Rusiye iqtisadiy qiyinchiliqi köchmenlerning öz wetinige qaytishini keltürüp chiqarmaqta

Muxbirimiz ümidwar
2015-01-07
Share
ukraina-qirim-rusiye-putin.jpg Qirim xelqining 96 pirsenti ukra'inadin ayrilip chiqip, rusiyege qoshulushqa awaz qoshqandin kéyin, putin qatarliq emeldarlar qol biriktürüp tebriklidi. 2014-Yili 18-mart, moskwa.
AFP

Ukra'ina krizisi tüpeylidin gherb döletliri bilen qarshilishiwatqan rusiye hökümitining bir qanche qétim iqtisadiy émbargosi duch kélishi uning pul-mu'amile we iqtisadiy sistémisida éghir mesililerni keltürüp chiqiriwatqanliqi otturigha qoyulmaqta. Bu ehwalning yene rusiyediki méhnet köchmenlirigimu tesir körsetkenliki yézilmaqta. Moskwa yéngi yildin bashlap, rusiyediki ottura asiyaliq méhnet muhajirlirining köplep öz wetinige qaytidighanliqini jezmleshtürgen hemde ottura asiyaliq méhnet muhajirlirining öz wetinige qaytishidiki seweblerning rusiye rublisining qimmitining éghir derijide chüshüshi bilen munasiwetlik ikenlikini körsetken.

Rusiye hökümiti yene 1-yanwardin bashlap, özbékistan we tajikistan puqralirining rusiyege kélishi üchün chet'elge chiqish pasporti telep qilidighanliqini bildürdi.

“Séntrasi'a” töridiki uchurdin melum bolushiche, yawro-asiya iqtisadiy ittipaqigha eza bolup kirgen qazaqistan, bélarusiye we qirghizistan shuningdek ukra'inagha mundaq telep qoyulmighan. Bu döletlerdin rusiyege kélidighan kishiler üchün chet'elge chiqish pasporti telep qilinmaydiken. Rusiye hökümiti yene 1-yanwardin étibaren rusiyege kélip ishlimekchi bolghan her qandaq kishining rus tili, rusiye tarixi hem qanunliridin imtihan bérip, mexsus guwahname élishini belgiligen, eger bulardin ötelmigen kishi ishlesh hoquqigha érishelmeydiken.

“Séntrasi'a” toridiki melumatlargha asaslan'ghanda, rusiye fédératsiyesi köchmenler idarisining mes'uli yéngi yildin bashlap, 25% köchmenning qaytip kétidighanliqini éytqan.

Türlük uchur menbeliride qeyt qilinishiche, hazir rusiyede ishlep a'ilisining turmushini qamdawatqan özbékistanliq, qirghizistanliq we tajikistanliq méhnet muhajirliri bir-birlep qaytishqa bashlighan.

Ötken jüme küni rusiyede turushluq özbék, tajik we qirghiz köchmenlirining wekilliri yighin chaqirip, nöwettiki rusiye weziyiti hem emgek muhajirliri duch kéliwatqan mesililerni muhakime qilghan. Yighin qatnashquchiliri muhajirlarning türkümlep rusiyedin kétishke bashlighanliqidiki sewebning rublining qimmitining chüshüp kétishi ikenlikini körsitishken.

Tajikistan muhajirliri jem'iyitining re'isi méhnet muhajirlirining rusiyedin kétishidiki seweb aldi bilen rublining töwenlep kétishi dep körsetken. Chünki, ilgiri bir dollar 33 rubli waqtida ular öz öylirige pul ewetishte ziyan'gha uchrimighan. Emma bir dollar 45-50 rubli bolsa ularning öylirige pul ewetishi qiyin bolidiken. Chünki ottura asiyaliqlar öz wetinige rubli emes belki dollar ewetidiken.

Belki shu qiyinchiliqlar tüpeylidin bolsa kérek, 2014-yilining kéyinki basquchida rusiyediki özbéklerning özbékistan'gha ewetken puli 9 pirsent töwenligen. Maliye mutexessisliri ötken yili öktebir éyida pul ewetish nisbiti ötken yilidikige qarighanda 35% töwenligenlikini körsetken.

Rusiyediki ottura asiyaliqlar

Rusiyede zadi qanchilik köchmen bar? bu köchmenlerge qandaq mu'amile qilish kérek? bu rusiye jem'iyitide uzundin buyan dawamlishiwatqan munazire témisi. “Perghane” tori neqil alghan rusiye fédératsiye köchmenler idarisining uchurida qeyt qilinishiche, 2014-yili awghustqiche bolghan ariliqta rusiyede 4 milyon 877 ming merkiziy asiyaliq köchmen bolghan. Bularning ichide özbékler eng köp bolup, rusiyede 2 milyon 555 ming özbék, 1 milyon 170 ming tajikistanliq, 555 ming qirghizistanliq, 331 ming qazaqistanliq, 20 ming türkmenistanliq turghan.

Xewerde éytilishiche, mezkur méhnet köchmenlirining sani ötken yili 12-ay ichide téz azlighan bolup, omumiy sandin 387 mingdin artuq adem azlighan. Démek, ularning sani nöwette téz sürette azlimaqta iken.

Rusiyediki bashqa dölet köchmenliri

Rusiye bilen xitay arisidiki munasiwetlerning qoyuqlishishigha egiship, rusiye xitay puqraliri eng köp bérip, soda-tijaret qilidighan memliketke aylan'ghan. Ötken esirning 90-yilliri we 2000-yillarda xitay köchmenlirining rusiyege éqish weziyiti shekillen'genliki rusiye jem'iyitide köp ghulghulilargha seweb bolghan idi.

Xitay köchmenlirining rusiyening adem az yiraq sherqide we moskwa, pétirburg qatarliq her qaysi chong-kichik sheherliride soda dukanliri, déhqanchiliq meydanliri échip her xil soda bilen shugullinishi, ularning hemme yerni qaplishi rusiye siyaset qatlimida selbiy pikirlernimu otturigha chiqarghan idi.

Yéqindin buyan rusiye duch kelgen gherbning iqtisadiy imbargosi tüpeylidin körülüwatqan iqtisadiy qiyinchiliqlar we rublining kursining chüshüp kétishining bu dölette soda-tijaret qiliwatqan xitay köchmenlirigimu ziyan élip kéliwatqanliqi otturigha chiqmaqta.

Perghane töridiki xewerde körsitilishiche, rusiye hökümiti nöwette rusiyede 265 ming xitay puqrasi turuwatqanliqini hésablap chiqqan. Emma közetküchiler bularning tizimgha élin'ghanliri ikenliki, tizimgha chüshmigen qanunsiz köchmenlerning sanining buningdin köp ikenlikini yézishmaqta.

Bulardin bashqa rusiyede türkiyening 111 ming puqrasi turmaqta iken. Elwette, yene rusiyede pakistan, afghanistan hemde yawropa döletlirining melum sandiki puqralirimu bar.

Lékin, mezkur köchmenler arisida rusiyede her saheler boyiche, qara we éghir ishlarni qilip pul tapidighan köchmenler yenila ottura asiyaliqlar hésablinidiken. Ularning köpinchisi erzan bahada yallinip ishleshke mejbur bolghan. Bu jeryanda ularning bixeterliki, we hoquqliri dexli-terizge uchrighan, hetta ularni rusiyedin qoghlap chiqirilish teshebbuslirimu milletchi guruhlar teripidin otturigha chiqirilip turidu.

Mezkur köchmenlerning qanuniy hoquqlirini kapaletke ige qilish, ularning rusiye teweside qanunluq turush we ishlesh salahiyiti mesilisi rusiye bilen ottura asiya döletliri arisida da'im otturigha qoyulmaqta. Rusiye mutexessisliri yene emeliyette rusiyening köpligen jaylirida emgek küchlirige mohtaj ikenliki, mumkin qeder ularni qanunluq ishleshke ruxset qilish pikirlirinimu otturigha qoymaqta.

Azadliq radi'osining yézishiche, mutexessisler rusiyediki méhnet muhajirlirining köplep öz wetinige qaytip kétishi merkiziy asiyadiki ijtima'iy-iqtisadiy we siyasiy weziyetlerni murekkepleshtürüwétishi mumkin dep qarimaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet