söz bilen ipadilidi.

Xitay da'irilirining ilgiri körsitishiche, döletning déhqanlarning kishi béshi sap kirimi 2300 som bolush namratlarni yölesh ölchimi bolup, xitay hökümiti bu yil namratliq qalpiqini pütünley chörüp tashlidi dep teshwiq qilghan lop nahiyisining melum kentidin ziyaritimizni qobul qilghan bir namrat déhqan özining 5 janliq a'ilisining bu bir yilliq sap kirimining ming som etrapida ikenlikini éytqan idi.

Loptiki namratliqni tügitish xizmitige chüshken kadirning bayanidin bolsa, hökümet kadiri bolghan er,xotun ikkiylenning ayliq ma'ashi bolsa bu namrat déhqanning yilliq kirimining 10 hessisige toghra kélidighanliqi melum bolghan idi.

Yéqinda xitay merkizi téléwiziyesi Uyghur tor téléwiziyesining bügünki söhbet programmisida teklip qilin'ghan muhemmet toxti namratliqtin yölesh xizmitining ünümi heqqide toxtilip, namratliqni yöleshning éniq siyasiti we muqim qaratmiliq meblighi bar bolsimu, bu mebleghlerning jayida ishlitilishi üstidin nazaret qilish xizmitini kücheytish kéreklikini tekitligen bolup “Töwen'ge chüshken mebleghning hemmisining orni, qandaq ishlitish heqqide yuqirining qattiq belgilimisi bar, bu mebleghning ishlitilishide ornigha bardimu, emelileshtimu, ünümi körüldimu ‏-körülmidimu, bularni nazaret qilish méxanizmini ornitish kérek. Nazaretchilik bolmighanda siyasetlerning emeliylishishide qéyish yüz béridu...” dep otturigha qoyghan.

Derweqe, ammining inkasliridin asasiy qatlamlardiki bezi kadirlarning hetta namratliq mebleghliridinmu öz meyliche paydilan'ghanliqi heqqide shikayet qiliwatqanliqi melum idi.

Xitay merkizi intizam tekshürüsh komitétining xizmet istili, parixorluq seweblik jazalan'ghan kadirliri heqqidiki uqturushliridin xoten wilayiti Uyghurlar nopusi mutleq üstünlükni igileydighan, Uyghur éli boyiche weziyiti eng sezgür bir rayon bolushigha qarimay, bu yerdiki yuqiri qatlam xitay emeldarliri arisida “Parixorluq”, “Chiriklik” we “Intizamgha éghir xilapliq qilish” qilmishliri bilen jazalan'ghanlar eng köp körülgen wilayet bolup qalghanliqi melum.

Xitay taratquliri ötken yili 4-ayda xoten sheherlik partkomning sékrétari chén ywenxu'aning “Intizamgha éghir derijide xilapliq qilish” jinayiti bilen jazalan'ghanliqini xewer qilghan idi.

Xotende ötken yili qanunsiz halda déhqanlardin muqimliq, qoghdinish heqqi yighishqa bashlighan, déhqanlarni küchlük narazi qilghan bu xil qoghdinish puli yighishtin ibaret qanunsiz séliq dawam qilghan dewr, chén yu'enxu'aning xotende dewr sürgen peytliri idi. U ilgiri lop nahiyisining partkom sékrétari bolghan iken.

Xoten wilayetlik partkomning sékrétari jang jinbyaw bilen qaraqash nahiyelik partkomning sékrétari xu jün yéqinda wezipisidin élip tashlan'ghan.
Ötken yili 12-ayning axiri Uyghur aptonom rayonluq intizam tekshürüsh komitéti uqturush chiqirip, xoten wilayetlik memuriy mehkimining mu'awin waliysi, qoshumche guma nahiyilik partkomning sékrétari shén yining “Intizamgha éghir derijide xilapliq qilish” jinayiti bilen tutup turup tekshürülüwatqanliqini bildürgen idi.

Hélihem lopta namratlarni yölesh xizmitini ishlewatqan kadirmu, amma omumyüzlük köngül bölüwatqan gewdilik mesililerni yaxshi hel qilish jehette namratliq meblighini ishlitishnimu nazaret qilip bashqurushni kücheytishning muhimliqini tekitlidi we bu xizmetlerning emeliyleshken -emeliyleshmigenliki, yaxshi ishlen'gen -ishlenmigenlikini puqralar heqiqiy hés qilalaydu, ammini könglimizge püküshimiz kérek. Namrat xelqni ghemdin xalas qilish üchün, xelqning haligha yétip, ularning namratliqtin qutulalmasliqining sewebini tépip, toghra usulda konkrétni pilan we tedbir boyiche yölesh lazim dep qaraydighanliqini bildürdi we yene asasiy qatlamlardiki Uyghur kadirlarning xelqqe nep yetküzüsh héssiyati bar bolsimu, ammining sadasigha qulaq séliwatqan bolsimu “Muqimliq hemmidin muhim ” orun'gha qoyulghanliqtin,ammining erz -teleplirige inkas bildürüsh we namratliqtin qutuldurush xizmetlirining tesirge uchrawatqanliqini ilgiri sürdi we gerche muqimliq muhim xizmet bolsimu, küchni amma omumyüzlük köngül bölüwatqan gewdilik mesililerni yaxshi hel qilishqa mujessemleshning muhimliqini otturigha qoydi.

Xitay hökümiti “13-Besh yil” mezgilide, Uyghur aptonom rayonining 2020-yiligha barghanda 2 milyon 610 ming namrat ahalini omumyüzlük namratliqtin qutuldurush, 35 namrat nahiyining namratliq qalpiqini chörüp tashlashni nishan qiliwatqanliqini jakarlighan idi. Pilanda körsitishiche, xoten wilayitidila 1077 namrat kent, 703 ming 500 namrat nopus bar bolup, pütün rayondiki namrat nopusning 27% ini teshkil qilidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.