CBS Qanili xitayning “Irqiy qirghinchiliqi” ni yoshurush teshwiqatigha yan tayaq bolush bilen eyiblendi

Washin'gtondin muxbirimiz gülchéhre teyyarlidi
2024.02.09
Wendy-McMahon-CEO-CB-News CBS Xewerler shirkitining lidiri we bash ijra'iye emeldari wéndi makmaxon(Wendy McMahon) Axios BFD pa'aliyiti jeryanida söz qilmaqta. 2023-Yili 12-öktebir, nyu-york.
REUTERS/Brendan McDermid

Amérikadiki dangliq uniwérsal axbarat orgini bolghan CBS qanilining Uyghur éli heqqide tarqatqan bir tepsilati qattiq tenqidleshke uchridi.

Amérikaning radiyo-téléwiziye shirkiti CBS ning 2024 yili-7 yanwar künidiki “Yekshenbe etigini” (SUNDAY MORNING) namliq téléwiziye pirogrammisida “Shinjangning qayta qurulushi” (The rebranding of Xinjiang) dégen témida bir mexsus ziyaret xewiri we maqalisi tarqitilghanidi. CBS Mezkur xewiride, Uyghur élide élip barghan ziyaret we pa'aliyetlirining birdek halda xitay teshwiqat bölümi teripidin birtutash orunlashturulghanliqinimu yoshurup olturmighan.

Gerche ular xewiride bir qisim nopuzluq Uyghur teshkilatining ziyaritini öz ichige alghan halda obyéktip körünüshke urun'ghan bolsimu, emma neq meydandiki doklatta xitayning teshwiqatchilargha teyyarlighan sehnileshtürülgen körünüshlerni asas qilghan. Uyghur diyarining xitayning yuqiri téxnikiliq küchlük nazariti astida, barliq kishilerning söz heriketlirining qattiq kontrol qilinidighanliqi metbu'atlargha tonushluq bir ehwal bolsimu, ular xewiride, asasliqi xitay hökümiti yasap chiqqan sehnileshtürülgen orun we kishilerni ziyaret qilip, mezkur xewerni teyyarlighan. Xewerde “Irqiy qirghinchiliq” , “Insaniyetke qarshi jinayet” dégen atalghularnimu ishletmigen.

CBS Amérikadiki riqabetchi qanallarda tenqidlendi

2024-Yili 1-ayning 31-küni amérika Fox xewerler qanili, CBS ning 2024-yili 1-ayning 7-künidiki élizabét palmér yazghan we randi shimit teripidin ishlen'gen Uyghur diyari heqqidiki ziyaret xewerliri heqqide toxtilip, ularning ziyaritining xitay hökümiti teripidin orunlashturulghan we pilanlan'ghanliqi heqqide xewer élan qildi. Xewerde éytilishiche, CBS ning bu xewiri kéngesh palata ezasi marko rubiyoni qattiq ghezeplendürgen.

Xewerde tekitlinishiche, amérika kéngesh palatasi ezasi marko rubiyo, CBS xewerler shirkitining lidiri we bash ijra'iye emeldari wéndi makmaxon(Wendy McMahon) gha xet yézip, xitayning irqiy qirghinchiliq siyasiti bilen shériklishishning sewebini sürüshtürgen.

Marko rubiyo Fox qa bu heqte mundaq dégen: “CBS Xewerliri xitay kompartiyesige ‛teshwiqat sayahiti‚, ‛köptürme xewer‚ bilen yardem berdi.” u shundaqla CBS xewerlirining shinjang ishlepchiqirish we qurulush armiyesi, yeni bingtüen bilen soda qilish yaki jazadin qéchishqa yardem bérish arqiliq amérikaning jaza qanunigha xilapliq qilghan bolushi mumkinlikini keskin halda otturigha qoyghan.

Amérika siyasiyonliri CBS xewerlirining jawabkarliqini sürüshte qilmaqta

Amérika kéngesh palatasi ezasi marko rubiyo, CBS lidirigha ewetken xétini, 2024-yili 31-yanwar özining axbarat élan qilish tor bétigimu qoyghan. U xétide wéndi makmaxon'gha mundaq telepni otturigha qoyghan: “Xizmetchiliringiz ziyaret qilghan bu rayon amérika we bashqa döletler teripidin, musulmanlar, asasliqi Uyghurlar we bashqa milletler nishan qilin'ghan irqiy qirghinchiliq rayoni dep qarilidu. Xitay kommunistik partiyesining bu teshwiqat sayahitige qatnishishta, teshkilatingiz amérikaning imbargo qoyushigha xilapliq qilghan bolushi mumkin yaki békitilgen orunlarni qollap, bu xil jazadin özini qachurushi mumkin. Shunglashqa, shirkitingizning muxbirlirini néme üchün xitay hökümitining Uyghurlargha qaritilghan irqiy qirghinchiliqini yoshurushqa urunush qilmishigha qatnashturghanliqingiz toghruluq körürmenler we amérika xelqige jawab bérish mejburiyitingiz bar”.

Marko rubiyo xétide agahlandurup yene mundaq tekitligen: “Bilginingizdek, hazirqi we ilgiriki amérika hökümiti xitay xelq jumhuriyitining xitay kommunistik partiyesining qomandanliqi we kontrolluqida insaniyetke qarshi turush we musulmanlarni asas qilghan Uyghurlar we bashqa milletlerge hem shinjangdiki diniy guruppilargha irqiy qirghinchiliq qilghanliqini békitti. Amérika maliye ministirliqi shinjangdiki az sanliq milletlerge qaritilghan éghir kishilik hoquq depsendichiliki sewebidin shinjang ishlepchiqirish qurulush bingtüeni (armiyesi) we shinjang jama'et xewpsizliki nazaritige jaza yürgüzdi. Shunglashqa amérikadiki her qandaq shexs yaki shirketning shinjang ishlepchiqirish qurulush bingtüeni (armiyesi) hem yaki shinjang jama'et xewpsizliki nazariti bilen her qandaq soda bilen shughullinishi qanunsiz. Bu yene jazagha uchrighan her qandaq kishi yaki orunni payda yaki menpe'et üchün meblegh, tawar yaki mulazimet bilen teminleshni öz ichige alidu. ”

Amérika kéngesh palatasi ezasi marko rubiyoning X te qaldurghan bayanatlirigha qarighanda, CBS ning hazirghiche héchqandaq jawab yaki chüshendürüsh élan qilmighanliqi melum. CBS Radiyomizning bu heqtiki sorighan so'allirigha hazirghiche jawab qayturmidi.

CBS Qanili mutexessis we közetküchilerning tenqidige uchrimaqta

Yéqinqi mezgillerdin buyan CBS qanilining xitay teshwiqat bölümining teklipi bilen Uyghur diyarini ziyaret qilish we “Obyéktip bolmighan” bu xewerni tarqitish sewebi bilen, dunyaning her qaysi jayliridiki Uyghurlarning, Uyghur weziyitini közetküchi mutexessisler we kishilik hoquq pa'aliyetchilirining üzlüksiz tenqidlirige uchrap kelmekte.

 “Kommunizm qurbanliri xatire fondi” ning tetqiqatchisi, xitayning Uyghurlargha qaratqan irqiy qirghinchiliq siyasitini tetqiq qiliwatqan doktor adri'an zénz (Adrian Zenz) ependi CBS qanilining Uyghur diyari heqqidiki höjjetlik filimige qarita x te yazghan tenqidiy inkasida, ularning amérika bashliq döletlerning xitayning Uyghurlargha qaratqan siyasitini irqiy qirghinchiliq dep étirap qilghanliqini tilgha almayla qalmastin belki yene kishilik hoquq teshkilatlirining we özige oxshash mutexessislerning Uyghur irqi qirghinchiliqi heqqide élan qilip kéliwatqan doklatlirighimu ehmiyet bermey, xitayning teshwiqatigha maslashqanliqini keskin tenqid qilghan.

Doktor adri'an zénz: “CBS Qanili xitay kommunist partiyesining teshwiqatigha yardem berdi” dep keskin tenqid qilghan bolup, uning baha bérishiche, “CBS Ning bu xewiride ishlitilgen sözler, chüshendürüsh intayin nachar. Ikkinchidin diqqetni lagérlargha bekrek aghdurup, yüz bériwatqan wehshiyliklerni nezerdin saqit qilghan. ”

Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay ishliri bölümining sabiq diréktori sofi richardson (Sophie Richardson) CBS qanilining xitay teshwiqatigha maslashqanliqini küchlük tenqid qiliwatqanlarning biri.

U, bu heqte ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: “CBS Ning bu bimene xewirini intayin rahetsizlik ichide körüp tügettim. Hetta ular irqi qirghinchiliq dégen atalghuni birer qétimmu tilgha almidi. Xitay hökümitining u jaydiki basturushliri, wehshiylikliri heqqide pakitlarni otturigha qoyushning ornigha, xitay da'irilirini ziyaret qilip we yaki körsitilgen kishilerning yasalma bayanliri arqiliqla, Uyghurlar sheqiqide teyyarlan'ghan bu xewerning ehmiyiti néme? méni téximu heyran qilghini, höjjetlik filimdiki körünüshlerdin ularning bu ziyaritining az dégendimu 6 aylar ilgiri élip bérilghanliqini köreleymiz. Chünki filimdiki körünüshlerning hemmisi yaz pesli. Emma ularning xitaygha paydiliq bu xewirini del b d t da xitayning kishilik hoquq weziyitini omumyüzlük közdin kechürüshke ikki hepte qalghan waqitta élan qilishi tasadipiyliqmu? buni bilmek tes. Emma éniqki xitay hökümiti del mushuninggha oxshash teshwiqatlar arqiliq özini aqlashqa urunup kelmekte. Epsuski, CBS tek erkin axbarat orunliri némige mewjut, del xitaygha oxshash insaniyetke qarshi jinayet ötküzüwatqan hökümetlerni ashkarilash we ularning teshwiqatlirigha qarshi heqiqetni izdesh we ashkarilash üchün emesmidi? ”

Uyghurlar CBS ning kechürüm sorishini telep qildi

Amérika Uyghur birleshmisi, Uyghur kishilik hoquq qurulushi, dunya Uyghur qurultiyi, Uyghur herikiti, Uyghur ziyaliylar jem'iyiti, awstraliye Uyghur tengritagh ayallar jem'iyiti qatarliq dunyaning oxshimaydighan döletliride pa'aliyet élip bériwatqan Uyghur teshkilatliri bolup jem'iy 20 teshkilat, 29-yanwar “CBSXadimlirining xitay teshwiqat tarmaqliri orunlashturghan irqiy qirghinchiliq rayonini ékskursiye qilishigha we Uyghur rayoni ziyariti heqqidiki bir qatar mes'uliyetsiz bayanlirigha  qet'iy qarshi turimiz” dep birleshme bayanat élan qilghan.

Ular bayanatida CBS ning xitay teshwiqat bölümining orunlashturushi bilen irqiy qirghinchiliq rayonigha qilghan teshwiqat sayahitige we mes'uliyetsizlik bilen tarqatqan xewirige naraziliq bildürüp, bu heqtiki sinliq we yazma xewerlirini éliwétishni telep qilghan.

Mezkur bayanatni bash bolup teyyarlighan amérika Uyghur birleshmisi re'isi elfidar iltebir xanim ziyaritimizni qobul qilip: “Dunyaning herqaysi jaylirida muhajirette yashawatqan Uyghurlar, Uyghur amérikaliqlar a'ilisidikilerdin yenila xewersiz, alaqisiz turuwatqan bir waqitta, CBS ning mezkur xewiride, peqetla xitay teripidin sehnileshtürülgen körünüshlerni süretke élip uni Uyghurlarning turmushining normal haletke kelgenlikining delili qilip körsitip, bu jayni kündilik turmush normal haletke kelgen ésil sayahet menzili dep teswirlishi xitay kompartiyesining teshwiqatigha maslashqanliqtur. Bu, xitayning irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayetlirining qurbani boluwatqan milyonlighan Uyghurlargha qilin'ghan haqaret,” dep tenqid qildi.

Elfidar iltebir xanim yene Uyghur diyarigha barghan CBS muxbirlirining biterep metbu'at xizmetchisi bolush süpiti bilen xitay kommunistik partiyesining pütünley kontrol qilin'ghan we sehnileshtürülgen sayahetler arqiliq xelq'ara jem'iyetni jelp qilishqa urunuwatqanliqini tonup yétishi we uni ashkarilash mes'uliyiti barliqini tekitlidi.

 Yéqinda Uyghur kishilik hoquq qurulushi mexsus doklat élan qilip, Uyghur élidiki sayahetchilikining xitay hökümiti élip bériwatqan “Irqiy qirghinchiliqi” we “Insaniyetke qarshi jinayiti” ni yoshurushqa yardem béridighanliqini ilgiri sürüp, bu sayahetchilikni “Irqiy qirghinchiliq sayahiti” dep atap, chet'el sayahet shirketlirining Uyghur éligha sayahet teshkillimeslikini teshebbus qilghanidi.

Radiyomizning muxbiri amérika kéngesh palatasi ezasi marko rubiyoning ishxanisidikiler bilen alaqiliship, CBS ning ular sorighan so'algha jawab bergen yaki bermigenlikini sorighan bolsaqmu lékin ular jawab qayturmidi.

 Yéqinqi mezgillerdin buyan CBS qanilining mezkur xewiri dunyaning her qaysi jayliridiki Uyghurlar, Uyghur weziyitini közetküchi mutexessis we kishilik hoquq pa'aliyetchilirining üzlüksiz tenqidlirige uchrawatqan bir peytte, CBS qanilining Uyghur diyari heqqidiki mezkur höjjetlik filimi xitay kompartiyesining maxtishigha érishken. Xitayning teshwiqat qorali bolghan “Yer shari waqti géziti” 9-yanwar, mexsus CBS qanilining Uyghur diyarini ziyaret qilip ishligen xewirini maxtap maqale élan qilip: “CBS Shinjangdiki tutup turush merkezliri we türmiler heqqide ispat tapalmidi” dep dawrang salghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.