Гума йезилиридики қаранчуқсиз балилар (1)

Мухбиримиз қутлан
2015.11.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xoten-balilar-kochida-305.jpg Хотәнниң мәлум кочисида ойнаватқан балилар. 2006-Йили 13-өктәбир.
AFP

Гума наһийәсиниң муҗи базириға қарашлиқ йеңибағ башланғуч мәктипидә оқуйдиған балиларниң узун мәзгил қаранчуқсиз қалғанлиқи һәққидики хәвәр иҗтимаий таратқуларға ашкара болғандин кейин күчлүк диққәт қозғиди.

Шу җайдики мәлум бир оқутқучиниң йеңибағ башланғуч мәктипидики балиларға қишлиқ кийим-кечәк ианә қилиш һәққидики чақириқи бирқанчә һәптә илгири тор бәтлиридә улап бесилди.

Биз бу әһвалниң тәпсилатини уқуш үчүн муҗи базириға қарашлиқ йеңибағ башланғуч мәктипигә телефон қилдуқ.

Телефон зияритимизни қобул қилған бир яш оқутқучи қиш кирип соғуқ чүшүп кәткән болсиму, лекин мәктәптики балиларниң техичә қишлиқ кийим-кечики йоқлуқини, кәнттики бәзи аилиләрниң һазирғичә мәшкә от яқалмиғанлиқини билдүрди.

У зияритимиз җәрянида мундақ деди: “йеңибағ кәнти муҗи базириға 4 километирла келидиған бир юрт. Бу йәрдә терилғу йәрләр қис, су кәмчил һәмдә аһалиләрниң иқтисадий әһвали начар. Кәнттики аһалиләр һәр йили әтияз келиши билән әр, аял бирликтә пул тепиш үчүн башқа юртларға кетип қалиду. Билишимчә, уларниң көп қисми ақсудики биңтуәнниң кевәзликлиригә берип айларчә яллинип ишләйду. Бизниң мәктәптики көп қисим балиларниң ата-анилири шундақ қилиду. Улар балилирини мома, бовиси яки қошнилиридин бирәригә һавалә қилип қоюп 4-айларда өйидин айрилса йил ахирида андин юртиға қайтип келиду. Шундақ болғачқа, кәнттики балиларниң көп қисми бир йилниң йеримидин артуқ мәзгилидә ата-анисиз, йәни қаранчуқсиз яшайду.”

Мәзкур оқутқучи өзи билидиған әһвалларни нәқил кәлтүрүп мунуларни илгири сүрди: “мәктипимиздә 640 нәпәр оқуғучи бар. Уларниң көп қисми йеңибағ кәнти вә әтраптики қошна кәнтләрдин келиду. Мән бу мәктәптә оқутқучилиқ қилған бир йилдин буян өзүм мәсул болған синиптики балиларниң ата-анилири билән бир қетимму көрүшәлмидим. Һәр қетим ата-анилар йиғини чақирсам һечким кәлмәйду, балилардин сүрүштүрсәм, ата-анисиниң өйдә йоқлуқини, башқа юртларға ишләмчилик үчүн кәткәнликини ейтишиду. Мән балиларниң йилларчә кона кийимләр билән йүргәнликини, бәзи балиларниң путидин аяғлириниң чүшүп қеливатқанлиқини көрүп қалимән. Шу сәвәбтин кона кийим-кечәк топлап, балиларни қиштин сақ-саламәт өткүзүвелиш үчүн җәмийәткә чақириқ чиқардуқ. Кийим-кечәкләрниң алди қолимизға йетип кәлди, лекин бизгә әвәтилгән кийимләрниң көпинчиси бәкму кона, һәтта кийгили болмайдиған дәриҗидики кона кийимләрму бар икән.”

У йәнә мунуларни билдүрди: “балиларға мәктәптин чүштә бир вақ тамақ беримиз. Тамақниң миқдари хели көп болсиму, мән нурғун балиларниң тоймайдиғанлиқини, өзини тойғандәк һес қилмайдиғанлиқини сезимән. Чүнки көп қисим балиларниң ата-анилири өйидә болмиғачқа уларниң әтигәнлик вә кәчлик тамиқидин хәвәр алидиған адәм йоқ. Улар чүштә қанчә көп тамақ йесиму, лекин өзини тойғандәк һес қилмайдикән. Балилар ағрип қалса уларни дохтурға апиридиған яки һалидин хәвәр алидиған ата, анилири йоқ. Биз оқутқучилар уларниң һалидин хәвәр алимиз яки дора сетивелип ичкүзимиз. Әмма бизниңму имканийитимиз чәклик болғачқа һәммә балиларниң қийинчилиқлирини һәл қилишқа амалсизмиз.

Мән өзүм или педагогика институтини пүттүргәнмән. Шималда, йәни ғулҗа, қарамай вә үрүмчиләрдә нурғун савақдаш һәм достлирим бар. Шималдики мәктәпләр билән ата, аниларниң балиларға болған мәсулийитини бу йәр билән селиштурғанда асман-земин пәрқ мәвҗут. Бу йәрдә балиларниң учисиға йәткүдәк кийим, қорсиқи тойғудәк тамақ берәлмисәк, уларниң тапшуруқларни вақтида ишләп, ата, анисиниң меһрини толуқ һес қилип балилиқ дәврини хушал-хурам өткүзүшидин қандақму сөз ачқили болсун!? йеқинда синиптики балиларға мақалә яздурған идим. Бир бала мундақ дәп йезипту: ‛ата, анамни көрмигили бирқанчә айлар болди. Мән уларни бәкму сеғинимән. Мениң әң чоң хушаллиқим ата, анам билән биллә яшисам дәймән!‚ мән бу қурларни оқуветип өзүмни туталмай йиғлап кәттим.”

Биз бу әһвални йәниму илгирилигән һалда дәлилләш үчүн йеңибағ кәнтиниң секретарға телефон қилдуқ. Һалбуки, кәнт секретари соаллиримизға җаваб беришни рәт қилди.

Мухбир: әссаламуәләйкум, бу йеңибағ кәнтиму?
Кәнт секретари: һәә, шундақ.

Мухбир: сиз йеңибағ кәнтиниң секретари боламсиз?
Кәнт секретари: һәә, мән шу.

Мухбир: қараң, йеңибағ кәнтидин ақсу тәрәпкә пахта тәргили кәткән деһқанлар қайтип кәлдиму?
Кәнт секретари: мән билмәймән.

Мухбир: сиз кәнт секретари туруп бу әһвални уқмамсиз?
Кәнт секретари: өзиңиз ким болисиз?

Мухбир: һә мән мухбир, әркин асия радиосиниң мухбири, америкидин уруватимән.

Юқирида гума наһийәси муҗи базириниң йеңибағ кәнтидики башланғуч мәктәп балилириниң айлардин буян қаранчуқсиз қалғанлиқи, терилғу йәрлири қис болғачқа ата, анилириниң тирикчилик ғеми билән пахта териш үчүн ақсу тәрәптики биңтуәнниң кевәзликлиригә ялланма әмгәк күчи болуп кәткәнлики һәққидики программини диққитиңларға сундуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.