Көзәткүчиләр хитай ишләмчилирини шәрқий түркистанға җәлп қилиш тәшвиқатини әйиблиди

Мухбиримиз меһрибан
2013.04.12
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
kochmen-305 2009-Йили 1-сентәбир күни уйғур елигә қарап йолға чиқмақчи болған хитай көчмәнлири ләнҗудики пойиз истансисида дәм алмақта.
AFP Photo

Хитайниң шинхуа агентлиқи йеқиндин буян уйғур райониға кәлгән хитай ишләмчилириниң бейип кәткәнлики һәққидики хәвәрләрни көпәйтти. Бу хил хәвәрләр уйғур тор бекәтлиридә муназирә темисиға айланди.

Чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлиридин дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит радиомиз арқилиқ баянат берип, “даириләрниң хитай ишләмчилирини шәрқий түркистанға җәлп қилиш тәшвиқатиниң райондики йәрлик уйғурлар билән хитай көчмәнлири оттурисидики зиддийәтни күчәйтип, районда хитай һөкүмити арзу қилған тинч вәзийәтниң әксичә, шәрқий түркистан вәзийитидә техиму кәскин вә җиддий вәзийәт шәкилләндүридиғанлиқи” ни тәкитлиди.

Йеқинқи хитай хәвәрлиридә хитай өлкилиридин уйғур райониға келип ишләмчилик қиливатқан хитай деһқанлириниң тапавәтлириниң көпәйгәнлики тәшвиқ қилинди. Шинхуа агентлиқиниң хәвиридә икки йилдин бери уйғур елидә ишләватқан ли чяңҗяң исимлик хитай ишләмчиниң аилисини елип уйғур райониға кәлгәндин кейин, айлиқ кириминиң 4000 сомдин ешип, йил ахирида нәччә он миң сом пул тепип, бу пули билән юртида катта өй салғанлиқи хәвәр қилинип, хитай өлкилиридики төвән киримлик деһқанларниң уйғур райониға барса бай болуп кетидиғанлиқи тәшвиқ қилинди. Бирнәччә күндин буян бу хил хәвәрләргә қарита тор бекәтлиридиму муназириләр көпәйди.

Бир қисим тордашлар һөкүмәт тәшвиқатидики уйғур райониға кәлгәнләрниң бай болуп кетидиғанлиқи һәққидики хәвәрниң гуманлиқ икәнликини баян қилса, йәнә бир қисм тордашлар, хитай һөкүмити “намрат” дәп тәшвиқ қиливатқан уйғур районида 19 өлкидин кәлгән хитай ширкәтлири вә хитай ишләмчилириниң райондики байлиқлардин бәһримән болуп, қисқа вақитта бай болуватқанлиқиға қарита наразилиқ инкаслирини билдүрди. Бу баянларда уйғур деһқанлири намрат яшаватқан, алий мәктәпләрни түгитип ишсиз йүргән уйғур яшлири барғанчә көпийиватқан, җәнубий уйғур йезилиридики уйғур қиз - оғуллири“ешинча әмгәк күчи”намида әрзан мааш вәдиси билән хитай өлкилиригә йөткиливатқан әһвалда, һөкүмәтниң немә үчүн алди билән уйғур районидики ишсиз қалған уйғур яшлири вә хитай өлкилиригә ешинча әмгәк күчи намида йөткиливатқан уйғур яшлириға уйғур аптоном райониниң өзидә ишләш пурсити берип, уларни ишқа орунлаштурушниң орниға, хитай җөлкилиридин түркүм - түркүмләп хитай ишләмчиләрниң уйғур аптоном райониға келип ишлишини тәшвиқ қиливатқанлиқи баян қилинип, уйғур аптоном район даирилириниң уйғурларниң әһвалиға көңүл бөлмигәнлики тәнқидләнди.

Хитайниң һөкүмәт хәвәрлиридики хитай ишләмчилириниң уйғур елидә бай болуватқанлиқи һәққидики хәвәрләргә вә тор бекәтлиридә барғанчә көпийиватқан бу һәқтики муназириләргә диққәт қиливатқанлиқини билдүргән дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит әпәнди, бүгүн радиомиз зияритини қобул қилип, өзиниң бу һәқтики қарашлирини билдүрди.

Дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит әпәнди, хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистанни бесивалған 60 нәччә йилдин буян районға көчмән йөткәш сияситини үзлүксиз күчәйтиватқанлиқини билдүрүп, даириләрниң нөвәттә тәшвиқат вастилири арқилиқ хитай көчмәнлирини шәрқий түркистанға җәлп қилиш сияситиниң, әмәлийәттә уйғурларни өз земинида аз санлиқ милләткә айландуруп, районниң игилик һоқуқини пүтүнләй игиливелиш нийитини әмәлгә ашуруш үчүн икәнликини илгири сүрди.

Баянатчи дилшат ришит әпәнди йәнә, хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистанға хитай көчмәнлирини көпләп йөткәш сияситиниң ақивити һәққидиму тохтилип,районда хитай көчмәнлириниң көпийиши нәтиҗисидә тирикчилик муһити барғанчә тарайған, мәдәнийити таҗавузчилиққа учриған уйғурлар билән сирттин кәлгән хитай көчмәнлири арисидики зиддийәт барғанчә күчийип, шәрқий түркистанниң ахириқи һесабта тоқунуш мәңгү түгимәйдиған земинға айлинидиғанлиқини агаһландуруп, хитай һөкүмитини районда йүргүзүватқан көчмән йөткәш сияситини тохтитишқа чақирди.

5 - Июл үрүмчи вәқәсидин кейин,хитай даирилири бир тәрәптин уйғур елидә намратлиқни, иш имканлириниң азлиқини көрситип, уйғур ешинча әмгәк күчлирини хитай өлкилиригә йөткисә, йәнә бир яқтин уйғур елини 19 өлкигә бөлүп берип, уларниң уйғур елиға ярдәм қиливатқанлиқини тәшвиқ қилишни күчәйтти. Чәтәлләрдики көзәткүчиләр болса, уйғур деһқанлириниң турмушиниң хитай өлкилиридики деһқанларниңкидин көп начарлиқини, болупму 19 өлкә бу йәргә киргәндин буян көплигән уйғур деһқанлириниң җан томури болған йәрлиридин айрилип қелип, техиму қийин әһвалға қеливатқанлиқини, әнә шундақ болғини үчүн, районда хитай көчмәнлиригә қарши наразилиқ кәйпият вә қаршилиқ һәрикәтлириниң барғанчә көпийип, хитай һөкүмити районда мәйли қандақ дәриҗидики бихәтәрлик тәдбирлири елишидин қәтинәзәр уйғур елиниң мәңгү тинҗимас земинға айлинип, райондики тоқунушларниң бундин кейин йәниму күчийиши мумкинликини илгири сүрмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.