“уйғур ирқий қирғинчилиқи” баян қилинған “көк көз йеши” намлиқ роман йоруқ көрди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.02.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
“уйғур ирқий қирғинчилиқи” баян қилинған “көк көз йеши” намлиқ роман йоруқ көрди “уйғур ирқий қирғинчилиқи” баян қилинған “көк көз йеши” намлиқ романниң муқависи.
RFA/Erkin Tarim

Хитай уйғур тилидики маарипни чәкләп, миллий әдәбиятниң тәрәққиятини тосуватқан бүгүнки күндә уйғур әдәбиятиға, җүмлидин уйғур тарихи, мәдәнийитигә даир китаблар түркийәдә арқа-арқидин нәшр қилинғандин сирт, уйғурлар тоғрисида түрк язғучилар өзлири түрк тилида язған романларму оттуриға чиқишқа башлиғаниди. Бу романларниң тәсири билән түркийә билән қошна дөләтләрдиму уйғурлар тоғрисида романлар нәшр қилинишқа башланди. Әнә шундақ романларниң бири гиретсийәлик түрк язғучи вилдан сәрдар ханим язған, хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сиясити баян қилинған “туркуаз гөзяши”, йәни “көк көз йеши” намлиқ романдур.

261 Бәтлик мәзкур романни түркийәниң истанбул шәһиридики “һ” нәшрияти нәшр қилған болуп, китабниң көк рәңлик муқависиға көзи яшқа толған уйғур балиниң сүрити берилгән.

Мәзкур романниң аптори вилдан сәрдар ханим китабниң ахирида романниң мәзмуни тоғрисида қисқичә мәлумат берип мундақ дәп язған: “дуняниң һәммила йеридә аял болуш бәк қейин. Әгәр хитайда болса, әгәр уйғур болуп мәвҗудийитиңизни қоғдап қалимән десиңиз, дуняда тонулған илим адими болсиңизму, завутта ишләйдиған ишчи болсиңизму, у йәрдә улар дучар тболуватқан қийинчилиқларни сөз билән тәсвирлигили болмайду. Дучар болуватқан қийинчилиқларниң қанчилик еғир икәнликини, пәқәтла худа билән сиз билисиз. Романдики баш персонаж долунай сунгур бейҗиң мәркизий милләтләр университетиниң оқутқучисидур. Униң қәлби бир тәрәптин ишқ отида көйсә йәнә бир тәрәптин вәтән ишқиниң отида көймәктә. Романда долунай сунгурниң қәлбидики муһәббитигә болған ишқи билән, вәтән ишқи тәсвирләнгән”.

Китаб һәққидә зияритимизни қобул қилған язғучи вилдан сәрдар ханим “туркуаз гөзйеши” намлиқ романни йезиш пикриниң пәйда болуш җәряни тоғрисида мәлумат берип, мундақ деди: “мән гиретсийәниң ғәрбий тиракйә районида дуняға кәлгән бири болуш сүпитим билән уйғурлар бүгүн тартиватқандәк еғир зулум астида қалмиған болсақму, лекин бизму гиретсийә һөкүмитиниң еғир зулумиға учридуқ. Мән түрк болғачқа кәмситишкә учридим. Шуңа мән кичик вақтимдила калламда ‛мән түрк болғачқа немә үчүн кәмситишкә учраймән?‚ дегән соал пәйда болди. Бизму гиретсийә һөкүмитиниң зулумиға учриғачқа, башқа дөләтләрдики түркий хәлқләрниң вәзийитигиму қизиқишқа башлидим. Кичик вақтимдин тартип шәрқий түркистан мәсилисигә қизиқаттим. Лекин 2017-йили җаза лагерлири мәсилиси оттуриға чиққандин кейин түркийәгә берип нурғун уйғурлар билән көрүшкәндин кейин бу романни йезишқа қарар бәрдим. 4 Йил кечә-күндүз тиришип бу романни йезип нәшр қилдурдум”.

Түркийә дөләтлик радийо-телевизйә идариси мухбири, уйғур зиялийси миркамил қәшқирий әпәнди романни оқуғанлиқини, мәзмун вә услуб җәһәттин яхши роман болғанлиқини, уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини аңлитиш җәһәттин зор төһпә қошидиғанлиқини баян қилди.

Миркамил қәшқири әпәнди бу романниң хитайниң уйғурлар башта түркий хәлқләргә елип бериватқан инсанийәткә қарши җинайитини түрк дунясиға тонутуш үчүн зор әһмийәткә игә икәнликини баян қилди.

Түркийәдә уйғурчә романлардин “султан сатуқ буғрахан”, “мәхмут қәшқири”, “идиқут” қатарлиқлар түрк тилиға тәрҗимә қилинғандин сирт, түрк язғучилар тәрипидин “җимҗит көчүш”, “осман батур” вә “йолда қалғанлар” қатарлиқ тарихий романларму йезилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.