Истанбулдики уйғур аял: “бовиқимға закиму алалмидим”

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2018.03.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
uyghur-kitapxanisi-Sefakoy-Istanbul-2018.jpg Сәфакөйдики бир уйғур китабханиси. 2018-Йили 25-феврал. Истанбул, түркийә.
RFA/Abduweli Ayup

Түркийәдә “истанбулниң һавасиға ишәнмә, парасиға һәм ишәнмә” дегән гәп бар. Истанбулда ямғурлуқ нәм һаваниң иссимиқи һәқиқәтән тәс. Мухбиримиз 2018-йили 25-феврал сәфакөйдә қилған зиярити давамида үч айдин бери иссиниш пулини төлийәлмигән бир уйғур аилисини учратти.

Әһвал игиләш давамида мухбиримиз бу аилидики рабийәниң төт балиси билән қийин күнләрни баштин кәчүрүватқиниға шаһит болди. Өйниң түврүки болған әр вә чоң оғул 2017-йили 19-авғуст нәзәрбәнткә елинған. Шундин кейин бу аилиниң иқтисади адвокатқа вә түрлүк йол меңишларға сәрп болуп қуруп кәткән. Ғурури күчлүк рабийә дәсләп натонуш бир әргә дәрдини төкүшни халимиди. Шу мәһәллидики йәнә бир ханим арқилиқ билишимизчә, қийинчилиқ һәқиқәтән еғир икән.

Қийинчилиқларниң уйғурларға йәткүзүлүши вә җамаәт пикри арқилиқ топланған ярдәмдә һәл қилиниш мумкинчилики һәққидә чүшәндүрүш берилгәндин кейин бу ханим андин әһвалини баян қилди.
Биз сәфакөйдә зиярәт қилиш җәрянида “уйғуряр фонди” тәминлигән йетим балиларниң тизимлики бойичә уларниң һамилириға телефон қилдуқ. Телефонимизға җаваб бәргән бир уйғур момай тәпсилий әһвал сорашлиримиздин бизни ярдәм бәргүчиләр болса керәк дәп һаяҗанлинип йиғлап кәтти.
Айхан мома икки нәвриси билән уйғурлар көпрәк олтурақлашқан йәнә бир район - зәйтинбурнуға орунлашқан болуп, бари-йоқ икки оғул пәрзәнтиниң хитайда тутқун қилиниши сәвәблик нәврилирини беқишта қийнилип қалған. Момайға “уйғуряр фонди” арқилиқ өй иҗарә ярдими йәткүзүлгән болуп, йемәк-ичмикиниң мәнбәсини истанбулда паалийәт қиливатқан “шәрқи түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити” ниң зәйтинбурну шөбиси тәминлигән икән. яшинип қалған ана өзигә қилинған ярдәмдин сөйүнгәнликини билдүрди. 

Биз қийинчилиқта қалған аилиләрниң омумий әһвалини билиш үчүн сәфакөйдә уйғур җамаәткә хизмәт қиливатқан сабир рәшит дамолламни зиярәт қилдуқ. Униң ейтишичә, пәқәт сәфакөйдила әрлири йенида болмиған 170 тин артуқ аилә болуп, балилар кичик болғачқа ханимларниң ишләш имканийити асасән йоқ икән. Буларниң бир қисминиң әрлири уйғур елида тутқунда болуп, қалғанларниң әрлири түркийә, тайланд, малайшия қатарлиқ дөләтләрдә қамақлиқ икән. 

Сабир дамоллам, “сутуқ буғрахан вәхпи” намида қийинчилиқта қалған аилиләргә ярдәм йәткүзүлүп келиниватқан болсиму, әмма бу ярдәмләрниң асаслиқи йемәк-ичмәк билән чәклинидиғанлиқини билдүрди. Улар қиштин буян иссиниш пулиға ярдәм беришкә тиришип келиватқан болсиму, әмма бу һәммә аилигә йетишип кәтмәйдикән. Йетим балилар “нузугум фонди” ниң айлиқ ярдимигә еришип келиватмақта икән. Сабир дамоллам уйғур мусапирлириниң нөвәттики еғир қийинчилиқлирини һәл қилиш үчүн уйғур җамаитидин ярдәм күтидиғанлиқини баян қилди. 

Истанбулниң сәфакөй, зәйтинбурну, сәлимпаша вә бәйлик дүзү қатарлиқ районлириға уйғур мусапирлар топлишип олтурақлашқан. Йеқинқи икки йилдин буян түркийәдә мал баһасиниң шиддәтлик өрлиши, иш һәққиниң ашмаслиқи, уйғурларниң уйғур елидин келидиған иқтисадий мәнбәсиниң үзүлүши, түркийә-хитай мунасивити йеқинлашқанлиқи сәвәблик уйғурлар қиливатқан бәзи тиҗарәтләрниң хитайларниң қолиға өтүп кетиши шундақла уйғурларниң паспортини йеңилиялмаслиқ сәвәби билән бурундин давам қилип келиватқан нормал тиҗарәтләрниң тохтиши қатарлиқ амиллар уйғурларни намратлиқ гирдабиға сөримәктә икән. Йәрлик уйғур тәшкилатлири түрлүк қийинчилиқларда һәмдәм болуватқан болсиму, әмма муһтаҗларниң көплүки, қийинчилиқниң еғирлиқи сәвәблик йетишип болалмайдикән. Униң үстигә көпинчә уйғур тәшкилатлириниң иқтисадий қиммәт яритидиған ширкәт яки кан-кариханилири болмиғачқа муһтаҗларға берилидиған ярдәмму капаләткә игә әмәс икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт