Мутәхәссисләр хитайниң уйғур елидики нефитликләрни шәхсийләштүрүшигә қарита инкас қайтурди

Мухбиримиз қутлан
2017.01.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tebii-bayliq-nefit-gaz.jpg “ғәрбтин шәрққә тәбиий газ линийиси” қурулушида ишләватқан хитай көчмәнлири. 2008-Йили 26-авғуст, или области.
maginechina

Хоңкоңда чиқидиған “җәнубий җуңго әтигәнлик почтиси” гезити хитай һөкүмитиниң уйғур елини асас қилған хитайдики 30 чоң нефитлик билән тәбиий газ базилирини аксийә усули билән шәхсийләштүрмәкчи болғанлиқини, буниң хитай дөләт игиликидики нефит ширкәтлириниң монополлуқ дәвригә риқабәт елан қилғанлиқини билдүргән иди.

Ундақта, хитайниң уйғур елидики нефит вә тәбиий газ базилирини йәниму кәң даиридә ечиши үчүн шәхсий ширкәтләрни чақириши немидин дерәк бериду? буниң, уйғур елидики йәрлик хәлқ болған уйғурларға мәлум дәриҗидә пайдиси боламду-йоқ? шәхсий ширкәтләрниң тарим вә җуңғарийә вадисиға кириши уйғур елиниң кәлгүсидики тәбиий муһитиға қандақ тәсирләрни көрситиду?

Муһаҗирәттә яшаватқан иқтисад саһәсидики мутәхәссисләр билән сиясий анализчилар бу һәқтә җиддий инкас қайтурди. Америкидики хәлқара иқтисад мутәхәссиси вә иқтисад пәнлири доктори пәрһат билгин әпәнди бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, алди билән хитайниң уйғур елида ишләпчиқириватқан нефит записи вә униң қиммити һәққидә учур бәрди.

Пәрһат билгин әпәнди йәнә хитай нефит вә тәбиий газ ширкәтлириниң уйғур елида ишләпчиқириватқан тәбиий газниң миқдари һәмдә униң қиммити һәққидә тохталди.

У, демократик әлләр билән хитайниң нефит қидириш вә ишләпчиқиришта йәрлик хәлқләргә беридиған пайдисиниң түптин охшимайдиғанлиқини, болупму уйғур елиға қошна қазақистанниң 20 йилдин буян өзидики нефит байлиқиға тайинип қанчилик дәриҗидә тәрәққий қилғанлиқини уйғур ели билән селиштуруп көрсәтти.

Шәк-шүбһисизки, уйғур елиниң типик ички қуруқлуқ райони болуши, униң үстигә су мәнбәсиниң қислиқи бу йәрдики нефит вә тәбиий газ ишләпчиқиришиға тәбиий һалда чәклимә елип келиду. Әмма пәрһат билгин әпәнди хитайниң шунчә йиллардин буян уйғур елидин ибарәт бу қурғақ районда муһит билән қилчә һесаблашмай пүтүн күчи билән нефит вә тәбиий газ қезиватқанлиқини алаһидә әскәртип өтти.

Америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәндиму бу һәқтә пикир баян қилип, навада хитай уйғур елидики нефитликләрни шәхсийләштүрсә, қипқизил пайдини қоғлишидиған хитай ширкәтлириниң уйғур елиниң әзәлдинла сәзгүр муһитини техиму вәйран қилидиғанлиқини агаһландурди.

Иқтисадшунас пәрһат билгин әпәнди йәнә, хитайниң уйғур елидики нефит ширкәтлириниң монополистик ширкәтләр икәнликини, узундин буян уларниң уйғур елида қазған нефит вә тәбиий газни хитай өлкилиридә әрзан баһада, әмма уйғур елида қиммәт баһада сетип кәлгәнликини, хәлқара базардики риқабәткә әмәс, бәлки хитайниң сиясий, иқтисадий истратегийәсигә тайинидиған бу хил байлиқ ишләпчиқиришта йәрлик хәлқ болған уйғурларниң һәрқачан бир чәттә қалидиғанлиқини тәкитләп өтти.

Ахирида илшат һәсән әпәнди хитай һөкүмитиниң уйғур елидики нефитлик вә тәбиий газ базилирини аксийә чақириш усули бойичә шәхсийләштүрмәкчи болғанлиқи пәқәт бир шәклән ислаһат икәнликини, униңдин уйғурларниң мәнпәәтлинишиниң мумкин әмәсликини илгири сүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.