“Uyghur irqiy qirghinchiliqi” bayan qilin'ghan “Kök köz yéshi” namliq roman yoruq kördi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022-02-14
Share
“Uyghur irqiy qirghinchiliqi” bayan qilin'ghan “Kök köz yéshi” namliq roman yoruq kördi “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” bayan qilin'ghan “Kök köz yéshi” namliq romanning muqawisi.
RFA/Erkin Tarim

Xitay Uyghur tilidiki ma'aripni cheklep, milliy edebiyatning tereqqiyatini tosuwatqan bügünki künde Uyghur edebiyatigha, jümlidin Uyghur tarixi, medeniyitige da'ir kitablar türkiyede arqa-arqidin neshr qilin'ghandin sirt, Uyghurlar toghrisida türk yazghuchilar özliri türk tilida yazghan romanlarmu otturigha chiqishqa bashlighanidi. Bu romanlarning tesiri bilen türkiye bilen qoshna döletlerdimu Uyghurlar toghrisida romanlar neshr qilinishqa bashlandi. Ene shundaq romanlarning biri girétsiyelik türk yazghuchi wildan serdar xanim yazghan, xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasiti bayan qilin'ghan “Turku'az gözyashi”, yeni “Kök köz yéshi” namliq romandur.

261 Betlik mezkur romanni türkiyening istanbul shehiridiki “H” neshriyati neshr qilghan bolup, kitabning kök renglik muqawisigha közi yashqa tolghan Uyghur balining süriti bérilgen.

Mezkur romanning aptori wildan serdar xanim kitabning axirida romanning mezmuni toghrisida qisqiche melumat bérip mundaq dep yazghan: “Dunyaning hemmila yéride ayal bolush bek qéyin. Eger xitayda bolsa, eger Uyghur bolup mewjudiyitingizni qoghdap qalimen désingiz, dunyada tonulghan ilim adimi bolsingizmu, zawutta ishleydighan ishchi bolsingizmu, u yerde ular duchar tboluwatqan qiyinchiliqlarni söz bilen teswirligili bolmaydu. Duchar boluwatqan qiyinchiliqlarning qanchilik éghir ikenlikini, peqetla xuda bilen siz bilisiz. Romandiki bash pérsonazh dolunay sun'gur béyjing merkiziy milletler uniwérsitétining oqutquchisidur. Uning qelbi bir tereptin ishq otida köyse yene bir tereptin weten ishqining otida köymekte. Romanda dolunay sun'gurning qelbidiki muhebbitige bolghan ishqi bilen, weten ishqi teswirlen'gen”.

Kitab heqqide ziyaritimizni qobul qilghan yazghuchi wildan serdar xanim “Turku'az gözyéshi” namliq romanni yézish pikrining peyda bolush jeryani toghrisida melumat bérip, mundaq dédi: “Men girétsiyening gherbiy tirakye rayonida dunyagha kelgen biri bolush süpitim bilen Uyghurlar bügün tartiwatqandek éghir zulum astida qalmighan bolsaqmu, lékin bizmu girétsiye hökümitining éghir zulumigha uchriduq. Men türk bolghachqa kemsitishke uchridim. Shunga men kichik waqtimdila kallamda ‛men türk bolghachqa néme üchün kemsitishke uchraymen?‚ dégen so'al peyda boldi. Bizmu girétsiye hökümitining zulumigha uchrighachqa, bashqa döletlerdiki türkiy xelqlerning weziyitigimu qiziqishqa bashlidim. Kichik waqtimdin tartip sherqiy türkistan mesilisige qiziqattim. Lékin 2017-yili jaza lagérliri mesilisi otturigha chiqqandin kéyin türkiyege bérip nurghun Uyghurlar bilen körüshkendin kéyin bu romanni yézishqa qarar berdim. 4 Yil kéche-kündüz tiriship bu romanni yézip neshr qildurdum”.

Türkiye döletlik radiyo-téléwizye idarisi muxbiri, Uyghur ziyaliysi mirkamil qeshqiriy ependi romanni oqughanliqini, mezmun we uslub jehettin yaxshi roman bolghanliqini, Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini anglitish jehettin zor töhpe qoshidighanliqini bayan qildi.

Mirkamil qeshqiri ependi bu romanning xitayning Uyghurlar bashta türkiy xelqlerge élip bériwatqan insaniyetke qarshi jinayitini türk dunyasigha tonutush üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi.

Türkiyede Uyghurche romanlardin “Sultan satuq bughraxan”, “Mexmut qeshqiri”, “Idiqut” qatarliqlar türk tiligha terjime qilin'ghandin sirt, türk yazghuchilar teripidin “Jimjit köchüsh”, “Osman batur” we “Yolda qalghanlar” qatarliq tarixiy romanlarmu yézildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet