Хитайниң әрзан маллирини чәкләш вә байқут қилиш пикри күчәймәктә

Өз мухбиримиз меһрибан
2016-11-28
Share
child-labor-1 Хитайдики езиливатқан бала әмгәкчиләр
poverties.org

Йеқиндин буян хәлқара таратқуларда  хитайда әрзан әмгәк күчи болуп ишләватқан балилар вә аяллар һәққидики хәвәрләрниң йәнә  көпийиши ,хәлқарада хитайниң әрзан маллирини чәкләш һәққидики пикир еқиминиң күчийишигә сәвәб болуватқанлиқи һәққидики хәвәрләр көпәйди. Мәлум болушичә, хитай һөкүмәт таратқулиридиму әрзан әмгәк күчи болуп қанунсиз ишләватқан бала ишчилар һәққидә хәвәрләр берилгән болсиму, әмма һөкүмәт даирилириниң бу мәсилиләргә қарита җиддий тәдбир алмаслиқи хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тәнқидигә учрап, хитайниң баһаси әрзан товарлирини байқут қилиш һәққидики пикир еқимини күчәйткән.

Чәтәлләрдики хитайчә  хәвәр мәнбәлиридин чоң ира , йеңи таң теливизийиси, алма гезити, б б с агентлиқи, нюйорк вақти қатарлиқларниң йеқинқи бир һәптә ичидики санлирида хитай ширкәтлириниң тор арқилиқ сатидиған әрзан товар маллириниң 2016- йили йәнила ешиш сәвийисини сақлиған болсиму, әмма хитай ширкәтлиридә 16 яшқа толмиған өсмүрләрниң  вә аялларниң  шараити интайин начар болған фабрика - карханиларда әсли бәлгиләнгән иш һәққидин төвән мааш билән һәр күни 10  нәччә саәттин әрзан әмгәк күчи болуп ишләватқанлиқи һәққидики хәвәрләрниң көпийиши, хитай товарлириға қарита байқут қилиш садасиниң йәнә күчийишигә сәвәб болуватқанлиқи һәққидики хәвәр вә анализлар берилди.

Йеңи таң теливезийисиниң 28- ноябир дүшәнбә күнидики " чәтәллиликләрниң нәзиридики хитай" программисида мәхсус хитайдики әрзан товар маллар вә хитайдики кийим тикиш карханилири вә фабрикиларда әрзан әмгәк күчи болуп ишләватқан бала ишчилар һәққидә тохталған .

Мәзкур программида хитай ширкәтлиридә ишләватқан ишчиларниң сөзлиридин нәқил елинған.

Кимликини ашкарилашни халимиған бир аял ишчи өзи ишләватқан кийим тикиш карханисидики  әһвални баян қилип,  мәзкур кийим тикиш карханисида адәттә иш һәққи тохтам бойичә берилидиған, һөкүмәткә тизимға алдурған  ишчилардин башқа йәнә, бир түркүм бала ишчиларниңму қобул қилинип ишлитиливатқанлиқи, завут хоҗайини билән түзүлгән  ағзаки тохтам арқилиқла ишләватқан балилар асасән  16- яштин төвән 12 яштин юқири болған бала ишчилар болуп, уларниң әң юқири иш һәққи алидиғанлириниңму  иш һәққиниң нормал ишчилар маашиниң йеримиға тоғра кәлмәйдиғанлиқи, һәр күни 12 саәттин артуқ ишлигән балиларниң айда 1000 сом әтрапида  мааш алидиғанлиқи қатарлиқ әһвалларни билдүргән.

Хоңкоңдики алма гезитиниң хәвиридә тилға елинишичә,  хитайниң гуаңдуң,  җеҗияң, җяңсу, фуҗйән қатарлиқ шәрқий деңиз бойидики кийим тикиш карханилирида завут хоҗайинлириниң бундақ қилишиға,  ишчиларға берилидиған иш һәққини теҗәш, һөкүмәткә тапшуридиған баҗни азайтиш, техиму муһими бала ишчилар вә намрат йезилардин кәлгән аялларни башқуруш ниспәтән асан болуш,  завуттики начар иш шараити, төвән иш һәққи қатарлиқ тәңсиз муамилиләргә қарита, бу таипидикиләрниң  наразилиқиниң әрләрдәк күчлүк болмаслиқ қатарлиқ амиллар сәвәб болған.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, бала ишчиларни қанунсиз ишлитиш әһвали чәтәлләрдики даңлиқ  тавар маркилири вә еликтрон мәһсулатлириниң хитайдики ширкәтлиридә байқалғанлиқи үчүн, бу ширкәтләр хитайдики завутлар билән болған һәмкарлиқини тохтатқан әһвалларму йүз бәргән. Мәсилән алма телефони елан қилған доклатида 2013-йили алма ширкити  мәһсулатини ишләш үчүн тохтам түзгән  хитайдики мәлум телефон  ширкитидә 74 нәпәр  бала ишчиниң  ишләватқанлиқи байқалғанлиқи үчүн, алма ширкити бу хитай ширкити билән болған тохтамни бикар қилған. Ундин башқа  2014- йили җәнубий корийиниң самсуң телефон ширкитиму өзи һәмкарлашқан хитай завутлирида бала ишчи ишлитиш әһвалиниң барлиқини билгәндин кейин, самсуң ширкитиниң мәзкур хитай ширкити билән болған  йиллиқ тохтамниң бикар қилинғанлиқини елан қилған.

Хитай һөкүмәт таратқулирида 22- ноябир сәйшәнбә күни хәвәр қилишичә, җяңсу өлкисидә йеқинда елип берилған тәкшүрүштә, мәлум завутта қорамиға йәтмигән бала ишчилардин 12 си байқалған . Хәвәрдә дейилишичә, бу балилар бир қетимлиқ тәкшүрүштә тасадипи байқалған болуп,  завут хоҗайинлири пәқәт йил ахиридила уларниң иш һәққини беридикән.

Хитайниң һөкүмәт хәвәрлиридә гәрчә бу балиларни завутқа елип кәлгән икки киши қанун даирилири тәрипидин тутқун қилинғанлиқи вә бу балиларниң иш һәққини алғандин кейин юртиға қайтуруп кетилидиғанлиқи хәвәр қилинған болсиму, әмма хәлқара таратқуларда хитайда шәхсиләр ачқан завут-фабрикиларда қорамиға йәтмигән балиларниң әрзан әмгәк күчи болуп ишләйдиған әһвалларниң мәвҗүт икәнлики тилға елинған  болуп,  икки йил илгири сәнши өлкисидики көмүр канлирида қараңғу қудуқ астида ишләйдиған көмүр қазғучи ишчилар арисида  әркинликидин пүтүнләй мәһрум қилинип, қул орнида көмүр колашқа селинған 100 дин артуқ  12 яштин  15 яшқичә болған өсмүр балиларниң  барлиқи әркин асия радийоси қатарлиқ хәлқара таратқуларда ашкариланғандин кейин, қаттиқ әйибләшкә учриған иди.

Неуйорк вақти гезитидә өткән һәптә елан қилинған, хитайдики бала ишчилар мәсислиси һәққидики бир  мулаһизидә , хитайда бала ишчиларни ишлитиш мәсилисиниң мәвҗут болушидики сәвәбләр һәққидә  тохтилип, гәрчә хитай һөкүмитиниң қанунида, бала ишчиларни ишлитишниң қанунсизлиқи бәлгиләнгән болсиму, әмма һөкүмәт даирилириниң бу қанунни әмәлий иҗра қилиштики  бәлгилимилириниң мукәммәл болмаслиқи, болупму иқтисадий мәнпәәтниң зиядә тәкитлиниши қатарлиқ амилларниң йәрлик һөкүмәт даирилиридә завут- фабрикиларда  бала ишчиларниң әрзан әмгәк күчи болуп,  қанунсиз ишлишигә йол қоюш вә бу әһвалниң омумлишишини кәлтүрүп чиқарғанлиқи тилға елинип, хитайда балилар вә аяллар һоқуқиниң һәқиқи капаләткә игә қилинмиғанлиқи тәнқидләнгән. Мәзку мақалидә йәнә, хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириниңму  тәнқиди вә агаһландурушлири тилға елинип,  хитай билән сода алақиси орнатқан ширкәт вә  һөкүмәтләрниң хитай билән болған  һәмкарлиқи вә сода алақисидә хитайда ишләнгән әрзан баһалиқ товарларниң сүпәт мәсилисигә диққәт қилиш билән бирликтә йәнә, бу әрзан товарларниң қандақ муһит вә шараитта ишләнгәнлики қатарлиқ мәсилиләрниму етибарға елишқа чақирилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт