Мутәхәссисләр: хитайниң ирқи қирғинчилиқи уйғурларни роһи вә мәниви җәһәттин йоқитишқа қарап чоңқурлимақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2022-03-02
Share
Анализчилар: ма шиңрүйниң лоптики чач буюмлири кәсиплири бағчисини зиярәт қилиши ирқий қирғинчилиқни давамлаштуридиғанлиқидин бешарәт Уйғур аптоном районлуқ партком секретарлиқиға йөткәп келингән ма шиңрүй лоп наһийәлик чач буюмлири кәсипләр бағчисида мәхсус зиярәттә болған. 2022-Йили 7-январ, лоп наһийәси.
xjtc.gov.cn

Уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ һәр тәрәплимилик вә кәң даиридә давам қилмақта. Уйғурларниң түрмә вә лагерларға қамилиши, аилиләрниң мәҗбурий парчилиниши қийин-қистақларда өлтүрүлүватқанлиқи, мәҗбурий никаһ вә мәҗбурий туғут чәкләш вә басқунчилиққа учриши, қуллуқ әмгикигә селиниши қатарлиқлар бу қирғинчилиқниң җисманий җәһәттики ипадилири болса, уйғурларниң тили, етиқади, өрп-адәтлирини өз ичигә алған мәдәнийәт җәһәттики қирғинчилиқму шиддәт билән давам қилмақта. Уйғурларниң кимлики пүтүнләй йоқитишқа учраватқан мушу пәйттә хитай йәнә “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш қурулуши” намида, уйғур диярида барлиқ васитиләрни ишқа селип, уйғур вә башқа милләтләргә қарита аталмиш “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш қурулуши” һәрикитини елип бармақта.

Хитайниң уйғур райониға йеңи орнатқан партком секретари ма шиңрүйниң еғзидин әң көп тәкрарланған “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш қурулуши” ниң әсли мәниси хитайниң әнәниви мәдәнийити, инқилаби мәдәнийәт вә сотсиялистик мәдәнийәт тәрбийәси билән кишиләрни тәрбийәләш, мәдәнийәттин пайдилинип кишиләрниң қәлбини озуқландуруш вә бирләштүрүш” дәп шәрһләп кәлгәниди. 2-Айниң 18-күни чүштин бурун, аптоном районлуқ партийә комитети “шинҗаңни мәдәнийәт арқилиқ озуқландуруш қурулушини чоңқур йолға қоюш” мәхсус темилиқ өгиниш йиғини өткүзгән.

Йиғинда, аптоном районлуқ партийә комитетиниң секретари ма шиңруй сөз қилип, “ши җинпиңниң шинҗаңни мәдәнийәт арқилиқ озуқландуруш қурулуши вә истратегийәлик орунлаштурмисини һәқиқий түрдә дәл җайида әмәлийләштүрүш керәклики” һәққидики буйруқини йәткүзгән. У бу қурулушниң иҗтимаий муқимлиқ вә әбәдий әминлик идийә асаси икәнликини оттуриға қойған.

Ма шиңруй мундақ тәкитлигән: “конкрет қилип ейтқанда, биз җуңгониң есил әнәниви мәдәнийити, инқилаби мәдәнийити, илғар сотсиялистик мәдәнийити вә сотсиялизм мәдәнийити билән шинҗаңдики кадирлар вә һәр милләт кишилириниң роһини озуқландурушимиз вә озуқландурушимиз керәк, шундақ болғанда кадирлар вә амма мәңгү чиң туриду.”

У бу тәдбирниң ахирқи нишани һәрқайси милләтләрниң “бүйүк җуңхуа миллити”, “җуңхуа мәдәнийити”, хитай коммунистик партийәси вә хитайниң алаһидилики болған сотсиялизм билән тонулушини ашуруш икән. Униң тәкитлишичә буниң ичидә мәдәнийәт кимлики әң чоңқур кимлик.

-25 Феврал шинҗаң гезитидә бу аталмиш “озуқландуруш” ниң обйекти уйғур қатарлиқ йәрлик мусулман хәлқләр, ахирқи мәқсәтниң “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси” гә юғуруветиш икәнлики ашкариланғаниди.

“шинҗаңни мәдәнийәт билән суғурушта қошулуп кетишни тәкитләш керәк” мавзулуқ мәзкур мақалидә көрситишичә, “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш” та “озуқландуруш” һалқилиқ нишан болуп, “қошулуп кетиш” мәдәнийәт билән озуқландурушни ишқа ашурушниң үнүмлүк васитиси икән. Мақалидә хитайниң таң дәвридики классик шаири дуфуниң “баһар кечисидики шадлиқ ямғури” намлиқ шеиридин нәқил кәлтүрүлүп: “‛қошулуш‚ дегинимиз, нәрсиләрниң өзигә хас қурулмиси вә рамкисини бузуш асасида охшимиған елемент вә сүпәтләрни қайта тәшкилләш вә бу арқилиқ ‛сениң ичиңдә мән, мениң ичимдә сән‚ бар болуштәк инақ мунасивәтни шәкилләндүрүштур,” дейилгән.

Уйғур археолог, америкадики қурбан вәли әпәндиниң қаришичә, хитай һөкүмитиниң “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш қурулуши” арқилиқ, уйғур қатарлиқ йәрлик мусулман хәлқләрни аталмиш “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси” гә юғуриветишниң, әмәлийәттә хитай билән түптин пәрқлиқ йәни, һон-түрк мәдәнийәт системисиға тәвә уйғурларни хитай мәдәнийити ичидә ассимилятсийә қилип еритип йоқитиш, шундақла уйғурларни омумйүзлүк хитайлаштурушни мәқсәт қилған һәрикәт.

Уйғур ирқи қирғинчилиқини тәтқиқ қиливатқан америкалиқ мутәхәссисләрдин хәнрий шеҗәскийниң анализ қилишичә хитай һөкүмитиниң “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш қурулуши” арқилиқ, уйғур қатарлиқ йәрлик мусулман хәлқләрни аталмиш “җуңхуа миллити ортақ гәвдиси” гә юғуриветишни мәқсәт қилған һәрикити, хитай һөкүмитиниң уйғур диярида давам қиливатқан ирқий қирғинчилиқиниң йәнә бир йүзини ашкарилайдикән. У болсиму бу уйғурларниң әмдиликтә ирқи қирғинчилиқниң әң чоңқур қатлими болған роһ вә мәниви қирғинчилиққа йүзләнгәнликини көрситидикән. У мундақ деди: “хитай дәватқан ‛озуқландуруш‚ кәлимиси немидин дерәк бериду. Уйғурлар хитайниң мәдәнийитини қобул қилип сиңдүргәндә, техиму хитайлашқанда улар яхши һесаблинамду? уйғурлар хитайниң бу “мәдәний озуқ” маркиси чапланған озуқландурушиға моһтаҗ әмәс. Уйғурлар әсирләрдин буян өзиниң язғучи шаирлири, тилшунас пәйласоплирини йетиштүрүп кәлгән бай вә хас мәдәнийәткә игә вә бүйүк мәдәнийәт нәтиҗилирини барлиққа кәлтүргән бир милләт. Уйғур җәмийити мәдәнийәт вә башқа һәр қайси саһәлири охшашла хитайниң вәйран қилишиға учримақта. Уйғурлар үстидики омумйүзлүк ирқи қирғинчилиқ давам қилмақта мениңчә хитай бу сиясәт билән уларни өз миллитини вә алаһидиликини унтуған бир топ өзиниң хитай мәдәнийити билән озуқландуруп йеңи уйғурларни ясап чиқмақчи”.

У хитайниң “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш қурулуши” ниң маһийәттә, уйғурлар устидики қирғинчилиқниң йәниму еғирлап инсанниң әң чоңқур қатлими болған роһийитигә қаритилғанлиқини көрүвалғили болидиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: “уйғур мустәқил сотида хитайниң уйғурларға ирқи қирғинчилиқ қиливатқанлиқи һәққидики қарар, милйондин артуқ уйғурларниң лагерларға қамалғанлиқи, улар үстидин елип берилған басқунчилиқ вә қийин-қистақ қатарлиқ физикилиқ зулумларға даир испатларға асасән чиқирилған қара иди.

Хитай һөкүмитиниң уйғурларға хитай мәдәнийитини зорлап теңиши уларни тәрәққий қилдуруш болмастин, мәдәнийәтлик бир хәлқ болған уйғурларға қилинған еғир миллий кәмситиш шундақла һазир ирқи қирғинчилиқниң уйғурларниң роһ вә мәниви җәһәттин қирғинчилиққа қарап чоңқурлашқанлиқини көрситип бериду”.

Бир нәччә күн илгири, уйғур аптоном районуниниң мәдәнийәт вә саяһәт ишлири әмәлдалриридин бири хов хәнмин “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш” сиясити һәққидә “шинҗаң гезити” мухбириға чүшәндүрүп мундақ дегән: “14-бәш йиллиқ пилан мәзгилидә ‛шинҗаңни озуқландуридиған мәдәнийәт‚ җуңгониң есил әнәниви мәдәнийити, җуңго инқилаби мәдәнийәт вә сотсиялистик мәдәнийәтниң тәрбийәси билән кишиләрни тәрбийәләш вә булардин пайдилинип кишиләрниң қәлбини игиләш вә бирләштүрүш” ни асасий нишан қилиду.”

У “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш” дәп аталған түрниң йолға қоюлушини уйғур дияридики йеңи тарихий башлиниш нуқтиси дәп атиған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт