Мулаһизә: төвән турмуш капаләт пули уйғурларни өзигә беқиндуруп башқурушни мәқсәт қилиду

Мухбиримиз гүлчеһрә
2013.09.11
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
ata-bala-echinishliq-resim Уйғур елидики намрат уйғур ата-бала.
RFA/Shohret Hoshur

10-Сентәбир, уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң ахбарат елан қилиш йиғинида, төвән турмуш капаләт соммиси һәққидә елан қилған мәлуматлардин ашкарилинишиға қариғанда, уйғур елидә һазирға қәдәр намратлиқтин қутулалмиған, иқтисадий қийинчилиқи бар, дөләтниң қутқузуш пулиға тайинип турмуш кәчүрүватқанлар икки милйон 300 миңға йетидикән. Төвән турмуш капаләт пули тарқитиш обйектлири ичидә шәһәр нопусидикиләр 862 миң, йеза нопусидикиләр 1 милйон 300 миң икән. Уйғур ели вәзийитини көзәткүчиләр, бу уйғурларниң әмәлийәттә хитай һөкүмитиниң аталмиш уйғур елини ечиш вә тәрәққий қилдуруш истратегийисиниң сиртида қалдурулуп, техиму намратлиққа йүзлиниватқанлиқини ашкарилап беридиған еғир бир мәсилә дәп мулаһизә қилмақта.

Хитай һөкүмитиниң 2011-йили елан қилған 6-қетимлиқ нопус тәкшүрүш статистикисида, уйғур елиниң омумий нопусиниң 21 милйон 810 миңдин ашидиғанлиқи елан қилинған иди. Мана бу нопусниң 2 милйон 300 миңи төвән турмуш капаләт пули қаплаш даириси ичидә, бу уйғур елидә 10% көпрәк нопусниң йәнила намратлиқтин қутулалмиғанлиқини, пәқәт иҗтимаий параванлиққа тайинип һаят кәчүрүватқанлиқини көрситиду.

Хитай һөкүмитиниң 10-сентәбир ахбарат елан қилиш йиғинида, уйғур елидә шәһәр, йезилардики төвән турмуш капаләт пули алидиған аһалиләрниң асасий турмушини капаләтләндүрүш үчүн, төвән турмуш капаләт обйектлириниң айлиқ ярдәм пулини көп қетим өстүрүп, шәһәрниң төвән турмуш капаләт пулини 277 сомға, йезиларниңкини 129 сомға көтүргәнликини елан қилди.

Уйғур елиниң һәр қайси җайлиридики намрат деһқан аммисидин игилигән учурлиримизға қариғанда, төвән турмуш капаләт пули ишсиз, турақлиқ кирими болмиған, йери болмиған, тул, ялғуз намрат кишиләргә берилидиған болуп буниң шәртлири ичигә йеқинқи йилларда “үч хил күчләргә четилмиған” аилә әзалири, йеқин туғқанлири ичидә миллий бөлгүнчилик, қалаймиқан диний паалийәтләргә қатнашқанлар болмиған болуши шәрт дегәндин башқа йәнә, йеқинда йүзини япмиған, сақал, бурут қоймиған болуши керәк дегәндәк шәртләр қетилған, униң үстигә һазир бериливатқан төвән турмуш соммиси билән мал баһаси интайин тез өрләватқан турмуш чиқимини қамдаш мумкин әмәс икән. Илгири деһқанлар радиомизға бу һәқтә көп қетим шикайәт қилған иди.

Ақсу вилайитиниң валий мәһкимә торидин ашкарилинишичә, ақсу вилайитидики наһийә (шәһәр) ләрдики, төвән турмуш капаләт пули тарқитиш, шәрткә уйғун келидиған қийинчилиқи барлар 240 миң кишидин ашидикән. Гәрчә, хитай һөкүмити төвән турмуш капаләт пули қаплаш даирисиниң кеңәйтилишини уйғур елидики қийинчилиқи бар аммини намратлиқтин қутулдуруш чариси,хитай һөкүмитиниң уйғур аптоном районини бай қилиш, аз санлиқ милләтләргә етибар бериш сияситиниң бири қилип тәрипләватқан болсиму, чәтәлләрдики уйғур паалийәтчиләр вә зиялийлар бу мәсилигә қарита мулаһизилиридә охшимиған көз қарашларни оттуриға қоймақта.

Германийә дуняда иҗтимаий параванлиқи әң яхши дөләт һесаблиниду, германийә һөкүмитиниң иҗтимаий параванлиқ орунлирида хизмәт қиливатқан, үрүмчи кәчлик гезитиниң сабиқ мухбири амангүл ханим хитайниң иҗтимаий параванлиқ түзүмини ғәрб дөләтлири билән селиштуруш мумкин әмәсликини, хитайниң уйғурларға қаратқан төвән турмуш капаләт сиясәтлириниң инсанпәрвәрликни, мәсулийәтни ада қилишни мәқсәт қилған болмастин, бәлки уларни мәңгүлүк мунқәрз қилиштин ибарәт яман сиясий ғәрәздә елип бериливатқан алдамчилиқ сиясити дәп чүшинидиғанлиқини билдүрди.

Уйғур паалийәтчи мәмәт тохти әпәнди болса, төвән турмуш капаләт пулиға қарашлиқ болуп қалғанлар асасән уйғурлар дәп қарайдиғанлиқини, “хитай һөкүмити уйғурларни намрат вә моһтаҗлиқта қалдуруп андин меһрибанлиқ қилған қияпәттә өзигә беқиндуруп башқурушни мәқсәт қиливатиду” дәп чүшинидиғанлиқини оттуриға қойди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.