Марко рубийо җ х назаритигә DNA әсваби сатқан америка ширкитигә соал қойған

Мухбиримиз әркин
2018-02-16
Share
marco-rubio-marko-bubyo.jpg Америка кеңәш палатасиниң тәсири күчлүк әзаси марко рубийо әпәнди йиғинда сөздә. 2018-Йили 30-январ, вашингтон.
AFP

Хитай һөкүмити 2016‏-йили уйғурларниң DNA әвришкисини топлап, DNA учур амбири қурушқа башлиған иди. Бу вәқә хәлқара җамаәтчиликниң күчлүк диққитини қозғиған иди.

Ашкарилинишичә, уйғур аптоном районлуқ җ х назарити 2016‏-йили америкидики "термо фишер" намлиқ бир ширкәттин DNA рәтләш әсваблирини сетивалған. Хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири әйни вақитта уйғур аптоном районлуқ җ х назаритиниң 12 милйон долларлиқ әсваб сетивалғанлиқини елан қилған иди. Америка кеңәш палатасиниң тәсири күчлүк әзаси марко рубийо йеқинда мәзкур ширкәткә мәктуп йоллап, уларниң хитай билән болған бу сирлиқ содисиға чүшәнчә беришини тәләп қилди.

Марко рубийо мәзкур ширкәтниң иҗраийә директори марк кәсперға язған мәктупида, униң уйғур аптоном районлуқ җ х назарити билән болған мунасивити, хитайниң юқириқи әсвабларни қандақ ишларға ишлитидиғанлиқиға даир икки тәрәп оттурисида болған музакириниң тәпсилатлирини ашкарилашни тәләп қилған.

Марко рубийо мәктупида йәнә "термо фишер" ширкити юқириқи әсвабларни хитайға сетип бәргәндин кейин, хитайниң бу әсвабларни хата ишларға ишләтмигәнликигә капаләтлик қилиш үчүн қандақ тәдбирләрни алғанлиқини билдүргән. У йәнә мәзкур ширкәтниң кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиға бәргән җавабида "херидарлиримизниң мувапиқ қаидә-түзүм вә кархана өлчәмлирини яхши иҗра қилишини үмид қилимиз" дейилгәнлики, қандақ иҗра қилинса, униң "яхши иҗра қилиш" болидиғанлиқиға чүшәнчә беришини тәләп қилған.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса марко рубийониң "термо фишер" ширкитигә язған мәктупиниң пәвқуладдә әһмийити барлиқини илгири сүрди. У "марко рубийониң бу ширкәткә хәт йезип, бу мәсилидики әндишилирини оттуриға қойғанлиқи бизни хурсән қилди. Америка һөкүмити вә дөләт мәҗлисиниң немә мәқсәт билән уйғурларниң DNA әвришкисини йиғқанлиқиға диққәт қилғанлиқи пәвқуладдә әһмийәткә игә, дәп қараймиз" деди.

"термо фишер" ширкитиниң марко рубийоға җаваб хәт язған яки язмиғанлиқи мәлум әмәс. Биз бүгүн "термо фишер" ширкитигә телефон қилип, уларниң инкасини соридуқ. Мәзкур ширкәтниң аммиви ишлар директори рон обраин соалимизни елхәт арқилиқ әвәтишимизни тәләп қилди.

Биз елхәт арқилиқ хитайниң юқириқи әсвабларни хата ишларға ишлитишидин уларниң хәвириниң бар-йоқлуқи, буниңдин кейинки содида бу әсвабларниң хата ишлар үчүн ишлитилмәсликигә қандақ капаләтлик қилидиғанлиқи қатарлиқ соалларни сориған болсақму, бирақ у бизгә әвәткән баянатида бу соаллиримизға җаваб бәрмигән.

Уларниң җаваб хетидә мундақ дейилгән: "биз мәһсулатлиримизни наһайити диққәт билән лайиһәләймиз вә һөкүмәтләр билән иҗабий йәр шари сияситигә хизмәт қилимиз. Биз DNA кимликини ениқлаш ишлирида җинайәтчиләрни ениқлаштин тартип, адәм қачақчилирини тосуш вә адаләтсиз әйиблиништин сақлинишқичә болған нурғун саһәләрдә иҗабий төһпиләрни қошуватқанлиқимиздин иптихарлинимиз."

Лекин долқун әйса мәзкур ширкәтниң хитай билән һәмкарлишишини хитайниң шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ бузғунчилиқлириға маслишиш яки униңға һәмнәпәс болуш, дәп қарайдиғанлиқини тәкитлиди.

Долқун әйса мундақ деди: "бу ширкәтниң бихәтәрлик орунлириға бундақ бир әсвабни сетип беришиниң өзи униң шәрқий түркистандики уйғур хәлқиниң кишилик һоқуқи таҗавузға учришиға һәмнәпәс болуш яки униңға маслишиш, дәп қараймиз."

Кишилик һоқуқ тәшкилатлири хитайниң DNA учурлирини башқа мәқсәтләр үчүн ишлитишидин әндишә қилип кәлди. Америка "әркинлик сарийи" ниң алий дәриҗилик тәтқиқатчиси сараһ кукниң илгири сүрүшичә, хитайниң DNA учурлирини адәм ички әзалирини көчүрүшкә ишлитиш еһтималлиқи мәвҗут икән. У мундақ дәйду: "сиз уларниң кишиләрни қанундин һалқиған бу хил сиясий тәрбийәләш мәркәзлиригә йиғивелишини вә һазирқи немә мәқсәт билән елип берилғанлиқи ениқ болмиған омумий хәлқ саламәтлик тәкшүрүшлиригә қарап бақсиңиз, шу хуласигә йеқинлишалайсиз, әпсуски, уйғурлар дуч кәлгән бу әһваллар фалунгоңчилар вә фалунгоң җамаити дуч кәлгән әһвал вә шәрт-шараитларға охшап кетиду. Уларниң ички әзалирини елиш нишанға айлинип қалғанлиқиға даир күчлүк дәлилләр бар. Шуңа бу мәсилә биз тәкшүрүшни давамлаштурушимиз керәк болған бир нуқта, халас".

Сараһ кукниң илгири сүрүшичә, уйғур районидики адәм ички органлирини йөткәш көлиминиң қанчилик икәнликигә һөкүм қилиш қийин икән. У мундақ дәйду: "шинҗаңниң йирақлиқи вә адәм ички әзалирини көчүрүш қилмишлириниң көлими вә униң хитайниң башқа районлирини адәм ички органлири билән тәминләш әһвалиға даир тәпсилатларни ениқлаш мүшкүл. Әмма биз бу содиниң наһайити базар тепиватқанлиқи вә уйғурларниң нишан икәнликини билимиз. Шуңа бу районда барлиққа кәлгән вәзийәт билән бу һадисиләр бирләштүрүлсә, бу районда кишилик һоқуққа хилаплиқ қилишниң техиму қорқунчлуқ икәнликини көрүвелишқа болиду."

Марко рубийониң мәктупида кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң 2017‏-йили 12‏-айда елан қилинған доклатидин нәқил кәлтүрүлүп, "хитайда башқа дөләтләрдикидәк DNA учур амбирини башқурушниң қануний капалити йоқ әһвалда униң омумйүзлүк пүтүн аһалиләрниң био-учур амбирини қуруши кишилик һоқуқ паалийәтчилиридә җиддий әндишә пәйда қилди," дәп тәкитлигән.

Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати 2017‏-йили 8‏-айда "термо фишер" ширкәткә мәктуп йезип, хитайниң униң мәһсулатлирини хата ишларға ишләткәнлики үстидин дәрһал тәкшүрүш елип беришқа, униңға кәлгүсидә хитайға бу әсвабларни сатмаслиққа яки тәкшүрүш елип берилғучә униңға мулазимәт қилишни тохтитишқа чақирған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт