Gérmanche metbu'atlar xitayning "Irqiy qirghinchiliq" we "Insaniyetke qarshi jinayet" liri bilen tolup tashti

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-01-22
Share
Gérmanche metbu'atlar xitayning Xitay lagérlirida Uyghurlarni türlük qiynashlardin sirt, zongzaytip olturghuzup qoyup, ménge yuyush terbiyisi élip bériwatqan körünüsh. 2018-Yili dékabir.
BITTER WINTER

Gérmanche metbu'atlarda amérika tashqi ishlar ministirliqining Uyghurlar toghrisidiki qarari eng qiziq téma süpitide keng orun aldi.

19-Yanwar amérika tashqi ishlar ministiri mayik pompéyo wezipisidin ayrilish aldida xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan basturush siyasitini "Irqiy qirghinchiliq" we "Insaniyetke qarshi jinayet" dep békitkenlikini élan qilghandin kéyin, yawropadiki gérman tilida neshr qilinidighan axbarat wasitiliri bu uchurni eng qiziq téma süpitide bes-beste köchürüp tarqatti hem türlük mulahizilerni otturigha qoydi.

Gérmaniyening döletlik téléwiziye qanili bolghan a r d ning "Kündilik xewerler" sehipiside 19-yanwar élan qilin'ghan "Uyghurlar üstidiki zulum: pompéyo xitayni irqiy qirghinchiliq bilen eyiblidi" namliq xewerde mundaq bayanlargha orun bergen: "Wezipisidin ayrilish aldidiki amérika hökümiti xitayni musulman Uyghurlar üstidin irqiy qirghinchiliq yürgüzüsh jinayiti bilen eyiblidi. Pompéyo xitay kommunistik partiyesining mes'uliyitini sürüshtürüshni telep qildi. U sözide 'men irqiy qirghinchiliqning hélihem dawamlishiwatqanliqigha ishinimen, biz xitay kommunistik hakimiyitining Uyghurlarni sistémiliq halda yoqitishqa urunuwatqanliqigha shahit bolmaqtimiz' dégenlerni tilgha aldi. Mayik pompéyo yene xitayning Uyghurlar we bashqa musulman azsanliqlar üstidin insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatqanliqini eskertip 'xitay Uyghurlarni mejburiy assimilyatsiye qilish we axirida teltöküs yoqitish üchün térishchanliq körsetmekte' dédi. U yene mezkur döletning kommunist rehberlirining mes'uliyetni üstige élishini, jaza lagérlirini derhal taqishini we barliq tutqunlarni shertsiz qoyup bérishini telep qildi."

Gérmaniyediki nopuzluq siyasiy zhurnal "Eynek" te élan qilin'ghan "Musulman azsanliqlar: amérika xitayning Uyghurlar üstidin irqiy qirghinchiliq élip bériwatqanliqini bayan qildi" namliq xewiride, xitay hakimiyitining yillardin buyan Uyghurlar üstidin yürgüzüp kelgen zulum we türlük basturushliri seweblik dunya jama'iti teripidin qattiq eyiblinip kelgenliki, bir milyondin artuq Uyghurning jaza lagérlirigha qamalghanliqi, tramp hökümiti wezipidin ayrilidighan axirqi minutlarda tashqi ishlar ministiri mayik pompéyoning xitaygha qarita teleppuzining nahayiti qattiq chiqqanliqi, uning xitayning Uyghurlar üstidin "Irqiy qirghinchiliq" we "Insaniyetke qarshi jinayet" sadir qiliwatqanliqini jakarlishining amérika-xitay munasiwetlirini yenimu yirikleshtüriwétidighanliqi otturigha qoyulghan.

"Frankfurt mejmu'esi" géziti élan qilghan "Pomppéyo xitayni Uyghurlar üstidin irqiy qirghinchiliq élip bardi dep eyiblidi" namliq xewerde: "Amérikida hoquq almishidighan axirqi künde amérika tashqi ishlar ministirliqi xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan basturushlirigha qarita meydanini ochuq ashkarilidi. Tramp hökümiti wezipisini axirlashturushtin ilgiri xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan zulumlirini 'insaniyetke qarshi jinayet' we 'irqiy qirghinchiliq' dep békitti" dégen jümliler orun alghan.

"Jenubiy gérmaniye géziti" élan qilghan "Amérika hökümiti xitayni Uyghurlargha qarita insaniyetke qarshi jinayet we irqiy qirghinchiliq yürgüzüsh bilen eyiblidi" namliq xewer mundaq bashlinidu: "Amérika tashqi ishlar ministiri mayik pompéyo 'xitayning bu qilmishliri xitay xelqi we dunyadiki barliq medeniyetlik xelqlerge qilin'ghan haqarettur, emdi buninggha xatime bérish kérek' dédi. U xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan zulumlirini 'irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet' dep atidi. 12-Ayning 27-küni amérika dölet mejlisi tramp hökümitidin béyjingning qilmishlirining irqiy qirghinchiliqqa yatidighan-yatmaydighanliqini tekshürüshni telep qilghan idi. Emma saylam mezgilide jow baydin shinjangda irqiy qirghinchiliq yürgüzülüwatqanliqini tilgha alghan".

Shiwétsariyede neshrdin chiqidighan "Yéngi zuriklikler géziti" da élan qilin'ghan "Amérika xitayning Uyghur siyasitini irqiy qirghinchiliq dep atidi" namliq xewerde mundaq bayan qilinidu: "Tramp hökümiti wezipisidin ayrilidighan eng axirqi künde bir yürüsh tashqi siyaset qararlirini békitip chiqti. Hökümet intayin qattiq bayanat bilen xitayning Uyghur siyasitini irqiy qirghinchiliq dep jakarlidi. Tashqi ishlar ministiri mayik pompéyo wezipisining eng axirqi künliri qarar we bayanatlardin paydilinip jow baydin hökümitining heriket yönilishige nishan belgilep berdi. Kishini heyran qalduridighini, amérika tashqi ishlar ministirliqi xitaygha hazirgha qeder körülüp baqmighan eng qattiq bir zerbini berdi. Bu bolsimu mustebit kommunistik hakimiyet béyjingning Uyghurlargha we xitayning gherbiy shimalidiki shinjang rayonida yashaydighan bashqa musulman azsanliq milletlerge yürgüzüwatqan siyasitini irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet dep jakarlishidur."

Mezkur xewerde amérikining yéngi prézidénti jow baydinning 2020-yili 8-aydiki saylam nutuqlirida xitayning Uyghur rayonida yürgüzüwatqan siyasetlirini "Irqiy qirghinchiliq" dep atighanliqi eskertilgen.

"Gérmaniye radi'o-téléwiziyesi" qanili 20-yanwar élan qilghan "Pompéyo xitayni Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq yürgüzdi dep eyiblidi" namliq xewerde mundaq déyilidu: "Wezipisidin ayrilish aldidiki amérika hökümiti xitayni Uyghurlargha qarita irqiy qirghinchiliq élip bardi dep eyiblidi. Pompéyo xitayning Uyghurlarni sistémiliq yoqitishni arzu qiliwatqanliqini tekitlidi. Uning éytishiche, xitaydiki bashqa azsanliq milletlermu tehditlerge duch kéliwatqan bolup, amérika hökümiti béyjing emeldarlirini jazalashni dawamlashturidiken. Kishilik hoquq teshkilatliri 1 milyondin artuq Uyghurning jaza lagérlirigha qamalghanliqini ilgiri sürmekte. Jaza lagérliridiki Uyghurlar mejburiy emgekke sélin'ghan".

Gérmaniye metbu'atlirida bu heqtiki xewerler barghanséri köpeymekte. 19-Yanwar d u q bayanat élan qilip, amérika hökümitining sherqiy türkistandiki xitay zulumini "Irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet" dep békitkenlikini qizghin qarshi alidighanliqini bildürgen. D u q mu'awin re'isi perhat muhimmidi ependi bu heqte toxtalghanda, Uyghur xelqining, jümlidin Uyghur milliy herikiti bilen shughulliniwatqan muhajirettiki teshkilatlarning bu qarardin köp söygenlikini eskertti. Norwégiye Uyghur komitétining re'isi, "Uyghur edliyesi arxip ambiri" ning mudiri bextiyar ömermu bu xusustiki tesiratlirini bayan qilip ötti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet