Германчә мәтбуатлар хитайниң “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” лири билән толуп ташти

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021.01.22
Германчә мәтбуатлар хитайниң “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” лири билән толуп ташти Лоп наһийәсидики 4-йиғивелиш лагеридики тутқунлар сиясий өгиништә. 2017-Йили март, хотән.
BITTER WINTER

Германчә мәтбуатларда америка ташқи ишлар министирлиқиниң уйғурлар тоғрисидики қарари әң қизиқ тема сүпитидә кәң орун алди.

19-январ америка ташқи ишлар министири майик помпейо вәзиписидин айрилиш алдида хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бастуруш сияситини “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” дәп бекиткәнликини елан қилғандин кейин, явропадики герман тилида нәшр қилинидиған ахбарат васитилири бу учурни әң қизиқ тема сүпитидә бәс-бәстә көчүрүп тарқатти һәм түрлүк мулаһизиләрни оттуриға қойди.

Германийәниң дөләтлик телевизийә қанили болған а р д ниң “күндилик хәвәрләр” сәһиписидә 19-январ елан қилинған “уйғурлар үстидики зулум: помпейо хитайни ирқий қирғинчилиқ билән әйиблиди” намлиқ хәвәрдә мундақ баянларға орун бәргән: “вәзиписидин айрилиш алдидики америка һөкүмити хитайни мусулман уйғурлар үстидин ирқий қирғинчилиқ йүргүзүш җинайити билән әйиблиди. Помпейо хитай коммунистик партийәсиниң мәсулийитини сүрүштүрүшни тәләп қилди. У сөзидә ‛мән ирқий қирғинчилиқниң һелиһәм давамлишиватқанлиқиға ишинимән, биз хитай коммунистик һакимийитиниң уйғурларни системилиқ һалда йоқитишқа урунуватқанлиқиға шаһит болмақтимиз‚ дегәнләрни тилға алди. Майик помпейо йәнә хитайниң уйғурлар вә башқа мусулман азсанлиқлар үстидин инсанийәткә қарши җинайәт садир қиливатқанлиқини әскәртип ‛хитай уйғурларни мәҗбурий ассимилятсийә қилиш вә ахирида тәлтөкүс йоқитиш үчүн теришчанлиқ көрсәтмәктә‚ деди. У йәнә мәзкур дөләтниң коммунист рәһбәрлириниң мәсулийәтни үстигә елишини, җаза лагерлирини дәрһал тақишини вә барлиқ тутқунларни шәртсиз қоюп беришини тәләп қилди.”

Германийәдики нопузлуқ сиясий журнал “әйнәк” тә елан қилинған “мусулман азсанлиқлар: америка хитайниң уйғурлар үстидин ирқий қирғинчилиқ елип бериватқанлиқини баян қилди” намлиқ хәвиридә, хитай һакимийитиниң йиллардин буян уйғурлар үстидин йүргүзүп кәлгән зулум вә түрлүк бастурушлири сәвәблик дуня җамаити тәрипидин қаттиқ әйиблинип кәлгәнлики, бир милйондин артуқ уйғурниң җаза лагерлириға қамалғанлиқи, трамп һөкүмити вәзипидин айрилидиған ахирқи минутларда ташқи ишлар министири майик помпейониң хитайға қарита тәләппузиниң наһайити қаттиқ чиққанлиқи, униң хитайниң уйғурлар үстидин “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” садир қиливатқанлиқини җакарлишиниң америка-хитай мунасивәтлирини йәниму йирикләштүриветидиғанлиқи оттуриға қоюлған.

“франкфурт мәҗмуәси” гезити елан қилған “помппейо хитайни уйғурлар үстидин ирқий қирғинчилиқ елип барди дәп әйиблиди” намлиқ хәвәрдә: “америкида һоқуқ алмишидиған ахирқи күндә америка ташқи ишлар министирлиқи хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бастурушлириға қарита мәйданини очуқ ашкарилиди. Трамп һөкүмити вәзиписини ахирлаштуруштин илгири хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан зулумлирини ‛инсанийәткә қарши җинайәт‚ вә ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп бекитти” дегән җүмлиләр орун алған.

“җәнубий германийә гезити” елан қилған “америка һөкүмити хитайни уйғурларға қарита инсанийәткә қарши җинайәт вә ирқий қирғинчилиқ йүргүзүш билән әйиблиди” намлиқ хәвәр мундақ башлиниду: “америка ташқи ишлар министири майик помпейо ‛хитайниң бу қилмишлири хитай хәлқи вә дунядики барлиқ мәдәнийәтлик хәлқләргә қилинған һақарәттур, әмди буниңға хатимә бериш керәк‚ деди. У хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан зулумлирини ‛ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт‚ дәп атиди. 12-Айниң 27-күни америка дөләт мәҗлиси трамп һөкүмитидин бейҗиңниң қилмишлириниң ирқий қирғинчилиққа ятидиған-ятмайдиғанлиқини тәкшүрүшни тәләп қилған иди. Әмма сайлам мәзгилидә җов байдин шинҗаңда ирқий қирғинчилиқ йүргүзүлүватқанлиқини тилға алған”.

Шиветсарийәдә нәшрдин чиқидиған “йеңи зурикликләр гезити” да елан қилинған “америка хитайниң уйғур сияситини ирқий қирғинчилиқ дәп атиди” намлиқ хәвәрдә мундақ баян қилиниду: “трамп һөкүмити вәзиписидин айрилидиған әң ахирқи күндә бир йүрүш ташқи сиясәт қарарлирини бекитип чиқти. Һөкүмәт интайин қаттиқ баянат билән хитайниң уйғур сияситини ирқий қирғинчилиқ дәп җакарлиди. Ташқи ишлар министири майик помпейо вәзиписиниң әң ахирқи күнлири қарар вә баянатлардин пайдилинип җов байдин һөкүмитиниң һәрикәт йөнилишигә нишан бәлгиләп бәрди. Кишини һәйран қалдуридиғини, америка ташқи ишлар министирлиқи хитайға һазирға қәдәр көрүлүп бақмиған әң қаттиқ бир зәрбини бәрди. Бу болсиму мустәбит коммунистик һакимийәт бейҗиңниң уйғурларға вә хитайниң ғәрбий шималидики шинҗаң районида яшайдиған башқа мусулман азсанлиқ милләтләргә йүргүзүватқан сияситини ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт дәп җакарлишидур.”

Мәзкур хәвәрдә америкиниң йеңи президенти җов байдинниң 2020-йили 8-айдики сайлам нутуқлирида хитайниң уйғур районида йүргүзүватқан сиясәтлирини “ирқий қирғинчилиқ” дәп атиғанлиқи әскәртилгән.

“германийә радио-телевизийәси” қанили 20-январ елан қилған “помпейо хитайни уйғурларға ирқий қирғинчилиқ йүргүзди дәп әйиблиди” намлиқ хәвәрдә мундақ дейилиду: “вәзиписидин айрилиш алдидики америка һөкүмити хитайни уйғурларға қарита ирқий қирғинчилиқ елип барди дәп әйиблиди. Помпейо хитайниң уйғурларни системилиқ йоқитишни арзу қиливатқанлиқини тәкитлиди. Униң ейтишичә, хитайдики башқа азсанлиқ милләтләрму тәһдитләргә дуч келиватқан болуп, америка һөкүмити бейҗиң әмәлдарлирини җазалашни давамлаштуридикән. Кишилик һоқуқ тәшкилатлири 1 милйондин артуқ уйғурниң җаза лагерлириға қамалғанлиқини илгири сүрмәктә. Җаза лагерлиридики уйғурлар мәҗбурий әмгәккә селинған”.

Германийә мәтбуатлирида бу һәқтики хәвәрләр барғансери көпәймәктә. 19-январ д у қ баянат елан қилип, америка һөкүмитиниң шәрқий түркистандики хитай зулумини “ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт” дәп бекиткәнликини қизғин қарши алидиғанлиқини билдүргән. Д у қ муавин рәиси пәрһат муһиммиди әпәнди бу һәқтә тохталғанда, уйғур хәлқиниң, җүмлидин уйғур миллий һәрикити билән шуғуллиниватқан муһаҗирәттики тәшкилатларниң бу қарардин көп сөйгәнликини әскәртти. Норвегийә уйғур комитетиниң рәиси, “уйғур әдлийәси архип амбири” ниң мудири бәхтияр өмәрму бу хусустики тәсиратлирини баян қилип өтти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.