Mutexessisler: xitayning irqi qirghinchiliqi Uyghurlarni rohi we meniwi jehettin yoqitishqa qarap chongqurlimaqta

Muxbirimiz gülchéhre
2022-03-02
Share
Analizchilar: ma shingrüyning loptiki chach buyumliri kesipliri baghchisini ziyaret qilishi irqiy qirghinchiliqni dawamlashturidighanliqidin bésharet Uyghur aptonom rayonluq partkom sékrétarliqigha yötkep kélin'gen ma shingrüy lop nahiyelik chach buyumliri kesipler baghchisida mexsus ziyarette bolghan. 2022-Yili 7-yanwar, lop nahiyesi.
xjtc.gov.cn

Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliq her tereplimilik we keng da'iride dawam qilmaqta. Uyghurlarning türme we lagérlargha qamilishi, a'ililerning mejburiy parchilinishi qiyin-qistaqlarda öltürülüwatqanliqi, mejburiy nikah we mejburiy tughut cheklesh we basqunchiliqqa uchrishi, qulluq emgikige sélinishi qatarliqlar bu qirghinchiliqning jismaniy jehettiki ipadiliri bolsa, Uyghurlarning tili, étiqadi, örp-adetlirini öz ichige alghan medeniyet jehettiki qirghinchiliqmu shiddet bilen dawam qilmaqta. Uyghurlarning kimliki pütünley yoqitishqa uchrawatqan mushu peytte xitay yene “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush qurulushi” namida, Uyghur diyarida barliq wasitilerni ishqa sélip, Uyghur we bashqa milletlerge qarita atalmish “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush qurulushi” herikitini élip barmaqta.

Xitayning Uyghur rayonigha yéngi ornatqan partkom sékrétari ma shingrüyning éghzidin eng köp tekrarlan'ghan “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush qurulushi” ning esli menisi xitayning en'eniwi medeniyiti, inqilabi medeniyet we sotsiyalistik medeniyet terbiyesi bilen kishilerni terbiyelesh, medeniyettin paydilinip kishilerning qelbini ozuqlandurush we birleshtürüsh” dep sherhlep kelgenidi. 2-Ayning 18-küni chüshtin burun, aptonom rayonluq partiye komitéti “Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush qurulushini chongqur yolgha qoyush” mexsus témiliq öginish yighini ötküzgen.

Yighinda, aptonom rayonluq partiye komitétining sékrétari ma shingruy söz qilip, “Shi jinpingning shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush qurulushi we istratégiyelik orunlashturmisini heqiqiy türde del jayida emeliyleshtürüsh kérekliki” heqqidiki buyruqini yetküzgen. U bu qurulushning ijtima'iy muqimliq we ebediy eminlik idiye asasi ikenlikini otturigha qoyghan.

Ma shingruy mundaq tekitligen: “Konkrét qilip éytqanda, biz junggoning ésil en'eniwi medeniyiti, inqilabi medeniyiti, ilghar sotsiyalistik medeniyiti we sotsiyalizm medeniyiti bilen shinjangdiki kadirlar we her millet kishilirining rohini ozuqlandurushimiz we ozuqlandurushimiz kérek, shundaq bolghanda kadirlar we amma menggü ching turidu.”

U bu tedbirning axirqi nishani herqaysi milletlerning “Büyük jungxu'a milliti”, “Jungxu'a medeniyiti”, xitay kommunistik partiyesi we xitayning alahidiliki bolghan sotsiyalizm bilen tonulushini ashurush iken. Uning tekitlishiche buning ichide medeniyet kimliki eng chongqur kimlik.

-25 Féwral shinjang gézitide bu atalmish “Ozuqlandurush” ning obyékti Uyghur qatarliq yerlik musulman xelqler, axirqi meqsetning “Jungxu'a milliti ortaq gewdisi” ge yughuruwétish ikenliki ashkarilan'ghanidi.

“Shinjangni medeniyet bilen sughurushta qoshulup kétishni tekitlesh kérek” mawzuluq mezkur maqalide körsitishiche, “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush” ta “Ozuqlandurush” halqiliq nishan bolup, “Qoshulup kétish” medeniyet bilen ozuqlandurushni ishqa ashurushning ünümlük wasitisi iken. Maqalide xitayning tang dewridiki klassik sha'iri dufuning “Bahar kéchisidiki shadliq yamghuri” namliq shé'iridin neqil keltürülüp: “‛qoshulush‚ déginimiz, nersilerning özige xas qurulmisi we ramkisini buzush asasida oxshimighan élémént we süpetlerni qayta teshkillesh we bu arqiliq ‛séning ichingde men, méning ichimde sen‚ bar bolushtek inaq munasiwetni shekillendürüshtur,” déyilgen.

Uyghur arxé'olog, amérikadiki qurban weli ependining qarishiche, xitay hökümitining “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush qurulushi” arqiliq, Uyghur qatarliq yerlik musulman xelqlerni atalmish “Jungxu'a milliti ortaq gewdisi” ge yughuriwétishning, emeliyette xitay bilen tüptin perqliq yeni, hon-türk medeniyet sistémisigha tewe Uyghurlarni xitay medeniyiti ichide assimilyatsiye qilip éritip yoqitish, shundaqla Uyghurlarni omumyüzlük xitaylashturushni meqset qilghan heriket.

Uyghur irqi qirghinchiliqini tetqiq qiliwatqan amérikaliq mutexessislerdin xenriy shéjeskiyning analiz qilishiche xitay hökümitining “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush qurulushi” arqiliq, Uyghur qatarliq yerlik musulman xelqlerni atalmish “Jungxu'a milliti ortaq gewdisi” ge yughuriwétishni meqset qilghan herikiti, xitay hökümitining Uyghur diyarida dawam qiliwatqan irqiy qirghinchiliqining yene bir yüzini ashkarilaydiken. U bolsimu bu Uyghurlarning emdilikte irqi qirghinchiliqning eng chongqur qatlimi bolghan roh we meniwi qirghinchiliqqa yüzlen'genlikini körsitidiken. U mundaq dédi: “Xitay dewatqan ‛ozuqlandurush‚ kelimisi némidin dérek béridu. Uyghurlar xitayning medeniyitini qobul qilip singdürgende, téximu xitaylashqanda ular yaxshi hésablinamdu? Uyghurlar xitayning bu “Medeniy ozuq” markisi chaplan'ghan ozuqlandurushigha mohtaj emes. Uyghurlar esirlerdin buyan özining yazghuchi sha'irliri, tilshunas peylasoplirini yétishtürüp kelgen bay we xas medeniyetke ige we büyük medeniyet netijilirini barliqqa keltürgen bir millet. Uyghur jem'iyiti medeniyet we bashqa her qaysi saheliri oxshashla xitayning weyran qilishigha uchrimaqta. Uyghurlar üstidiki omumyüzlük irqi qirghinchiliq dawam qilmaqta méningche xitay bu siyaset bilen ularni öz millitini we alahidilikini untughan bir top özining xitay medeniyiti bilen ozuqlandurup yéngi Uyghurlarni yasap chiqmaqchi”.

U xitayning “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush qurulushi” ning mahiyette, Uyghurlar ustidiki qirghinchiliqning yenimu éghirlap insanning eng chongqur qatlimi bolghan rohiyitige qaritilghanliqini körüwalghili bolidighanliqini bildürüp mundaq dédi: “Uyghur musteqil sotida xitayning Uyghurlargha irqi qirghinchiliq qiliwatqanliqi heqqidiki qarar, milyondin artuq Uyghurlarning lagérlargha qamalghanliqi, ular üstidin élip bérilghan basqunchiliq we qiyin-qistaq qatarliq fizikiliq zulumlargha da'ir ispatlargha asasen chiqirilghan qara idi.

Xitay hökümitining Uyghurlargha xitay medeniyitini zorlap téngishi ularni tereqqiy qildurush bolmastin, medeniyetlik bir xelq bolghan Uyghurlargha qilin'ghan éghir milliy kemsitish shundaqla hazir irqi qirghinchiliqning Uyghurlarning roh we meniwi jehettin qirghinchiliqqa qarap chongqurlashqanliqini körsitip béridu”.

Bir nechche kün ilgiri, Uyghur aptonom rayonunining medeniyet we sayahet ishliri emeldalriridin biri xow xenmin “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush” siyasiti heqqide “Shinjang géziti” muxbirigha chüshendürüp mundaq dégen: “14-Besh yilliq pilan mezgilide ‛shinjangni ozuqlanduridighan medeniyet‚ junggoning ésil en'eniwi medeniyiti, junggo inqilabi medeniyet we sotsiyalistik medeniyetning terbiyesi bilen kishilerni terbiyelesh we bulardin paydilinip kishilerning qelbini igilesh we birleshtürüsh” ni asasiy nishan qilidu.”

U “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush” dep atalghan türning yolgha qoyulushini Uyghur diyaridiki yéngi tarixiy bashlinish nuqtisi dep atighan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet